B I U L E T Y N

KAWALIERA

KOŁO NR 21 STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH W DRAWNIE

IZBA HISTORYCZNA ZIEMI PEŁCZYCKIEJ W PEŁCZYCACH

Nr 2/2023

Krzysztof Kaszkowiak (Kanada)

W ROCZNICĘ POWSTANIA 1863

Mój Kraj

Modlitwa z oddali

kiedy patrzę poprzez ocean

na ojczyznę moją

widzę malwy i płot przy chacie

zapach ziemi

pod biało czerwonym sztandarem

orzeł piastowski unosi się na niebie

niesiony modlitwą miliona ust

o Boże coś Polskę

której wolność zapisana jest krwią

wielkich i małych bohaterów

Polaków

przez wieki ochraniał

daj nam moc

napełnij nasze serca wiarą

bo jedną ojczyznę mamy

a w naszych żyłach płynie krew

ojców z honorem poległych

abyśmy dziś z podniesioną głową dumnie

zawołali

poległych za nasz kraj

kraju mój

zawsze będziesz moim domem

bo serce moje napełnione jest

historia ojców zwycięzców

poległych za twoją wolność

jesteśmy Polakami

i ramię w ramie

stanęli u bram ziemi naszej

by uśmiech na ustach naszych dzieci

pozostał na zawsze

Bóg jest nadzieją

nie zabraknie nam wiary

kiedy biało czerwony sztandar

powiewa nad naszymi głowami

Bóg Honor Ojczyzna

zapisana jest w naszej krwi

tą krwią

pokonamy każdego wroga

tak nam dopomóż Bóg

LIMERYK ŚWIĄTECZNY

GDY NIEWIASTY PRZYSZŁY DO GROBU PUSTEGO

ZASTAŁY W GROCIE ANIOŁA SIEDZĄCEGO

ZSTĄPIŁ Z NIEBA W BIELI I ODWALIŁ GŁAZ

WSKAZUJĄC PALCEM RZEKŁ, ON JEST JUŻ WŚRÓD WAS

IDŹCIE SPOTKAĆ JEZUSA ZMARTWYCHWSTAŁEGO

ZDROWYCH SPOKOJNYCH ŚWIĄT

Życzy: Redakcja KAWALIERY

1

Chrzest jest jednorazowym obrzędem wtajemniczenia. Polega na rytualnym obmyciu, zanurzeniu w wodzie lub

pokropieniu nią w sensie oczyszczenia duchowego. Jan Chrzciciel obmywał wodą wzywając do nawrócenia i

nakłaniał do wyznania grzechów. Natomiast Jezus mówił o chrzcie, że jeśli ktoś nie narodzi się z wody i z Ducha, nie

może wejść do królestwa Bożego.

Część 1:

Chrzest jest od wieków bardzo ważnym aktem przyjęcia do Kościoła chrześcijańskiego. Aż do III wieku

n. e. chrztu udzielano na powietrzu, w wodzie bieżącej. Pierwotne trzykrotne zanurzanie w wodzie,

zostało zastąpione trzykrotnym polaniem wodą głowy chrzczonego. Od V wieku aktu tego dopełniały

poszczególne narody Europy Zachodniej. Jednymi z pierwszych były Irlandia (ok.450). Potem przyszła

kolej na Franków pod rządami Merowingów.

Chrzest Franków

W dzień Bożego Narodzenia 498 roku w królewskim

mieście Reims, przyjął chrzest król Franków Chlodwig

I. Chrztu dokonał biskup Remigiusz. Najpierw król,

odwrócony na zachód wyrzekł się grzechów, następnie

patrząc na wschód, odmówił wyznanie wiary. Po zdjęciu

hełmu, pancerza i szat – symbolicznym zerwaniu z

przez Remigiusza. Katedra w Reims stała się przez

wieki miejscem ceremoniału konsekracji i namaszczenia

władców zachodniofrankijskich, a potem francuskich. W

Anglii, w Londynie - podobną rolę odgrywa od wieków

opactwo westminsterskie. W całej Europie znajdują się

podobne świątynie, w których przez wieki kultywowany

był, lub jest nadal ten ceremoniał.

pogańskim

i

grzesznym człowiekiem, jakim był

wcześniej – wkroczył do chrzcielnicy, jako nowy

Konstantyn, w której Remigiusz, zgodnie z obyczajem,

zanurzył go trzykrotnie, wypowiadając słowa: Skłoń

czoło dumny Sigambrze, spal to, coś wielbił, uwielbiaj

to, coś spalił. Następujące potem namaszczenie czoła

miało odtąd wielkie znaczenie. Władca otrzymywał w

ten sposób w imieniu Boga sakralną moc, by go

reprezentował i z Bożej Łaski sprawował rządy.

Państwo frankijskie zawdzięczało decyzji

Chlodwiga

wejście

do

wspólnoty

narodów

chrześcijańskich w Europie. Było to niezwykle ważne

wydarzenie nie tylko w religijnym wymiarze. Wtedy

tworzyły się więzi pomiędzy Kościołem a państwem.

Więzi, które narody i państwa europejskie będą

utrzymywać przez następne wieki. Bez tych doniosłych

decyzji i więzi pomiędzy państwem a Kościołem, nie

bylibyśmy dzisiaj w tym miejscu, gdzie jesteśmy. Może

nawet niektórych narodów by już nie było.

Na ruinach baptysterium, w którym dokonano

chrztu Chlodwiga, zbudowano w XIII wieku katedrę. Do

dzisiaj zachował się w niej portal z płaskorzeźbą

pokazującą moment chrztu Chlodwiga i namaszczenia

2

Chrzest króla Franków Chlodwiga z dynastii Merowingów w 496 roku.

Rys. P.Joubert, w: „W czasach wikingów (793-1066). Od pierwszych wypraw do podboju Anglii, Wrocław 1992, s. 57.

Kolejni neofici w Europie

Wraz z powstawaniem nowych znaczących ośrodków

państwowych w Europie przejmowany był wzór

państwa chrześcijańskiego. W 587 roku chrzest przyjął

król Wizygotów Rekkared I. Niektóre narody wymagały

I słusznie, bo „wiking” to synonim rozbójnika

morskiego. Więc ponownie chrystianizowano Danię w

965 roku. Z kolei w Norwegii chrzest przyjęto w 933

roku, ale pierwsza misja zakończyła się całkowitym

fiaskiem i ponownie rozpoczynano chrystianizację w

1033 roku. I podobnie z trudnościami przebiegał ten

proces w trzecim państwie wikingów – Szwecji. Chrzest

przyjął król Olaf Skotkonung w 1008 roku, ale

zakończył się dopiero w XII wieku.

Wśród średniowiecznych narodów należy

jeszcze wspomnieć o przyjęciu chrześcijaństwa przez

Węgry w 974 i Islandię w 1000 roku. Cały proces

chrystianizowania się narodów Europy kończy chrzest

księcia litewskiego Jagiełły w 1386 roku w katedrze

wawelskiej w Krakowie.

rechrystianizacji,

jak

na

przykład

Anglia.

Chrześcijaństwo pojawiło się tutaj w II wieku, ale

zanikło po wycofaniu się legionów rzymskich w 407

roku. Dzisiaj przyjmujemy tę ponowną chrystianizację

na około 600 rok. Z kolei chrystianizację Niemiec

przyjęto na rok około 750, co było związane z

działalnością misyjną św. Winfryda-Bonifacego (†755).

Co raz więcej narodów przejmowało chrzest i wzór

organizacji Kościoła, który był powiązany z rozwojem

państwowości. W 826 roku na dworze króla Franków

Ludwika Pobożnego ochrzczono króla Danii Haralda.

Ale chrześcijaństwo wśród wikingów przyjmowało się

długo, bo rozwijano propagandę, że wiking, który

przyjął chrześcijaństwo przestawał być wikingiem.

Wśród wczesnośredniowiecznych narodów,

które przyjęły chrześcijaństwo znajdowali się także

Słowianie.

Chrześcijaństwo u Słowian

Słowianie w starożytności nie istnieli jako jednostka

kulturowo-etniczna. Dopiero wyodrębniali się i proces

ten (etnogeneza Słowian) zakończył się tuż przed wielką

wędrówką ludów w V w. n. e., wtedy kiedy upadało

cesarstwo rzymskie. Duży udział w powstaniu Słowian

miał lud Wenedów (dlatego potem Słowian często

nazywano Wenedami, Wendami). Ojczyzną Słowian był

rozległy obszar pomiędzy rzekami Dniepr – Prypeć –

Dniestr na wschodzie i Wisłą z Odrą, na zachodzie. W

VI wieku Słowianie zajęli rozległy obszar, sięgający na

północy do Bałtyku, na zachodzie do Łaby i Odry, na

południowym zachodzie do Turyngii i północnej

Bawarii. Ekspansję na zachód zatrzymało Państwo

Franków pod rządami dynastii Merowingów

i

Karolingów. Na południu Słowianie dotarli do

dzisiejszej Chorwacji, Albanii, Północnych Włoch i

Grecji oraz przenikali na teren Bizancjum.

CHRZEŚCIJAŃSTWO U SŁOWIAN

W OBRZĄDKU WSCHODNIM

VIII/IX w. Słoweńcy i Serbowie

831 r. Wielkie Morawy – Mojmir I

865 r. Bułgaria - car Borys I

W OBRZĄDKU ZACHODNIM

ok. 800 r. Chorwacja

883 r. Czechy – Borzywoj I

966 r. Polska – Mieszko I

988 r. Ruś Kijowska - ks. Włodzimierz I

IX-XII w. Słowianie Połabscy

Od VI do X wieku Słowianie byli jednolici językowo.

Dopiero między X-XIII wiekiem pod względem

językowym różnicowali się i podzielili na: Słowian

zachodnich (Sklavinowie); wschodnich (Antowie) i

którzy wierzyli w siły natury i system bóstw oraz idoli.

Kult pogański był silny szczególnie na obszarach

Pomorza Zachodniego, gdzie odkrycia archeologiczne

potwierdziły świątynie pogańskie na Wolinie, na Rugii i

Wolinie, ale w i samym Szczecinie.

południowych.

Zanim

Słowianie

przyjęli

chrześcijaństwo, byli przez trzy-cztery wieki poganami,

3

Apostołowie Słowian

najstarszych źródeł do dziejów wielkomorawskiego Rościsława, od 864 roku nawracali

Słowian, „Żywocie Św.

