B I U L E T Y N

KAWALIERA

KOŁO NR 21 STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH W DRAWNIE

IZBA HISTORYCZNA ZIEMI PEŁCZYCKIEJ W PEŁCZYCACH

Nr 3/2022

Jak dotąd ostatnie pokolenie Wedlów Frydlandzkich i Wedelskich na Frydlandzie (Mirosławcu), którzy

żyli w drugiej połowie XVI wieku, nie zostało bliżej opracowane. Postaramy się zatem przybliżyć dzieje

tych Wedlów. Zaczniemy od roku 1536, kiedy układ podziałowy potwierdził, a potem kolejne świadectwa

z w drugiej połowy XVI wieku, że Wedelscy i Frydlandzcy posiadali w Królestwie Polskim nie tylko

zamek i miasto Mirosławiec, ale też trzecią część miasta Tuczno, a do tego w Nowej Marchii wspólnotę

praw z krewnymi do zamku i miasta Drawna.

Był synem Jakuba von Wedel (†1533), pana na

części Mirosławca, połowie Drawna, Barnimia,

Radęcina i Święciechowa oraz pełnił godność

joannickiego komtura z siedzibą w Świdwinie w

Nowej Marchii. Nie znamy daty jego narodzin. W

roku śmierci ojca był jeszcze niepełnoletni. A

pierwsze znane czynności prawne dotyczące

zarządu nad Drawnem i Korytowem wykonywał

dopiero od 1538 roku. Urodził się zatem najpóźniej

w 1521 roku. Natomiast data zgonu Jerzego

Młodszego była dotychczas przyjmowana na rok

1581, 1583, a nawet na rok 1600. Ostatecznie

ustalono, że Jerzy von Wedel z Mirosławca zmarł w

1580 roku, ponieważ jego żona Dorota von Massow

wystąpiła po raz pierwszy jako wdowa właśnie w

tym czasie. Żył około 60 lat.

Frydland lub Frydlandzki, ponieważ po tej stronie

granicy główną siedzibę miał na zamku w

Mirosławcu (Frydland). Do dóbr zamkowych

Mirosławca zaliczały się miejscowości położone

pod miastem, a wśród nich: Orla, Kłosowo, Bysze,

połowa wsi Hanki, Łowicz, Sadowo i Giżyno

(1552, 1577). Z tych dóbr w 1552 roku Jerzy

Frydlicki z Mirosławca płacił w Polsce pobór. Poza

tym w 1558 roku wspomniano Jerzego von Wedla

jako właściciela dóbr Mirosławiec, połowy Drawna,

Tuczna, Giżna, Łowicza, Hyżnego, miasta

Czerniewa, oraz wiosek Nidom, Strzyżewo i

Czerniewska Wieś. Stan posiadania zwiększył w

1560 roku nabywając za 4.000 srebrnych talarów od

Wojciecha

Czarnkowskiego

połowę

dóbr

człopskich, obejmujących połowę miasta Człopy

oraz połowy wiosek: opuszczonych Gogolic

(obecnie Jaglice), Brzeźniak i Bukowo.

Jerzy (Georg) von Wedel zapisywany był w

polskich źródłach pod nazwiskami: Wedelski de

1

Podział majątku Wedlów w Drawnie

Z polecenia Jerzego Młodszego pana Frydlandu i

puszcza położona na wschód od rzeki Drawy,

później nazywana Wielką Wedelską Puszczą

(Grosse wedellche Heide), a początkowo Puszczą

Miradzką (Grünebergische Heide). Rok później, 17

grudnia 1568 roku przeprowadzono podział dóbr

drawieńskich, a linią podziału stała się znowu rzeka

Drawa. Generalnie tereny położone na zachód od

Drawy przypadły Rüdigerowi, a położone na

wschód od rzeki – Jerzemu Młodszemu. Spisu

majątku dokonano 10 sierpnia 1569 roku i Jerzy

Młodszy wycenił wartość swej części dóbr

drawieńskich na 3.080 florenów 13 groszy 4 fenigi.

Potem 13 sierpnia 1569 margrabia Jan odkupił

część uprawnień myśliwskich w części zatomskiej

od Rüdigera von Wedel. 8 września 1569 roku

Rudiger z Drawna otrzymał od margrabiego nowy

dokument lenny na swoje dobra, które obejmowały

zamek i miasto w Drawnie z obszarem sięgającym

na zachodzie od miasteczka Korytowa i wioski

Kołki, do Dębska i Dominikowa na wschodzie.