W

jednym

z

chrześcijaństwa

u

w

na chrześcijaństwo Słowian zamieszkujących obszary

Moraw, Czech, Kroacji, Śląska i Słowacji. To oni

przetłumaczyli liturgię i fragmenty Pisma Świętego na

Konstantyna” zapisano: Pogański książę bardzo silny

siedząc w Wiślech, urągał chrześcijaństwu i krzywdę mu

robił; posławszy do niego Metody kazał powiedzieć:

Dobrze synu by było, abyś się dał dobrowolnie ochrzcić

na swojej ziemi, bo inaczej będziesz wzięty w niewolę i

zmuszony przyjąć chrzest na ziemi cudzej. I tak się stało.

język słowiański,

arcybiskupem Moraw (869-†885 r.). Obaj misjonarze

nazwani zostali Apostołami Słowian.

Począwszy od VIII wieku n. e. Słowianie

przyjmowali chrześcijaństwo z dwóch kierunków: z

Bizancjum w obrządku wschodnim (bizantyjskim,

a

Metody został pierwszym

Historycy dopuszczają wpływy chrześcijaństwa

z

Wielkich Moraw na Wiślan, zamieszkujących ziemie

obecnej Małopolski. Miało to prawdopodobnie miejsce

w czasach, kiedy Wiślanie należeli do państwa

Wielkomorawskiego, objętego misjami wysłanymi przez

cesarza bizantyjskiego Michała III. Zadania misyjne

wypełniali wtedy Cyryl i jego brat Metody.

greckim)

i

z

zachodu Europy

w

obrządku

rzymskokatolickim. Polska przyjęła chrześcijaństwo z

Czech, gdzie Kościół przyjął charakter rzymsko-

katolicki. Polska uchroniła się przed podobnym jak w

Czechach podporządkowaniu prowincji niemieckiej i

Pomimo, że Wielkie Morawy przyjęły chrzest w

utworzone

biskupstwo

misyjne

w

Poznaniu,

831 roku, to potrzebne były kolejne misje

chrystianizacyjne. Obaj misjonarze na prośbę księcia

podporządkowane zostało bezpośrednio Rzymowi.

Jan Matejko, Zaprowadzenie chrześcijaństwa w Polsce

Chrzest Polski i jego znaczenie

Pierwsze najważniejsze wydarzenie w dziejach Polski

zostało zapisane jednym zdaniem, zamieszczonym w

rocznikach pod rokiem 966: Mysko dux baptisatur

(Książę Mieszko przyjmuje chrzest). Badania historyków

doprowadziły do ustalenia dokładnej daty przyjęcia

chrztu przez polskiego księcia na dzień 14 kwietnia 966

r. (Wielka Sobota). Uroczystość odbyła się w nieznanym

bliżej miejscu, ale w grę wchodzą jedynie Ratyzbona w

Niemczech i najważniejsze grody mieszkowe – Gniezno

i Poznań. Wspomniane wyżej zdanie wyprzedzało tylko

jedno – Dąbrówka przybywa do Mieszka, umieszczone

pod rokiem 965. Zdanie to jest śladem bardzo ważnej

roli w przyjęciu chrześcijaństwa, jaką odegrała pierwsza

żona Mieszka I (od 965 r.), księżniczka czeska Dobrawa

(†977), siostra księcia czeskiego Bolesława II

Pobożnego i ciotka biskupa praskiego Wojciecha.

Popierała Polaków także kolejna krewna z Czech. W

staraniach Mieszka w Rzymie o własnego biskupa

wspomagała go siostra Dobrawy – Mlada-Maria. Dzięki

temu pośrednictwu,

w

968 roku Jordan został

konsekrowany przez papieża Jana XIII na biskupa

misyjnego i otrzymał on siedzibę w Poznaniu. Biskup

misyjny Jordan podlegał bezpośrednio Rzymowi, a jego

biskupstwo misyjne obejmowało tereny Wielkopolski,

Mazowsza, Pomorza i Kujaw. Południe państwa

Mieszka I związane było wtedy innym metropoliom

kościelnym: biskupstwu praskiemu

-

Śląsk,

a

ołomunieckiemu Małopolska

–

z Krakowem po

4

Sandomierz i Przemyśl. Chrześcijaństwo odegrało

ważną rolę integracyjną. Mieszko I tworząc Państwo

Polskie likwidował władzę poszczególnych książąt

plemiennych oraz lokalne kulty pogańskie. W to miejsce

duchowieństwo, posiadało umiejętności przydatne dla

państwa. Tylko duchowni posiedli początkowo sztukę

czytania i pisania, stąd oni prowadzili kancelarie.

Niektórzy historycy biorąc pod uwagę akcje

dawał wspólną, jedną religię

–

chrześcijaństwo.

zbrojne margrabiego niemieckiego Gerona, który dotarł

do środkowej Odry, uważają, że Mieszko przyjmując

chrzest, chciał się zabezpieczyć przed nawracaniem

swego kraju siłą przez cesarstwo niemieckie. Ale

zagrożenie niemieckie dla Polski w latach 965-966

praktycznie nie istniało. Ten wniosek pozwala bardzo

wysoko ocenić krok w przyszłość księcia Mieszka - ku

Piastowie, jako już dynastia, która przyjęła

chrześcijaństwo, objęła przodownictwo wśród dynastii

plemiennych i zaczęła używać tytułu z woli Boga

książęta Polski. Decyzja o przyjęciu chrztu sprawiła, że

poprawiło się położenie państwa Polskiego na arenie

międzynarodowej Poprzez Kościół Polska uzyskała

dostęp do kultury europejskiej. Polska przyjęła łacinę,

jako język liturgii i nauczania. Coraz liczniejsze

chrześcijaństwu. (c.d.).

Grzegorz J. Brzustowicz

16 KWIETNIA DZIEŃ SAPERA

CHWAŁA SAPEROM

DZIŚ NIE MASZ WIĘKSZEGO

PRZYJACIELA

NAD POLSKIEGO SZAREGO SAPERA

ON LUDZI BRONI, RATUJE

BURZY , BUDUJE. TORUJE

KLĘCZĄC „ŚMIERĆ” RDZAWĄ Z ZIEMI

WYBIERA

FABRYKA SIECI RAZ JESZCZE

W 1906 roku w ówczesnym Neuwedell czyli w Drawnie rozpoczęła produkcję fabryka sieci ,która w historii

miasta zapamiętana została jako Gustav Strehlow Netzfabrik Neuwedell / Neumark. Po śmierci Strehlowa w

maju 1937, jego spadkobiercy sprzedali zakład kupcowi z Choszczna Walterowi Kremmin od tej chwili zakład

nosił nazwę Mechanische Netzfabrik Gustav Strehlow, Inhaber ( właściciel ) Walter Kremmin. Fabryka sieci w

Drawnie w czasie wojny nie była zniszczona, zachowało się też wyposażenie techniczne. W 1945 chrapkę na nią

mieli Rosjanie z pobliskiego „Rukina”. Jednak przejęły ją władze polskie. Według dr. S. Gizińskiego przed

zniszczeniem jej przez Rosjan mieli uratować ją drawieńscy milicjanci.

Pierwsze kroki

Fabryka została pod kierunkiem Mieczysława

Muszyńskiego zabezpieczona i uruchomiona. On i jego

sukcesywnie. Remont główny przeprowadzono w 5 a

pozostałe odrdzewiono. Do końca roku pracowało 6

maszyn, siódmą uruchomiono w 1947 r. osiągnieto

wtedy wydajnośc 1600 kg sieci rybackiej i 30 kg firan

miesięcznie. W styczniu 1946 zatrudniała 11 osób

fizycznych i 3 umysłowe. Rok później 45 fizycznych i 8

zona

p. Muszyńska kierowniczka działu firanek

przeszkolili też pracowników. Żona prowadziła kurs

haftu firanek , z przekazów ustnych wiadomo ,że

kierownik pracował po kilkanaście godzin dziennie. W

1945/46 r. fabryka należała do Zjednoczenia Fabryk

umysłowych. Surowce sprowadzano:

przędza

Artykułów,

i

Tkanin Technicznych

Przemysłu

bawełniana z Łodzi, wegiel i koks ze Śląska Maszynę

parową przerobiono na elektyczną, zasilała ją

elektrownia z Kamiennej. Załoga nie chciała korzystać z

stołówki dlatego dostawała suchy prowiant.

Włokienniczego w Łodzi, posiadała 11 maszyn z

których pracowała tylko jedna produkująca sieci

firankowe,

pozostałe

maszyny

uruchamiano

Czarne chmury roku 1947

W 1947 r. Fabryka podlegała pod Centralny Zarząd

Przemysłu Włókienniczego w Łodzi , który dla Drawna

nie miał szczęśliwej ręki .Już w 1947 planowano by

wiosną 1948 r. przenieść zakład do Kołobrzegu lub do

innego miasta wybrzeża. Wiadomo, że 22 grudnia 1947

r. w Darłowie rozpoczęto z myślą o fabryce sieci

starania o przejęcie od Armii Czerwonej pomieszczeń po

byłej fabryce łożysk kulkowych. Wieści o planach

przeniesienia fabryki dotarły do Drawna, które

odpowiednio zareagowało. Na wniosek Miejskiej Rady

Narodowej (przew. St. Piwowar) w Drawnie, Prezydium

Powiatowej Rady Narodowej w Choszcznie, sprzeciwiło

się takim działaniom uzasadniając, że fabryka bez

pomocy

z

zewnątrz uruchomiona została przez

miejscową ludność i uratowana przed zniszczeniem, że

jest jedyną fabryką w Drawnie, ponadto ,że istnieje tu

połączenie kolejowe, miasto ma 7 klasową szkołę

podstawową, a w toku trwa realizacja powołania

gimnazjum i niższej szkoły rzemieślniczej (takowe są w

Choszcznie), mieszkania w Drawnie są tańsze niż w

innych regionach, miasto pracownikom zapewnia działki

warzywne.