Drawna sporządzono spis mieszkańców i majątku w

Drawnie. Dokument nosi nazwę Rejestr dóbr

Jerzego von Wedel (Erbregister Jurgen von

Wedells) i pochodzi z 1569 roku. Był to efekt

wcześniejszych działań Jerzego Młodszego z

Mirosławca, ponieważ już w 1567 roku domagał się

od Rüdigera von Wedel z Drawna, aby dokonać

podziału wspólnej siedziby i dóbr drawieńskich.

Najpierw dokonano podziału lasu. 7 listopada 1567

roku władca Jan z Kostrzyna wyraził zgodę na

podział puszczy nad Drawą i już 11 grudnia

Wedlowie podzielili swój wielki las na dwie duże

części. Las rosnący na obszarze rozciągającym się

na zachód od Drawy nazywany wówczas Puszczą

Zatomską (Zattensche Heide), a potem od XVII

wieku Małą Wedelską Puszczą (Kleine wedellsche

Heide), sięgała na południu do granic obwodu

zameczku myśliwskiego margrabiego w Lipince na

wyspie jeziora Radęcin. Na zachodzie dochodziła

do wsi Brzeziny. Natomiast drugą część stanowiła

Rejestr dóbr drawieńskich

Rejestr sporządzony w dniu 10 sierpnia 1569 roku

rozpoczyna się od podziału zamku w Drawnie na

dwie części. Część Jerzego Młodszego położona

była „po prawej ręce”. W ten sposób określono jej

położenie zapewne na prawo od wejścia na zamek.

Potem dokonano spisu mieszczan miasteczka

Drawna (Städtlein Neuenwedell). To najstarsze tego

rodzaju dane. Wśród 131 mieszczan odnotowanych

w Rejestrze, pojawiły się między innymi takie

nazwiska jak: Hövett, Brunckow, Eckermann,

Zadow, Splettstöser, Barnick, Nagell, Mattheus,

Krüger, Master, Schmidt, Matthewes, Düwe,

Klammann, Klatte, Klingspar, Keding, Mertan,

uzupełniający. Mieszkańcy miasteczka nadal

uprawiali ziemię jak rolnicy. Podano wielkość

posiadanej ziemi uprawnej, łąk i ogrodów. Stąd

wiemy, że 95 mieszczan zajmujących się

rolnictwem posiadało 21 łanów ziemi. Wśród tych

informacji znalazły się dane dotyczące majątku

parafii i pastora, obejmujące 7,5 łanów ziemi

kościelnej, 6 łanów należących do kaplicy św.

Ducha oraz 6 łanów do kościelnego. Połowa opłat

zbieranych z lenna kościelnego należała do Jerzego

von Wedel, opiekuna świątyni. W rękach Wedlów:

Rüdigera i Jerzego wspomniano sądownictwo nad

miastem i mieszczanami. W dalszej części Rejestru

wymieniono obowiązki mieszczan wobec zamku w

Drawnie, przywileje obejmujące łowiska rybne w

okolicznych jeziorach, folwarki, owczarnie, ogrody,

cegielnie, wapienniki, uprawnienia w posiadanych

wioskach i w puszczy.

Beyer,

Sönnenberg,

Köntopf,

Schivelbein,

Lindenberg, Grüss, Kietzmann, Kuptow, Brauetopf,

Sommerfeldt, Bare i inne. Przy każdym mieszkańcu

miasta odnotowano wykonywane zajęcie (rolnik,

szewc, krawiec itp.), ale rzemiosło miało charakter

Moi poddani nie są poddanymi króla

Polskie źródła odnotowały dosyć burzliwe

zachowanie Jerzego Młodszego w jego kolejnych

głośnych mieszczan i uwięził ich w zamkowym

lochu, o których upominał się podstarości wałecki.

Kolejne listy żelazne wystawił król w 1565 roku

mieszczanom wałeckim i kazał odczytać swój list w

każdym z kościołów tego powiatu. Lecz Wedelski

odpowiedział, że wspomnianych w piśmie rabusiów

i złodziei głowy, można zobaczyć pod jego miastem

Mirosławcem. Podkreślił, że „w majątkach

posiadłościach.

Toczył

zażarte

spory

z

mieszczanami z Mirosławca. Ci, skarżyli się nawet

do króla polskiego. Zygmunt II August wziął w

1554 roku mieszczan pod swoją opiekę przed

Wedlem, co ogłoszono w Wałczu i okolicy

specjalnym listem żelaznym. Pomimo ochrony

królewskiej Jerzy von Wedel pojmał najbardziej

dziedzicznych on jest królem, panem

i

2

właścicielem”. Może zatem karać swych poddanych

jak chce, a król do jego poddanych nie ma nic. A

gdyby król chciał dalej bronić buntowników, to i

tak karze ich schwytać i ściąć głowy. I rzeczywiście

skazał więźniów na śmierć, a po wykonaniu

wyroku, głowy skazanych kazał powbijać na pale

przed swym zamkiem, jako ostrzeżenie dla innych.