5

Pierwsze decyzje

Od 1.01 1948 r. fabryka podlegała Dyrekcji Państwowej

lokal uniemożliwiający rozbudowę a nawet utrzymanie

produkcji. Stwierdzono ,że Drawno jest miejscowością

malaryczną z tego względu ministerstwo nie może

kierować do Drawna pracowników technicznych i

administracji (!) 12 stycznia 1948 komisja PRN z

Fabryki Taśm i Pasów nr 3 w Bydgoszczy jako jej

oddział nr II . 2 stycznia 1948 r. w związku z zmianą

podporządkowania

pracownikom

umysłowym

wypowiedziano od marca umowę o pracę a pracownicy

fizyczni zawarli zbiorową umowę. Równolegle Urząd

Przemysłu Włókienniczego w Łodzi (kier. J.Szymczyk)

Choszczna stwierdziła ,że kierownik fabryki

pracownicy umysłowi w liczbie 7 chcą by zakład został

przeniesiony, natomiast robotnicy mieszkający w

i

stwierdził

Przemysłu i Handlu

w

piśmie skierowanym do Wydziału

Urzędu Wojewódzkiego w

Drawnie i mający tu swoje rodziny chcą by fabryka

pozostała w mieście.

Szczecinie, że przeniesienie fabryki jest konieczne ze

względu na warunki zdrowotne oraz na nieodpowiedni

Zatrudnienie struktura, produkcja

Wojewódzkiej Rady Narodowej wskazywało na

absurdalność wyciąganych argumentów uzasadnia-

W tym czasie w fabryce pracowało 53 pracowników w

tym 7 umysłowych. Kobiet zatrudnionych było 35 a

mężczyzn 18. Zakład posiadał 9 (8) maszyn w tym

dwie były w remoncie. Wszystkie maszyny stały na w

hali fabrycznej na parterze. Na pierwszym piętrze

znajdowała się obszerna i jasna wykańczalnia sieci.

Magazyny i składy pod względem kubaturowym

zapewniały dobre warunki przechowywania, jednak

bliskość jeziora stwarzała zagrożenie wilgocią . Fabryka

miała jeden samochód ciężarowy. Dział firanek mieścił

się w pomieszczeniu wykańczalni sieci. Produkcja firan

opierała się na dziale sieci, który produkował sieć

firanową po czym wzory były haftowane ręcznie. W

okresie przejściowym po likwidacji fabryki planowano

przewieźć do Drawna bale siatki firankowej przewidując

,że ich wzorcowanie zajmie rok. Firanek fabryka nie

mogła samodzielnie sprzedawać, możliwości zakupu

pozbawieni byli także pracownicy. Wyroby wywożone

jących konieczność przeniesienia fabryki do Słupska

ul. Kozietulskiego lub Darłowa przy okazji zarzucając

panom z Dyrekcji w Łodzi lenistwo gdyż do tej pory nie

potrafili odebrać zalegającą w magazynach produkcję i

zapoznać się na miejscu z fabryką i jej problemami,

jednocześnie winiono „Łódź” za niewypłacenie

pracownikom przez półtora miesiąca wynagrodzenia .

Możliwe ,że było to działanie celowe zmierzające do

pogorszenia nastrojów społecznych wśród załogi

Osobami funkcyjnymi zajmującymi się księgowością

byli; referent administracyjny buchalter Stefan Janiczak,

główny księgowy Sergiusz Czemiszow, rachmistrz

Henryk Noska. W dn. 15 01.1948 r. podczas zleconej

przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w

Choszcznie doraźnej kontroli fabryki stwierdzono, że na

dzień 31.12.1947 w magazynach fabryki było 4993 kg

sieci o wartości 2.9206 201 zł. Natomiast do dnia

kontroli wyprodukowano jej 613 kg o wartości 324 890

zł. Głównym odbiorcą produkcji w 1947 r. była

Centrala Rybna Oddział Morski w Gdyni.

były do

Centrali Tekstylnej w Sopocie

i tam

składowane

w

miejscowej Składnicy Wyrobów

Wełnianych Nr 11. W dniu 14 stycznia Prezydium

Powiatowej Rady Narodowej piśmie do

w

Próby obrony zakładu

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej już od 1947 r. uczestniczyli przedstawiciele Woje-wódzkiej Rady

zabiegało wstrzymanie przeniesienia fabryki Narodowej, burmistrz Drawna przewodniczący

o

i

motywując to groźbą wstrzymania rozwoju miasta i

podważaniem autorytetu władz samorządowych, które

nie potrafiły temu zaradzić. Koszt przeniesienia fabryki

oszacowano na 2500 000 zł natomiast przystosowanie

nowego obiektu w Drawnie według obliczeń architekta

kosztowałoby 1000 000. 28 stycznia 1948 r. w obronie

fabryki stanęli pracownicy prosząc Wojewódzką Radę

Narodową o pozostawienie ich zakładu w Drawnie.

Stosowne pismo podpisali; Haptarówna, Haptar,

Adamowicz, Uliczówna, Buczko A.Maciejewska,

Kowalski, Witkowska, Kamińska, Puczyńska, Dubiecka,

Haptar, Golisz, Haptar, Kowalczyk, Catewicz, Catewicz,

Łojko, Lipnicka, Morozówna, Lipnicka i NN Ogólnie

23 osoby. W maju 1948 r. Dyrekcja Państwowej Fabryki

Taśm i Pasów nr 3 w Bydgoszczy zrezygnowała z

zamiaru przeniesienia Fabryki Sieci do Słupska.

Powodem były zbyt duże koszty przystosowawcze dla

uruchomienia tam fabryki znacznie przekraczające

koszt jej modernizacji w Drawnie. 30 lipca 1948 r. na

zebraniu w siedzibie burmistrza Drawna Franciszka

Miejskiej Rady Narodowej w Drawnie Stanisław

Piwowar i inni, był też kierownik Fabryki Mieczysław

Muszyński. Podczas tego spotkania ustalono by:

dotychczasową fabrykę dostosować do wyrobu firanek,

natomiast maszyny sieciowe przenieść razem z działem

na ul Choszczeńską 65 . W tej planowanej na główną

siedzibę fabryki posesji znajdowały się: dom fabryczny

garaże, stajnie i mieszkania dla pracowników. Zarząd

miejski zobowiązał się sfinansować z funduszów

własnych lub

z

dofinansowania całą operację

zmierzającą do uruchomienia działu sieciowego. Po

konferencji odbyła się wizja lokalna, która stwierdziła,

że wynagrodzenie pracowników fizycznych i umysłowych

jest niewspółmiernie niskie w stosunku do wartości wyrobów.

Fabryka zatrudniała wówczas 49 pracowników fizycznych i 4

umysłowych. Miesięczne wynagrodzenie pracowników

fizycznych wahało się między 4 000 do 7 000 zł, a

umysłowych 5.500 do 11 000. Produkcja miesięczna fabryki

wynosiła średnio 1.800 kg sieci o wartości od 500 do 3000 zł

za kg. Pracownicy w skutek przekroczenia planu otrzymywali

premie wys. 25-30% a nawet 50%.

Wiśniewskiego odbyła się konferencja

w której

6

Zdrada

Kontroli Społecznej,

Dzień później 31 lipca 1948 r. Ministerstwo

Przemysłu i Handlu postanowiło przenieść fabrykę

do Darłowa stosowne pismo w imieniu ministra

podpisał podsekretarz stanu ministerstwa Eugeniusz

Szyr. Zwolennicy przeniesienia fabryki nie

próżnowali widząc determinację samorządów od

Drawna po Szczecin w ratowanie fabryki uderzyli

by przyśpieszyć jej przeniesienie. 25 sierpnia 1948

r. i skierowali pismo do Naczelnego Dyrektora ob.

Rumiński Stanisław i

komendant MO w Drawnie Karbowy Kazimierz

sporządziła protokół z którego wynika, że dwie

osoby z kierownictwa fabryki niemal wymusiły od

pracowników podpisanie pisma optującego za

przeniesieniem fabryki z Drawna. Kierownikowi

Fabryki Mieczysławowi Muszyńskiemu zarzucono,

że podstępem wymusił podpisanie tego pisma gdyż

stwierdzał ,że fabryka zostanie przeniesiona a

podpisy dadzą orientację co do ilości mieszkań

jakie należy zabezpieczyć dla przeniesionych

pracowników. Takich samych argumentów użył

Henryk Nosko. Ogólnie chodziło o to, że ten który

podpisze pismo uzyska prawo do przeniesienia a

jeśli nie podpisze to będzie za późno. Natomiast w

trakcie przesłuchania buchalter fabryki Stefan

Janiczak namawiał robotników by nie zmieniali

swojej decyzji i optowali za przeniesieniem fabryki.

Znane są nazwiska całej 30 która pismo podpisała

jednak ze względu na manipulację i mobbing jakie

wobec nich zastosowano nie zostaną one

wymienione. Nerwowość z jaką niektóre osoby

funkcyjne podchodziły do pisma z 25 sierpnia 1948

r. świadczyła o jego ważności i o tym, że istniała

jeszcze iskierka nadziei na uratowanie zakładu.

Pismo było torpedą która tę nadzieję faktycznie

ostatecznie zatopiła.

Rutkowskiego

zdecydowanych i konkretnych kroków w sprawie

urzeczywistnienia przeniesienia fabryki do

Darłowa .Pismo podpisało ok. 30 osób

argumentując, że ze względu na to iż w Drawnie

nie ma fachowego lekarza, dentysty, gimnazjum „a

nawet fachowej akuszerki”, „domu rozrywki” i przy

okazji ostrzegając, że w razie nie rozwiązania tego

problemu pracownicy będą się zwalniać i przenosić

do większych miast. Niestety do dziś niesmaczny i

w

Bydgoszczy

o

podjęcie

egoistyczny

wydaje

się

użyty

argument

malarycznego powietrza w Drawnie. Petycja ta dała

mocny argument społeczny niejako uzasadniający

decyzję Eugeniusza Szyra. Niestety wydaje się ,że

przesądziła pojawieniu się beznadziei jaka wokół

fabryki zapanowała. 8 września 1948 Komisja

Kontroli Miejskiej Rady Narodowej w składzie:

przewodniczący Kowalski Aleksy, członek

Kalinowski Kazimierz, instruktor Miejskiej Komisji

Agonia Państwowej Fabryki Sieci

11 września 1948 r. do Referatu Przemysłu i

budynków. 18 września 1948 r. w imieniu

przewodniczącego PRN Józefa Lewickiego z PPS

wysłano pismo z Choszczna o wstrzymanie

wywozu maszyn. Wyraża ono żal, że może tak być

,że naruszony został autorytet samorządów gdyż

cały wysiłek w celu zatrzymania fabryki w Drawnie

Handlu Starostwa Powiatowego w Choszcznie

wysłano w imieniu wojewody pismo wyrażające

zgodę na przeniesienie

maszyn i urządzeń

technicznych do Darłowa

z

jednoczesnym

poleceniem

zabezpieczenia

pozostawionych

7

został zlekceważony , że mająca powstać w miejscu

fabryki sieci fabryka firanek okazała się

Rady Narodowej w Szczecinie 11 października

1948 r przewodniczący WRN Józef Pietrusiński

zwrócił się do Ministerstwa Przemysłu i Handlu z

mistyfikacja

uspakajającą.

Pismo

słusznie

przewiduje zahamowanie rozwoju miasta.

2

prośbą

o

ponowne

rozpatrzenie

sprawy

października protokół z przesłuchania świadków

manipulacji przesłano do Prezydium Wojewódzkiej

przeniesienia fabryki z Drawna do Darłowa. Pismo

to nie poskutkowało i zakład przeniesiono.

Po latach

Zachodzi jednak pytanie dlaczego zatroskane o

zdrowie ministerstwo pozwoliło by inni mieszkańcy

oraz moja ciocia Ludmiła Janiczak. Od 49 go roku

„ani widu ani słychu”, tak jak o fabryce w Drawnie,

która miała produkować firany. Co było chyba

największym oszustwem w polskiej historii miasta.

Szkoda tylko ,że takiej roli jaką fabryka odegrała w

historii Darłowa nie dane jej było odegrać w historii

Drawna

nadal

mieszkali

w

szkodliwym

malarycznym klimacie ? Dlaczego w tej sprawie nie

powiadomiono kompetentne ministerstwo zdrowia

? Dlaczego mimo jak twierdzono złych warunków

produkcji i magazynowania zakład ten przed 1939

r. odnosił sukcesy. Dlaczego mimo zapewnień rad

narodowych od Drawna do Szczecina o gotowości

do modernizacji zakładu organa te zignorowano i

zakład ten przeniesiono. Nie ulega wątpliwości ,że

fabryka sieci mogłaby na wiele lat przed

utworzeniem DPN stać się wizytówką Drawna. Jest

i pytanie najważniejsze na ile przeniesienie to

przyhamowało rozwój miasta? Myślę ,że

Drawna, Natomiast

do korzeni w postaci

Mechanische Netzfabrik Gustav Strehlow, Inhaber

Walter Kremmin w Neuwedell odwołuje się

niemiecki zakład, który nosi nazwę "Mechanische

Netzfabrik Walter Kremmin GmbH & Co. K.-G.".

Obecnie jest renomowaną firmą rodzinną.

Produkuje m.in., wszelkiego rodzaju liny w tym

olinowania żagli. powrozy, cumy, sznurki, dratwy;

płótna, przędze; sieci rybackie ,ratownicze,

antypoślizgowe, kolejowe; sieci specjalistyczne do

basenu, katamaranu, barierowe do hodowli ryb, na

przyhamowało,

przeprowadzoną

gdyż

biorąc

pod

analizą

uwagę

kier

uprzednio

Muszyńskiego mogłaby zatrudniać docelowo 150

osób. O fabryce w Darłowie o której nie mówiąc o

jej rodowodzie urodzony w 1947 r. w Drawnie

węgorze,

na

winorośl,

ornitologiczne,

maskownicze; pułapki dla ryb, kasiorki, moskitiery;

ciężarki, igły a także drewno opałowe.

Leszek Szyksznian

wspominał na forum

Na podst. materiałów z Archiwum Państwowego

w Szczecinie, opracował Andrzej Szutowicz

https://www.facebook.com/groups/1553068344946

932/posts/1988493411404421/: Pierwsza była

fabryka sieci rybackich. Pracował w niej mój

dziadek Stefan Janiczak, mój ojciec Jan Szyksznian,

19 KWIETNIA 2023 R.

80 ROCZNICA WYBUCHU POWSTANIA W GETTCIE WARSZAWSKIM

W kwietniu 2007 r. razem z p. Romanem Buckim z Chomętowa byliśmy w Treblince. Przypadek zrządził ,że

na teren dawnego obozu zagłady wjechaliśmy wczesnym rankiem w rocznicę dnia , w którym w 1943 r.

zwożono tu, wyłapanych w trakcie likwidacji getta warszawskich Żydów. Mieliśmy okazję przemieścić się

wzdłuż nasypu dawnej bocznicy po której

ich wieziono i zszokowani przejść od

rampy wyładowczej cały dawny teren

obozu, na którym wokół głównego

pomnika znajdują się głazy z nazwami

miejscowości, skąd ofiary tu przybyły . Z

tego miejsca w stojącej koło Spichlerza w

Drawnie” macewie z bruku” wmurowany

jest w przywieziony przez nas z Treblinki

kamień.

KAWALIERY

W

następnym

redakcja

numerze

zamieści

wspomnienie z naszego pobytu. Na

zdjęciu głaz ku czci Żydów warszawskich

zamordowanych w Treblince. Zdjęcie

wykonano w 2007 r.

A.Sz.

8

TAK WYGLĄDAŁ POMNIK W BRZEZINACH

Pod płotem, na terenie przykościelnym w Brzezinach, leżą trzy kamienne płyty. Największa środkowa to

główny element dawnego pomnika ku czci poległych na frontach pierwszej wojny światowej, żołnierzy

wywodzących się z Brzezin. Na tej płycie zachował się ledwo widoczny Krzyż Żelazny. Na płytach

odnajdziemy napis, a pod nim uwiecznione nazwiska:

Es starben den Heldenlod fur Vaterland im Weltdkriege 1914-1918

(Bohaterowie polegli za ojczysty kraj w wojnie światowej 1914-1918)

Kurt v. Wiefersheim 15.09.14,

Emil Herzberg 22.06.14

Wilhelm Jordan 11.11.14

Hermann Stabenow 12.01.15

Otto Luttert 16.10.15

Rudolf Kühl 08.10.15

Hermann Burow 13.01.15

Albert Schmidt 08.04.15

Fredrich Burow 22.07.15

Wielhelm Thelke 28.09.15

Otto Ganske 03.06.16

Georg Krause 29.11.16

Adolf Kramuschke 29.01.17

Hermann Hahn 19.04.17

Fritz v.Voss 16.10.17

Otto Kommesser 30.08.18

Wilhelm Krüger 30.03.18

Otto Voge 30.05.18

Albert Burow 09.06.18

Helmut Janke 20.09.18

Otto Burow 03.10.18

Albert Jolitz 20.10.18

Ernst Freitag 01.02.18

Wilhelm Paul 04.11.18

Martin Stucke 26.09.17

Erich Ostreich 10.10.18

Płyta ustawiona była naprzeciw bocznego wejścia do kościoła. Otoczona drewnianym falistym parkanem,

zwieńczona była orłem stojącym na kuli z rozpiętymi skrzydłami. Pomnik przetrwał działania wojenne, gdyż

jest widoczny na zdjęciu z 1945 r. Niestety już bez orła (zdj. za: „Heimatgruss Rundbrief”, niem. kartka sprzed

1939 r.).

Andrzej Szutowicz

ROBOTNICY PRZYMUSOWI

NA TERENACH DZISIEJSZEJ GMINY DRAWNO

Poniższa lista powstała na bazie https://straty.pl/szukaj-mrk.php, obejmuje sto kilkanaście nazwisk osób

przywiezionych przez Niemców do pracy w majątkach i gospodarstwach, które znajdowały się na terenie

dzisiejszej gminy Drawno. Nazywani są „Niewolnikami III Rzeszy”, choć nikt z wymienionych nie stracił życia, nie

znaczy to, że było im tu bardzo dobrze. Lista powstała głównie na podstawie ankiet składanych w celu uzyskania

odszkodowania za okres pracy przymusowej, czyli przez żyjących. Lista jest niepełna, dlatego warto ją uzupełniać,

wzorem niech będzie powstanie kilka lat temu , listy pierwszych mieszkańców Drawna w 1945 r. utworzonej przez

Miejską Bibliotekę Publiczną gdzie jest dostępna.

9

ADAMCZYK IGNACY s. STANISŁAWA

MARIANNY ur. 1932-02-01 w ZALESIU. W latach

1941-1945 pracował Zalesiu Brzeziny.

i

Deportowany do pracy przymusowej w 1940 r. Pracował

na roli w Sieniawie.

w

–

CHOJNACKA

LEOKADIA

c.

JÓZEFA

i

ADAMCZYK JANUSZ s. STANISŁAWA i HELENY

ur. 1944-10-30 w Brzezinach. Dziecko urodzone w

trakcie trwania represji rodziców.

STANISŁAWY ur. 1929-04-21 w m. DĘBOWA

ŁĄKA. Zatrudniona w Kiełpinie w latach 1940-1945.

Zm. 1996-10-03.

ANDERS MIECZYSŁAW syn WŁADYSŁAWA i

MARTY [inne wersje: MARIA] ur. 1923-12-29

PIĄTKOWO-POZNAŃ. Deportowany w 1940 do pracy

przymusowej. Pracował do 1945 w Sieniawie

BADZIŃSKA ELŻBIETA c. JANA i ELŻBIETY ur.

1936-10-22 w m. CZĘSTKOWO. Dziecko deportowane

(niepracujące), w latach 1940-1945 przebywała w

Święciechowie.

CHUDZIK po mężu KASIŃSKA MARIANNA c.

WOJCIECHA i MAGDALENY ur. 1927-02-25 w m.

GAWRONKI-ŁĘCZYCA. W 1942 deportowana do

pracy przymusowej. Pracowała w Barnimiu do 1945.

CIROCKA MARTA c. PAWŁA I ANASTAZJI ur,

1905-01-13.

Święciechowie. Zm. 1999-06-08.

CIROCKA TERESA c. ALOJZA I MARTY ur. 1938-

03-02 m, GOŁUBIE. Dziecko deportowane

W

latach 1941-1945 pracowała

w

BERDEL

po

mężu

i

TASZAK

EMILII ur.

RÓDKI,

ZOFIA

c.

w

MIECZYSŁAWA

1905-12-18

województwo

(niepracujące) przebywała w Święciechowie w latach

1941-1945.

ŚWINIUSZE

powiat

LWOWSKIE. Deportowana

przymusowej w Chomętowie gdzie pracowała u ppłk

Ericha von Wedel do 1945. Zm. 2000-04-16.