I tak zginęli burmistrz Mirosławca Jerzy Ulrich i

radny Szymon Hanczke, ponosząc karę za

nieposłuszeństwo wobec Jerzego Wedelskiego.

Potem do krwawych wydarzeń doszło jeszcze raz w

latach 1593-1604, na tle miejscowej „wojny

religijnej”, do jakiej doszło na terenach położonych

wokół Mirosławca, Tuczna i Wałcza.

Kolejni Wedelscy na Frydlandzie

Poza Jerzym Młodszym, synu Jakuba von Wedel

(†1533), prawa do Mirosławca posiadali też

potomkowie po jego stryju Vivigentzu (†1536).

Dotychczas ich potomstwo nie było znane w

genealogii Wedlów. Reprezentował je Sebastian I

Wedelski z Mirosławca († przed 1577), zapewne

dziedziczący swoje imię po rodzinie matki z rodu

von Waldow. Sebastian z żoną Elżbietą von

Massow miał trzech synów: Fryderyka, Sebastiana

II i Jana Wedelskich, którzy zostali wspomniani w

poznańskich księgach sądu ziemskiego od 1577

roku, a ostatni raz w 1588 roku, gdy otrzymali sumę

5.450 talarów srebra od krewnego Stanisława

Tuczyńskiego za wieś Hermersdorp, 10 kmieci

osadzonych w Brunkowie i pustki nazywane

Dreczki, Ostrow i Drewosz w powiecie wałeckim, a

które ich ojcu wyderkowali Wedlowie Tuczyńscy.

To ostatnia wiadomość o tej linii Wedlów. W

świetle tych kilku źródeł należy znać, że musieli

posiadać prawa do części Mirosławca jeszcze w

1588 roku, pomimo, że przyjmuje się, że

Mirosławiec (tylko część) przeszedł po Jerzym

Młodszym

zmarłym

w

1580

roku

na

Blanckenburgów. Nie ma też źródeł, które

potwierdziłyby informację podaną przez historyka

ziemi wałeckiej Friedricha Schultza jakoby

ostatnim Wedlem na Mirosławcu miał być Ernest

von Wedel (†1600) syn Jerzego Młodszego i

dopiero po jego śmierci zamek w Mirosławcu miał

przejść na Dionizego von Blanckenburga. Możemy

chyba wyjaśnić pochodzenie tej hipotezy. W 1610

roku przed sądem w Szczecinie spór z Borckami

prowadził Ernest Ludwik von Wedel zapisany

wówczas w dokumentacji sądowej jako pan na

Drawnie i Mirosławcu (Ernst Ludwik von Wedel in

Neuwedel und Friedland). To dowodzi, że owym

„Ernestem” był Ernest Ludwik von Wedel, o

którym opowiemy osobno. Zatem przy okazji tego

procesu z 1610 roku dowiadujemy się, że Wedlowie

część Mirosławca trzymali jeszcze po śmierci

Jerzego Młodszego (1580).

Rodzina Jerzego Młodszego

Jerzy Wedel dziedzic we Frydlandzie ożenił się w

1555 roku i zapisał jako posag swej żonie Dorocie

von Massow, córce Ridigera von Massow z

Pomorza, 4.000 florenów pruskich na ¼ miasta

Mirosławca i dobrach zamkowych, w tym na

połowie Orli i ćwiartkach miejscowości Hanki,

Giżyno, Łowicz i Sadowo. Małżonka Wedla oddała

dobra posagowe w dzierżawę Tuczyńskim z

Tuczna. Ci jednak mieli kłopoty finansowe i 2

października 1558 roku Krzysztof Tuczyński będąc

winien 3.400 złotych marek Dorocie Massoven

żonie Jerzego de Wedel dziedzica w Frydlandzie,

dał w zastaw swoje dochody z wiosek Giżno

(Gysno) i Łowicz (Lowijcz) położone w powiecie

wałeckim. A w następnym 1559 roku Dorota

Massaw, żona Jerzego Frydlandzkiego de Wedel

była intromitowana do całej wsi Hyże i do czterech

kmieci i części młyna wsi Łowicz, zastawione jej

przez Krzysztofa Tuczeńskiego de Wedel. Dorota

von Wedel z domu von Massow przeżyła swego

męża i po 1580 roku musiała zadbać o los swych

dzieci.