BERCZUK po mężu SILSKA JULIANNA

BARBARA c. STANISŁAWA i ANNY ur. 1919-01-01

w m. LETNIA. Mieszkała w Drohobyczu. Deportowana

do pracy przymusowej w 1941. Pracowała u FRITZA

DRAMOW w m. PŁAWNO do 1944 potem w

Święciechowie. Zm. 2000-02-18.

w

1942 do pracy

DARGACZ

ur.1940-03-31

KLEMENS s. JANA i ELŻBIETY

m. CZĘSTKOWO. Dziecko

w

deportowane (niepracujące) tuż po urodzeniu ,przebywał

Święciechowie latach 1940 1945.

w

w

–

DARGACZ LEON s. JANA i ELŻBIETY ur. 1931-

02-20 w m. LETNI DWÓR. Dziecko deportowane

(niepracujące), przebywał w Święciechowie w latach

1940-1943.

DĘBICKI ANTONI s. ANTONIEGO AMANDY ur.

BŁASZCZYK MARIAN

syn WALENTEGO i

1918-05-31 w

m. KLONOWO, zm. 1996-07-08.

JÓZEFY ur. 1924-01-28 .W latach 1941 – 1945

pracował w Brzezinach u Paula Bumtera. Zm. 2001-08-

27.

Pracował w tartaku w Drawnie w latach 1940-1945. .

DEMSKA JANINA c. JANA i HELENY ur. 1934-03-

11

w m. ORZECHOWO. Dziecko deportowane

BŁASZCZYK po mężu KOSTKIEWICZ HELENA

c. Walentego ur. 1925-10-26 w MIECZOWNICY

powiat KONIN. Deportowana do pracy przymusowej

w 1941. Pracowała w Brzezinach do 1945.

BŁĄDEK TADEUSZ s. IGNACEGO i EWY z d.

KRAWIEC ur. 1923-08-12 w m, WĘGORZYN. W 1940

został deportowany na roboty przymusowe do

(niepracujące), przebywał w Święciechowie w latach

1940-1945.

DMOWSKA po mężu ZIELIŃSKA KRYSTYNA

STANISŁAWA c. JANA i STANISŁAWY ur 1925-

01-19 MIEDZNA, zamieszkała w m. SOKOŁÓW

PODLASKI. Pracowała w Brzezinach w 1943.

DZIMIŃSKA po mężu KRYGIER WŁADYSŁAWA

c. BOLESŁAWA i ANNY ur. 1927-09-24 w m

TORZEWO w woj. POMORSKIM. Deportowana do

pracy przymusowej w 1943 r. Pracowała w Żółwinie do

1945. Zm. 2002-12-03.

Święciechowa.

koncentracyjnym Sztuthof. Zm. 2006-03-31.

BŁEDEK po mężu JANAS STANISŁAWA c.

IGNACEGO EWY ur. 1924-11-19 m.

W

1945 przebywał

w

obozie

i

w

WĘGORZYN. Zm. 1999-08-08. Deportowana do pracy

przymusowej w 1940. Pracowała w Zdanowie do 1945.

BOGACKA FRANCISZKA c. STANISŁAWA i

ZOFII ur. 1933-01-15 w m. KOCOŃ, zm. 2008-08-20.

FOKT po mężu DRABIK KRYSTYNA ZOFIA c.

JANA i TEODOZJI 1928-04-06 w m. POSADA powiat

RADOM, zatrudniona

rolnictwie

do 1945 w Karpinie

w

W

lipcu 1942 osadzona

w

lagrze

w

m.

GÓRECKA BARBARA c. FELIKSA I HALINY ur.

SIEMIANOWICE, zwolniona

w

maju 1943.

1943-04-24 w DRAWNIE w trakcie trwania represji

Wywieziona na roboty , trafiła do Drawnika gdzie

pracowała do 1945 .

rodziców

przymusowej.

w wyniku ich

deportacji do pracy

BORASA CZESŁAWA JANINA c. STANISŁAWA

MARIANNA ur. 1929-05-25 w STANISŁAWOWIE.

Deportowana do powiatu choszczeńskiego. W latach

1941-1945 pracowała w Karpinie.

BRYŁKA HALINA c. WACŁAWA i MAGDALENY

ur. 1927-10-01, zm 1996-11-29.W Drawnie od 1940 r.

pracowała w rolnictwie w latach 1944 – 1945.

CHMIELEWSKI EDMUND s. MAKSYMILIA-NA i

MARCJANNY ur. 1924-08-02 m. GNIEZNO

GĄTAREK CZESŁAWA c. ANDRZEJA i JÓZEFY

ur. 1932-11-13 w m. STEFANÓW. W latach 1942 –

1945 zatrudniona

w

rolnictwie

w

Konotopie.

GELIŃSKI PAWEŁ s. JANA i PAULINY ur. 1913-

04-29. Zmobilizowany w 1939 r. Uczestnik wojny

obronnej, jeniec Stalagu II E. Zwolniony z niewoli w

1940 . W latach 1941-1945 pracował w Święciechowie.

HUMSKI PIOTR s. MARCINA i KONSTANCJI z d.

KAZIMIERCZAK ur. 1906-07-25 w m. KOŚCIAN, zm.

10

1990-08-19. Żołnierz września 1939. Wziety do niewoli

w okolicach Gdyni. 1939-09-18 . Przebywał w Stalagach

II D i II E.. Pracował w Święciechowie i Alberta

Prellwitz w Choszcznie. Zwolniony z niewoli w Wolinie

w maju 1945.

JANIACZYK po mężu KANIA HELENA s.

ANTONIEGO i STANISŁAWY ur. 1931-05-11 w m.

GALEWICE powiat WIELUŃ. Zm. 2007-02-08.

Wywieziona do Barnimia w 1940.

KOWALCZYK MAGDALENA c. DOMINIKA i

HELENY ur. 1934-05-27 w m. RĘBIECHOWO.

Dziecko deportowane (niepracujące)

Przebywała do 1945 w Święciechowie.

w

1944,

KRASIŃSKA po mężu KUBIAK LEOKADIA c.

JAKUBA i MARIANNY ur. 1917-12-08 w m. BORKI

PRUSINOWSKIE. Deportowana do pracy przymusowej

w

1943. Pracowała

w

Borowcu do 1945.

KUBIAK STANISŁAW s. KAZIMIERZA

i

JARZYŃSKA GENOWEFA c. FRANCISZKA i

STANISŁAWY ur. 1911-03-17 w m. SZADEK.

Deportowany do pracy przymusowej, w 1943 r. w

BOROWCU u ALFREDA MEISNE „na robotach” do

kwietnia 1945. Zm. 2009-06-16.

MARIANNY ur. 1921-10-04

w

m. LEŻAJNO.

pracowała w okolicach Drawna w BARNIMIU w

latach 1942-1945. Zm. 2000-02-19.

KADZIAK URBANIAK LEOKADIA c. JÓZEFA i

MARIANNY ur. 1926-02-23 w m. ROGÓŹNO powiat

ŁOWICZ województwo łódzkie. W latach 1942 – 1945

pracowała w Niemieńsku.

KULWICKA GABRIELA c. ALEKSANDRA

IRENY ur. 1942-12-25 DOMINIKOWIE

Pozbawienie opieki rodzicielskiej, przeżyła.

KUDER BOGUMIŁA c. JÓZEFA i LEOKADII ur.

1936-04-20 GDYNI. Dziecko deportowane

(niepracujące) w 1942, do 1945 w Prostyni.

LELENIEWSKI JAN s. FRANCISZKA

WALENTYNY ur. 1922-02-07 w m. GOSTKOWO

pow. PRZASNYSZ. W 1940 deportowany do pracy

przymusowej w Prusach Wschodnich od 1944 r, w

i

w

KARBOWIAK LUDWIKA c. KAZIMIERZA

i

w

WERONIKI ur. 1921-03-15 w m. DZIEMBOWO-

CHODZIEŻ. Pracowała w Barnimiu w latach 1941 -

1945.

i

KURCZYŃSKI

MARIAN

EUGENIUSZ

s

WŁADYSŁAWA

i

SABINY ur. 1925-01-03

w

WARSZAWIE. Deportowany do pracy przymusowej w

1941. Zatrudniony do 1945 w rolnictwie u Friedy Peris

DRAWNIKU

WARSZAWIE.

k.

DRAWNA.

Zamieszkał

w

w

Karpinie.

Zm.

2008.

LESIEWICZ-KRZESZEWSKA

TADEUSZA

ANNA

c.

KLIMEK ADAM s. STANISŁAWA i STANISŁAWY

i

ANASTAZJI ur. 1932-02-18 m.

ur. 1927-02-22

Świeciechowie

KLIMEK LEOKADIA c WIKTORA ur. 1905-08-02 w

GRODNIE zm. 1994-12-24 Pracowała

Prostyni (WILDFORTH BHF) od 1942-1945.

KNAPIK TADEUSZ s. STANISŁAWA

w

m. KILANIA. Pracował

w

RĄKCZYN (inne wersje: PODDĘBICE). Dziecko

deportowane w 1941 (niepracujące), od 1944 pracowała

w Barnimiu.

LEWANDOWSKI KONRAD s. LEONA i TERESY

ur. 1907-02-17.Od 1939 do 1945 pracował na roli w

Żółwinie, zm. 1999-05-02.

1942-1945.

Zm.

2000-08-06.

w

i

FRANCISZKI ur. 1924-10-28 w POZNANIU. Pracował

w rolnictwie w Drawnie od listopada 1940 do lutego

1945.

LEWANDOWSKI ZYGMUNT s. WACŁAWA

LEOKADII ur. 1926-05-15

w

m. KUTNO.

Deportowany do pracy przymusowej, przebywał w

Rościnie ( ROSTENBERG) w latach 1942- 1945.

ŁOBODA po mężu KOWALSKA REGINA MARIA

c. CZESŁAWA i WENENCJI ur. 1940-04-09 w

SIEMOŃ-TORUŃ, dziecko deportowane d Podegrodzia

w maju 1940 (niepracujące) zm. 2007.

KOZIAR WŁADYSŁAW s. JANA i KATA-RZYNY

ur.1919-12-22 w m. LIPOWIEC. Zm. 2003-10-26.

Deportowany do pracy przymusowej, w Drawnie od

1943 r. Przebywał „na robotach” do kwietnia 1945.

KOMOROWSKA po mężu KATARZYŃSKA

GENOWEFA c. JANA i FELIKSY ur. 1932-10-09 w

m. NAGODÓW GOSTYNIN Dziecko deportowane

(niepracujące) w Konotopie w latach 1941-1945.

MACHINIA TADEUSZ s. JANA

i

ANNY

ur. 1929-02-02. Zatrudniony w Kiełpinie w latach 1940-

1945.

KOMOROWSKA

po

mężu

JASTRZĘBSKA

MACHYNIA po mężu BARTNIK WANDA c. JANA

i ANNY ur. 1931-05-31 w m. WEGORZYN pow.

WĄBRZEŹNO. Deportacja do pracy przymusowej.

Pracowała w Kiełpinie do 1945.

TERESA c. JANA I FELIKSY ur. 1943-08-04 w m.

KONOTOP. Dziecko urodzone w trakcie trwania

represji rodziców.

KOMOROWSKI JÓZEF s. JANA i FELIKSY ur.

MACHYNIA JÓZEF s. JANA i ANNA ur. 1922-03-04

w m. WĘGORZYN powiat WĄBRZEŹNO. W 1940

deportowany do pracy przymusowej. Pracował w

Kiełpinie do 1945.

1940-01-06

w

NAGODÓW-GOSTYNIN. Dziecko

deportowane (niepracujące) w Konotopie w latach

1941-1945.

KOMOROWSKI KAZIMIERZ s. JANA i FELIKSY

MACHYNIA STANISŁAW s. JANA i ANNY ur.

1926-10-31 w m. WĘGORZYN. W latach 1940 – 1945

pracował w Kiełpinie

ur. 1930-03-30 [inne wersje: 1930-03-04]

w

m.

NAGODÓW pow. GOSTYNIN woj. Płock. W latach

1941-1945 pracował w rolnictwie u Sticha w Konotopie.

Zm, 2001-02-19.

MACZKOWSKI HENRYK STANISŁAW

s.

TYTUSA i HELENY ur. 1925-04-27 w m. POZNAŃ.

W latach 1940-1941 pracował w Choszcznie , od 1941-

11

1945

w

Święciechowie

u

ALBERTA

PITUŁA ANNA c. ANDRZEJA i MAGDALENY ur.

1925-02-10. Przeszła obóz koncentracyjny na Majdanku,

po czym w 1945 r. deportowana do Niemieńska.

PITUŁA MARIAN s. JANA I ANNY ur. 1944-11-29.

Dziecko deportowane do Niemieńska.

SPLITTGERBERA Zm. 2005-03-24.

MAK ANIELA . Deportowana w 1940. Pracowała w

Święciechowie do 1945.

MAK HARY s. FRANCISZKA i ANIELI ur. 1942-05-

26 w Świeciechowie, urodzony w trakcie trwania

represji

MAK ZDZISŁAWA c. FRANCISZKA i ANIELI ur.

1939-10-07 w m. ORZECHOWO. Przebywała w

Święciechowie w latach 1940-1945.

MALANOWSKA po mężu WOJTASIK JADWIGA

c. JANA i AMELII ur.1928-01-25 w m. PARCEL

RACZYBOROWSKA powiat KUTNO. Deportowana w

1941 r. do pracy przymusowej, została zatrudniona w

rolnictwie w m. Rościn.

PILARZEWICZ MARIA s. STANISŁAWA

JÓZEFA ur. 1924-03-30, zm. 2004-12-09. Pracowała w

Drawnie latach 1941-1945.

i

rodziców.

Zm

2000-03-01.

w

PŁACHETA po mężu GALARDA NATALIA c.

FRANCISZEK i MARIANNY ur. 1925-09-21 w m.

LEZAJNA-ŁĘCZYCA Deportowana w 1941 do pracy

przymusowej. Pracowała

PŁOTKA GRZEGORZ HILARY s. MARII ur. 1938-

07-30 BYDGOSZCZY. Dziecko deportowane

w

Barnimiu do 1945.

w

(niepracujące) do Podegrodzia.

MALCZEWSKA MARIANNA c. LEONARDA i

RADEK po mężu WOŁEK STANISŁAWA c.

STANISŁAWA i WIKTORII ur. 1932-05-13 w m.

MARIANNY ur. 1916-10-10

w

m. ROMANY

Pracowała w Barnimiu w latach 1940-1945. Zm. 2003-

DĄBROWA

woj. kieleckie W latach 1942-1945

01-26.

pracowała w Konotopie Zm. 2007-06-12.

MALCZEWSKI CEZARY s. LEONARDA

i

REDMERSKA

TEONELA FRANCISZKA c.

MARIANNY ur. 1922-06-01 w m ŁĄKOSZ Pracował

w Barnimiu w latach 1940-1945.

MARUSZEWSKA po mężu TYRAJSKA IRENA c.

ZYGMUNTA i HELENY ur. 1940-07-27 w m.

GOSTYNIN. Dziecko deportowane (niepracujące) w

Barnimiu w latach 1941-1945.

MROZIEWICZ ZYGMUNT ur. 1939-05-01 w m.

BRODOWO Dziecko deportowane (niepr.), w Żółwinie

do lutego 1945.

TEODORA i FRANCISZKI ur. 1928-06-12 w m.

SIEMON. Deportowana w 1940 do pracy przymusowej,

trafiła do Podegrodzia gdzie pracowała do 1945 r.

REDMERSKA

GENOWEFA

po

HALINA

mężu

CIECHOWSKA

TEODORA

c.

i

FRANCISZKI, ur. 1926-04-27 w m. SIEMOŃ powiat

TORUŃ. Deportowana w maju 1940 r. do pracy

przymusowej. Pracowała na roli w m. Barnimie do 1945.

REIMANN po mężu KOTKOWIAK URSZULA

JADWIGA c. ANTONIEGO i JADWIGI ur. 1925-08-

07 w POZNANIU. Deportacja do pracy przymusowej,

NEUBAUER ALFONS FRANCISZEK syn JADWIGI

ur. 1937-12-07. Dziecko

w

1942 deportowane

(niepracujące) do Drawnika, gdzie przebywał do 1945.

NEUBAUER JADWIGA. W 1942 deportowana na

roboty, trafiła do Drawnika gdzie pracowała do 1945.

NOWAK KRYSTYNA c. HILAREGO i MARIANNY

ur./ 1940-01-15 w m. SIEMOŃ. Od 1940 dziecko

deportowane z rodzicami (niepracujące) do Podegrodzi

gdzie przebywała do 1945.

NOWOGÓRSKA po mężu CHOJNACKA JANINA

c. JANA I ANNY ur, 1919-10-27 w Łowiczu zm. 2003-

03-09, Deportowana do Drawna do pracy przymusowej

pracowała

w

Drawnie

w

okresie 1940/1941.

ROGALSKA po mężu WOJTAS HELENA c.

JÓZEFA i WŁADYSŁAWY ur, 1910-04-17 w m.

ŚWIERCZYNY. Deportowana do pracy przymusowej,

trafiła do Święciechowa, gdzie przebywała w latach

1940-1945. Zm. 1999-08-27.

RYBAK ANNA c. JÓZEFA i MARII ur. 1914-11-16 w

DETROIT. Mieszkała w Bydgoszczy zm. 2007-09-25.

Deportowana do pracy przymusowej w Drawnie gdzie

przebywała

RYŃSKA HELENA c. JÓZEFA i MARIANNY ur.

1923-12-14 ROGÓRZNO zm. 1994-03-15.

Pracowała w Niemeńsku (NEMISCHHOF) od 1942-

1945.

w

latach

1940-1944.

w

1941

gdzie

przebywała

do

1945.

NAWROCKI JÓZEF s. TADEUSZA i MARIANNY

ur. 1926-12-26. Zatrudniony od 1942 u RICHARDA

WERNICKE w Barnimiu.

w

OSTROWSKA HELENA c. FRANCISZKA

i

RYŃSKI EDWIN s. JÓZEFA I ROZALII ur. 1927-11-

24 w m. SIEMOŃ. Deportowany do pracy przymusowej

w 1940, trafił do Niemeńska. Zm. 1998-10-08.

RYŃSKI SZCZEPAN s. JÓZEFA i ROZALII ur.

1923-04-18. W Drawnie pracował w rolnictwie w latach

1943-1945

ROZALII ur. 1907-07-25. Deportowana do pracy

przymusowej w 1940, pracowała w Święciechowie do

1945, Zm. 1994-10-05.

PAŁCZYNSKI

TADEUSZ

s.

MACIEJA

i

MARIANNY ur. 1920-10-25

w

m. KORZEŃ

SZLACHECKI. Pracował w rolnictwie w Konotopiu.

PIETRZAK EUGENIA c. JÓZEFA i MARIANNY ur.

1930-02-06 w ROGÓŹNO (inne wersje: ROGÓŻNO).

Deportowana do pracy przymusowej, zatrudniona w

1942 w Niemieńsku.

SAGUN KAZIMIERZ s. FRANCISZKA matka z d.

DENAK ur.1915-02-02

pow. Tomaszów. Żona.

Katarzyna Sagun. Szeregowiec 50 pp, wzięty do niewoli

1939-09-05 pod Tucholą. Jeniec Stalagu II D w

Stargardzie , numer jeniecki 9404. Zwolniony z niewoli

1941-01-31.Zatrudniony w Jaźwinach (Herstelsaue).

12

SENDEREK WALDEMAR s. WAWRZYŃCA i

MARIANNY ur. 1944-08-11 w DOMINIKOWE.

SĘDZIAK FRANCISZEK MARIAN s. STEFANA i

JÓZEFY ur. 1935-12-04 w m. WITÓW. Przeszedł obóz

w 1942, deportowany do Niemieńska gdzie przebywał

do 1945.

SIWIEC WŁADYSŁAW s.WINCENTEGO i ANNY

ur. 1931-08-12. W latach 1942 / 1043 przetrzymywany

w Polenlager 10. Od1943 w Drawniku,

SMYKOWSKI FRANCISZEK syn ANTONIE-GO i

m. z d. WITUCKA ur. 1910-03-05 MIEŚCISKO pow.

WĄGROWIEC. Uczestnik wojny 1939. Strzelec 62 pp.

Do niewoli trafił 21 września we Lwowie. Jeniec

Stalagu II D Stargard nr 12639 Zwolniony z niewoli w

1940, skierowany do pracy w Jaźwinach.

TORUŃ. Deportowany z rodzicami w 1940 . Pracował

w Podegrodziu do 1945.

WIŚNIEWSKI FRANCISZEK s. FRANCISZKA i

MARIANNY ur. 1934-06-05 w m. SIEMOŃ Od 1940

zatrudniony

PODEGRODZIU, pracował do 1945

WIŚNIEWSKI ZYGMUNT s. FRANCISZKA

MARII ur. 1942-09-09

w

rolnictwie

FOV

PENC

w

I

w

PODEGRODZIU

WŁODARCZYK BRONISŁAW s. MARCINA i

TEKLI ur. 1928-06-23 w m. KOŹMIN. Deporto-wany

do pracy przymusowej w 1942. Pracował w Żółwinie do

1945.

WOJTYSIAK GERTRUDA c. IGNACEGO

i

KATARZYNY ur. 1924-03-08

Deportowana do pracy przymusowej

w

POZNANIU.

w 1940,

SPUSTEK JANINA c. MACIEJA i MARIANNY ur.

1932-04-17. Dziecko Zamojszczyzny , wieziona w

obozie przejściowym w 1943 r. Pracowała w rolnictwie

w Niemieńsku w latach 1943-1945.

SZOSTAK MARIAN s. MACIEJA i MARII ur. 1940-

03-22 dziecko Zamojszczyzny więzione w obozie

przejściowym w 1943, deportowane (niepracujące) do

pracowała w rolnictwie w Brzezinach. (BERKEN-

BRUEGGE).

WRZASZCZ LUCJAN s. JANA i WŁADY-SŁAWY

ur. 1924-04-15 w BRZEŚCIU N. BUGIEM. W latach

1942-1945 zatrudniony w Zatomiu w rolnictwie.

ZAPORSKI LECH KAZIMIERZ s. JANA

i

SCHOLASTYKI ur. 1928-08-28 TOKARY (inne

wersje: TOKARY-BIAŁORUŚ), robotnik przymusowy

zatrudniony w rolnictwie w Żółwinie od 1942-07 do

1945. Zm. 2006-06-23.

Niemieńska,

gdzie

przebywał

do

1945.

SZULGACZ po mężu ADAMCZYK HELENA c.

JÓZEFA i BRONISŁAWY WASIUTYCZ ur. 1925-

11-04

w m. OBENIŻE

woj., WOŁYŃSKIE.

ZIELIŃSKI ADAM syn WŁADYSŁAWA i ROZALII

ur. 1925-01-20 w m. CHOTYCZE, zm. 1999-09-04.

Deportowany do pracy przymusowej 1941-1945.

Deportowana w 1942, pracowała w Brzezinach do

1945.

ŚWIONTKOWSKI ALOJZY s. LUDWIKA

i

ZIEMLEWSKA

DANUTA c. WACŁAWA

i

LEOKADII ur. 1918-04-18 w m. BYDGOSZCZ, zm.

2002-03-20. Od października 1939 pracował przy

obróbce drewna w FEA-WERKE GMBH, w Drawniku

do 1945.

LEOKADII ur. 1929-08-20 w KUTNIE, pracowała w

Rościnie w latach 1941-1945.

ŻMUDA TADEUSZ MARIAN s. IGNACEGO i

BRONISŁAWY zd. Piskały

BOROWA poczta Dęblin Twierdza.

ur. 1913-10-28 m

Zm 2001.

TRZCIŃSKA MAŁGORZATA c. STEFANA

i

MARTY ur. 1941-06-30 w m. PODGRODZIE. Dziecko

urodzone w trakcie trwania represji rodziców.

TUREK KLEMENS s. WALENTEGO i FRAN-

CISZKI ur. 1927-03-17 w GROSS MELTZOW zm.

1998-07-21. Zatrudniony w rolnictwie w Drawnie w

latach 1943-1945.

Podoficer 83 pp .wzięty do niewoli 6 października 1939

r. w m. Włoska-Wola Jeniec wojenny Stalag II D

Stargard Pom. (1939-1940). Nr jeniecki 27739.

Pracował w Drawnie w firmie MALERMEISTER

HELLER. do 1945.

ŻUBEREK po mężu ZASTAWNIK WIKTORIA

c. IGNACEGO i KATARZYNY ur. 1921-04-

12 (inne wersje: 1921-04-20) w m, ZAWADY.

Mieszkała w m. PIECZYSKA pow. WIELUŃ.

Deportowana do pracy przymusowej w 1942.

Pracowała do 1945 w Święciechowie. Zm, 2000.

ŻYLIŃSKI JÓZEF s. FRANCISZKA i ANNY ur,

TYMKOWSKA STEFANIA c. JANA

i

ELŻBIETY ur. 1932-12-31 w m. GOŚCICINO.

Przebywała w Święciechowie w latach 1942-1945.

WĘSIERSKI WŁADYSŁAW s. JÓZEFA i

ELŻBIETY

ur.

1925-03-06

SZNURKI-

KARTUZY. W latach 1940-1945 pracował w

Sieniawie Zm.1999-10-03.

1928-03-31

w

m.

TULISZKÓW-TUREK.

WIEWIÓRKA HELENA Pracowała w rolnictwie

w Barnimiu w latach 1942-1945.

Deportowany do pracy przymusowej w 1942.

Pracował w Święciechowie do 1945. Zm. 2005.

WIŚNIEWSKA MARIA

c

MARCINA

i

AGNIESZKI ur. 1923-08-20 STRZELNIE. W

Drawnie od 1941 do lutego 1945.

Opracował: Andrzej Szutowicz

WIŚNIEWSKI BERNARD s. FRANCISZKA

i

MARIANNY ur. 1930-05-18 w m. SIEMOŃ pow.

13

Wśród Wedlów drawieńskich żyjących w XVII wieku, największe znaczenie miał z pewnością Hasso Adam von

Wedel. Jego życie przypadło na czasy wielkich wojen. Dzieciństwo na okres wojny trzydziestoletniej (1618-1648), a

wiek dojrzały na czas wojny północnej (1655-1666). Jednak przeszedł do historii angażując się w politykę

„Wielkiego Elektora”, pomagając zbudować niezależność Brandenburgii od Rzeczypospolitej.

Urodził się w Drawnie 9 listopada 1622 roku. Pochodził z pierwszego związku małżeńskiego landrata i komisarza

nowomarchijskiego Rudigera II von Wedel z Drawna z nieznaną z imienia przedstawicielką rodu von

Beneckendorf, po którym mały Wedel odziedziczył imię „Adam”. Natomiast pierwsze miano – „Hasso” nadawano

w rodzie Wedlów od XIII w. Teraz jednak odziedziczył imię po swym dziadku Hassonie, synu Rudigera z Drawna.

Dzieciństwo

Dzieciństwo i wczesna młodość Hassona Adama von

Wedla przypadły na czasy wojny trzydziestoletniej. Był

wychowywany na zamku drawieńskim, dzielonym ze

stryjem Jerzym Młodszym (†1669) i jego synami:

w Berlinie do rozmów i nawiązywania kontaktów ze

szlachtą polską. Wpływ na opinie polskiej szlachty był

dla elektora brandenburskiego bardzo ważny, ponieważ

w pierwszej połowie XVII wieku był lennikiem

Rzeczypospolitej w Prusach. Zaś Hasso Adam von

Wedel z Drawna miał bliskich krewnych po polskiej

stronie granicy, w Mirosławcu i Tucznie. Niezwykle

ciekawa dla nas jest informacja dotycząca

wspomnianego Wedla, pochodząca z 1641 roku. W

tymże roku, a miał wówczas 19 lat, a już wypełniał

funkcję nadwornego radcy kamery brandenburskiej.

Pisał z Drawna do swych kuzynów przekazując

niezmiernie ważną informację dotyczącą pochodzenia

ich rodu. Wspomniał, że będąc na zamku w Tucznie w

Polsce, oglądał pokazywany mu w zamkowej bibliotece

przez starego polskiego kasztelana Tuczyńskiego

Hansem Joachimem (*przed1631)

Rudigerem (*1631). Zapewne

i

Ernestem

w

czasach wojny

trzydziestoletniej kilka razy wywożony z zagrożonego

Drawna przez rodziców. Tak mogło być w 1627 roku,

gdy dotarła tutaj armia duńska i doszło do walk nad

Drawą i pod Drawnem. A także w 1632 roku, gdy

pojawiła się plotka, że pod Drawno na most koła

Barnimia miały skierować się oddziały Chorwatów i

kozaków (2 tys.)

z

Wałcza. Takie wydarzenia

spowodowały, że młody Hasso Adam von Wedel został

oddany przez rodziców na wychowanie i kształcenie na

dwór elektorski. Bardzo szybko zauważono jego talent

do dyplomacji.

A

pochodzenie

z

pogranicza

manuskrypt,

w

którym napisano, że Wedlowie

nowomarchijsko-polskiego postanowiono wykorzystać

pochodzili od Viteliusza.

Rękopis o pochodzeniu Wedlów

Wspomniany przez Hassona Adama von Wedel

„kasztelan Tuczyński” to Krzysztof II de Wedel

Tuczyński (*1565-†1649), ówcześnie jedyny pan

Tuczna. Sędziwy (liczący w 1641 roku 76 lat) Krzysztof

manuskrypt,

w

którym zapisano informację

o

pochodzeniu rodu Wedlów. Tuczyński Wedel ulegał

atrakcyjnej ideologii polskiej szlachty, dla której ważne

były sprawy heraldyczne i wywodzenie rodu od

II

należał

do

największych

przedstawicieli

starożytnych Sarmatów

i

Rzymian. Jednym

z

spolszczonych Wedlów. Był gorliwym katolikiem,

pełniącym polskie urzędy kasztelana santockiego i

kasztelana poznańskiego. Posiadał w swej bibliotece

manuskryptów heraldycznych, krążących po dworach

wśród szlachty w wielu odpisach był „Herbarz szlachty

Prus Królewskich” Jana Karola Dachnowskiego, pisarza

14

poznańskiego (1632-1641). Wydany został drukiem

dopiero w 1995 roku. W tym rękopisie zamieszczony

był „herb Wedel Tuczyńskich”, przedstawiający

„zegarowe koło złote w modrym polu” i wspomniano

spośród znacznych przedstawicieli rodu jedynie

wałeckiego Jana Wedla z XIV wieku i kasztelana

poznańskiego Krzysztofa Tuczyńskiego. Co ciekawe,

Dachnowski dokonał wpisu do swojego dzieła w 1640

roku. Mogło więc trafić do biblioteki Krzysztofa

Tuczyńskiego do Tuczna, gdzie w 1641 roku było

prezentowane krewnemu Hassonowi Adamowi von

Wedel z Drawna.

Na trasie „Potopu szwedzkiego”

W 1651 roku, niemal trzydziestoletni Hasso Adam von

Wedel ożenił się z nieznaną z imienia przedstawicielką

rodu von Podewils ze Szczuczarza (Zutzer), z którą

doczekał się niebawem syna Rudigera Jerzego, w 1675

roku porucznika kirasjerów. Nie dane jednak było Hasso

Adamowi cieszyć się życiem rodzinnym. Znowu

nadciągnęły obce wojska. Latem 1655 roku wylądowały

na Pomorzu wojska szwedzkie i podążyły przez Nową

Marchię na wojnę z Polską. Stargardzki pastor Wilhelm

Engelke odnotował:

W roku 1657, 1 lipca, przybył tu z Polski król

szwedzki Carolus Gustavus i przeciągnął przez

Stargard na czele pokaźnej armii konnej i pieszej w

ślad za kilku oddziałami, które przemaszerowały już

w dniach poprzednich. Boże! ten prawy wojownik

niechaj będzie naszą opieką.

Dąbia (14.08.1655) przez okolice Stargardu, Choszczna,

kierując się na most w Barnimiu. Nie można wykluczyć,

że król szwedzki przeszedł przez Drawno, bo skierował

się stąd ku reszcie wojsk szwedzkich dowodzonych

przez G.O.Steinbocka. Przekroczył granicę polską koło

Tuczna i 16 sierpnia 1655 roku przeprawił się przez

Noteć w Czarnkowie, kierując się ku siłom pospolitego

ruszenia polskiej szlachty.

Wojska szwedzkie idące na wojnę z Polską

zniszczyły Nową Marchię. Powodem takiej wrogiej

wobec Brandenburgii postawy była chęć przestraszenia

elektora, który był lennikiem Rzeczypospolitej i mógł

przyjść jej z pomocą. Jednak takie postępowanie

wywołało przeciwny od oczekiwanego efekt. 12

listopada 1655 roku elektor zawarł porozumienie

obronne z Rzeczypospolitą, skierowane przeciwko

Szwedom.

Część wojsk szwedzkich pod osobistym

dowództwem króla Karola Gustawa podążały trasą z

Elektor zmienia front

Szwecją, księciem siedmiogrodzkim Jerzym Rakoczym,

Jednak elektor brandenburski prowadził wówczas

bardziej pokrętną politykę. Uważnie obserwował

wydarzenia i podejmował decyzje, które zbliżały go do

usamodzielnienia się od Polski. Widząc klęskę

Rzeczypospolitej w 1655 roku, już w 1656 roku zmienił

front i wsparł Szwedów przeciwko Polsce. Wielki

Elektor osobiście dowodził swymi wojskami biorąc

udział u boku króla szwedzkiego Karola Gustawa w

trzydniowej bitwie warszawskiej (28-30 lipca 1656). W

bitwie tej odznaczyli się rajtarzy elektorscy,

przyczyniając się do szwedzkiego zwycięstwa. Później,

6 grudnia 1656 roku elektor zawarł porozumienie ze

księciem Bogusławem Radziwiłłem hetmanem

i

kozackim Bohdanem Chmielnickim w sprawie rozbioru

części Rzeczypospolitej. Coraz bliżej był swego celu.

Zaraz potem, 16 września 1657 roku doprowadził do

podpisania w Welawie preliminariów traktatu polsko-

brandenburskiego, który ratyfikowano dopiero

6

listopada w Bydgoszczy (Traktat welawsko-bydgoski).

Układ przewidywał uniezależnienie się elektora od

Rzeczypospolitej.

Polski odwet

Na ten okres pomiędzy podpisaniem a ratyfikowaniem

traktatu, który przecież przewidywał wygaśnięcie

stosunku lennego Brandenburgi wobec Polski, przypadła

w 1657 roku wyprawa wojsk polskich na Pomorze i

Nową Marchię. Wojska polskie przechodząc w 1657

roku przez ziemie brandenburskie, brały odwet i

15

próbowały karać niewiernego brandenburskiego lennika

i jego ziemie. Z tego powodu w 1657 roku wojska

polskie prowadzące pościg za wycofującymi się

wojskami szwedzkimi niszczyły terytorium Nowej

Marchii. Polska współdziałała wówczas z Danią i

przymusić elektora do opowiedzenia się przeciwko

Szwedom. Jednak iskrą, która popchnęła Czarnieckiego

do działania, było odmówienie przedstawicieli elektora

podporządkowania korpusowi polskiemu Czarnieckiego

oddziałów piechoty brandenburskiej. Wtedy polski

prawdopodobnie wyprawa Stefana Czarnieckiego miała

dowódca

ruszył

z

niszczycielską

wyprawą.

.

Czarniecki na ziemiach elektora

Stargardzki pastor Wilhelm Engelke zanotował: (17) 27

września roku 1657 polski wojewoda Czarniecki

przeszedł w sile ok. 4000 ludzi przez Barnimie w Nowej

Marchii, osiemnastego o 8 rano stanął on pod miastem

Stargardem i usadowił się pod Klempinem.

zatrzymał się na nocleg w majątku szlacheckim

Sadelberg (dzisiaj Sątyrz I).

30

września

Polacy podpalili

Łobez,

Węgorzyno, Ińsko oraz wiele wsi na trasie od Drawska

po Złocieniec. Miasto Drawsko nie otworzyło bram,

więc Polacy nawiedzili dobra Borcków w Zajezierzu

oraz posiadłości Wedlów w Chociwlu i Ińsku. Z Ińska

skierowano się na nocleg do Recza (30/31 września).

Stargardzki pastor Engelke zapisał: pomaszerowali

Polacy aż do Recza, gdzie zanocowali. Pobyt Polaków w

Reczu jest w historiografii niemieckiej przedstawiany

bardzo negatywnie, jako czas zniszczeń i utraty część

majątku miejskiego w Reczu. Ale tak naprawdę nie

mamy żadnego źródła, które by o tym wspominały.

Wojsko Czarnieckiego oceniane na 5-6.000

żołnierzy, przeszło niszcząc kraj elektorski, w tym 27

września należącą do Wedlów wieś Barnimie. Z

Barnimia wojska polskie podążyły przez Recz i 28

września Czarniecki stanął pod Stargardem na Pomorzu.

Kwaterą ustanowił wieś Klempin. Stąd wyruszały w

okolicę małe oddziały i plądrowały okolicę. 29 września

Czarniecki zawrócił w kierunku Chociwla, potem

Obrona Drawna

1 października 1657 roku wojska polskie skierowały się

z Recza do Drawna, do kolejnej siedziby rodu Wedlów.

Ponieważ przejście pod Drawnem zagrodzono.

Podpalono okoliczne wioski. W dawnej Kronice

Parafialnej Nowej Korytnicy zapisano, iż roku 1657 w

dzień św. Michała zniszczyli Nową Marchię, wiele

wiosek spalili i bydło z nich uprowadzili. Miasto

Drawno obroniło się tylko dlatego, że znajdował się tutaj

mały garnizon brandenburskiego wojska, a razem z

odziałem także Wedlowie i mieszczanie stawili twardy

opór. Do tego rozgłoszono, że z pomocą nadchodzą

jakieś oddziały brandenburskie. Wojska polskie

wycofały się i ruszyły na Drawsko. Przestraszeni

mieszczanie Drawska otworzyli bramy. Po dwóch

dniach, 4 października 1657 roku Czarniecki powrócił w

okolice Złocieńca.

Jeszcze w pierwszej połowie XVII wieku tereny, na

które najechał ze swym wojskiem Czarniecki, należały

do Nowej Marchii i do Księstwa Pomorskiego. Jednak

po wymarciu ostatniego Gryfity Bogusława XIV (1637)

Pomorze uległo podziałowi. I tereny tzw. Pomorza

Tylnego, do którego zaliczały się okolice Stargardu,

były podporządkowane elektorowi brandenburskiemu.

Zatem zbrojna akcja wojsk Czarnieckiego operowała

jedynie na ziemiach podporządkowanych elektorowi i

mogła wpłynąć na zerwanie układów welawskich. Do

tego jednak nie doszło. 30 października w Bydgoszczy

doszło do spotkania elektora brandenburskiego z królem

polskim Janem Kazimierzem, a 6 listopada 1657 roku do

ratyfikacji traktatu pokojowego, nazywanego odtąd

welawsko-bydgoskim.

Kolejny najazd

Wedlów położone pomiędzy Drawnem, Reczem,

Ińskiem Chociwlem. Okazało się, że elektor

Okazuje się, iż najazdy wojsk polskich na Nową

Marchię miały ścisły związek z postawą elektora. Kiedy

Wielki Elektor podpisał traktaty zapewne myślał, że

sprawa została przesądzona. Ale Polacy rozumieli

samodzielność w sojuszu z Polską. Po raz kolejny 23

stycznia 1658 roku trzystu polskich żołnierzy przeszło

pod Drawnem i Reczem w okolice Stargardu. Po

rabunkach we wsi Święte, w nocy żołnierze wycofali się

do Polski, zapewne przechodząc przez okolice Recza i

Drawna. Te przemarsze ponownie dotknęły dobra

i

brandenburski w 1658 roku ponownie zmienił front i

wraz z Polską i Austrią przystąpił do wojny ze Szwecją.

Wojnę zakończył pokój w Oliwie podpisany 3 maja

1660 roku. Być może zniszczenia jakie dotknęły okolice

Drawna były spowodowane zaangażowaniem się Hasso

Adama

von

Wedla

w

politykę

elektora

brandenburskiego.

Grzegorz Jacek Brzustowicz

73-220 Drawno , ul. Jeziorna 2. Tel. 500 358 148.

Redaguje Kolegium:

Redaktor naczelny: Andrzej Szutowicz; z-ca red. nacz. Gerard Sopiński;

dział sportowy: Jerzy Wiewiórowski; dział ogólny: Marian Twardowski, Jan Brycki.

Redakcja nie odpowiada za opinie wyrażane przez autorów artykułów

K

AWALIERA

BIULETYN KOŁA NR 21

STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH W DRAWNIE

IZBA HISTORYCZNA ZIEMI PEŁCZYCKIEJ W PEŁCZYCACH

16

Table of Contents

Page