Źródła milczą o tym, by Jerzy Młodszy von

Wedel pozostawił po sobie syna. Miał natomiast

osiem córek. Jeszcze za życia Jerzego Wedelskiego,

w 1578 roku - wspomniano pięć córek: Dorotę,

Urszulę,

Katarzynę,

Barbarę

i

Elżbietę

Frydlandzkie. Te same panny oraz kolejne córki,

zostały wspomniane już po śmierci ojca w 1580

roku, były to jeszcze - Ewa, Anna i Elżbieta

Frydlandzkie. Wszystkie córki dziedziczyły majątek

rodziców i w związku z tym, były obiektem

wielkiego zainteresowania matrymonialnego rodów

szlacheckich z Polski, Pomorza i Nowej Marchii.

Najstarszą Dorota Frydlandzka (wsp. 1578-

†1612) w 1578 roku została żoną Stanisława II

Tuczyńskiego de Wedel z Tuczna (†1590), a po

śmierci pierwszego męża, w 1595 żoną Jana

Ruszkowskiego

herbu

Pobóg,

kasztelana

przemęckiego (†przed 1607). Urszula Frydlandzka

(wsp. 1578-1594) została żoną Ernesta von Borcke

z Łobza (†1584); Katarzyna Frydlandzka (wsp.

1578-1609) była żoną Henryka (Henninga) von

Borcke (†1593). Barbara Frydlandzka (wsp. 1578-

1606) w 1585/86 roku została żoną Joachima von

3

Güntersberg-Kaliskiego.

Elżbieta

(Beata?)

herbu Ogończyk; Anna Frydlandzka (wsp. 1580-

Frydlandzka (wsp. 1578-1607), między 1578, a

1560 rokiem, została żoną Henryka von

Blanckenburga. Ewa Frydlandzka (wsp. 1580-1603)

1596) była żoną Krzysztofa Szenecha (von

Schönaicha),

a

druga Elżbieta Frydlandzka

(wsp.1580-1609) została około 1594 roku żoną

pisarza ziemskiego łęczyckiego Jana Kalińskiego

(†1600).

została

w

1585 roku żoną podkomorzego

gostyńskiego Stanisława Kucieńskiego z Kutna

Podział Mirosławca

Jak widać w końcu XVI i w początkach XVII wieku

Mirosławiec i zamkowe dobra mirosławieckie

uległy mocnemu rozdrobnieniu. Swoje udziały w

Mirosławcu trzymały jeszcze inne linie Wedlów –

otrzymał połowę zamku, stajnię, połowę podwórza,

do którego musiał sobie zbudować nowy wjazd,

połowę ogrodów, chmielnika, browar, staw koło

starej cegielni, jeziora, łąki, lasy. Obie strony mogły

użytkować wspólną drogę od miasta do zamku,

młyn pod miastem, strugi, błota, bagna, patronat

nad kościołem oraz sołectwo. Każda ze stron mogła

mieć swego burmistrza. Wspomniano wówczas w

mieście Bramę Młyńską i Bramę Łowicką. Ponad to

drogi: hankowską, sadowską, płociczeńską i kilka

mniejszych. W ten sposób ½ Mirosławca przeszła

na Blankenburgów, a po ¼ trzymały rodziny von

Güntersberg-Kaliscy i Tuczyńscy. Taki podział

utrzymywał się jeszcze w początkach XVII wieku.

Wedelskich

i

Tuczyńskich,

a

cała fortuna

Frydlandzkich przeszła poprzez córki Jerzego

Młodszego na inne rody.

W 1599 roku nastąpił pierwszy podział

miasta, zamku i dóbr Mirosławiec pomiędzy

córkami Jerzego i Henrykiem von Blankenburgiem.

Córki Jerzego – Barbara i Elżbieta Frydlądzkie

otrzymały połowę zamku, stary browar na

przygródku, połowę podwórza z wjazdem i

ogrodami, położone naprzeciw rzeki i mostu, dwa

ogrody, chmielnik, cztery stawy, jeziora: Sadowo

Wielkie, Pekfol, Korytnica i pół Jeziora Kawiec

Wielki. Natomiast Henryk von Blankenburg

Grzegorz J. Brzustowicz

TOPOGRAFOWIE Z

DRAWNA CZ. 3

Zarys historii powstawania składnic map od

1918 do 1969 roku

W

1918 roku powstała II Rzeczpospolita.

Wyznaczenie granic zaopatrzenie Wojska

i

Polskiego w aktualne mapy, było potrzebą

pierwszoplanową. Zadanie to miał realizować

Instytut

Wojskowo-Geograficzny,

powołany

Rozkazem Naczelnego Wodza z dnia 8 stycznia

1919 r. Wojna polsko-bolszewicka (1919-1920)

postawiła przed Służbą Geograficzną zadania

znacznie przewyższające jej możliwości. Dotyczyły

one stworzenia i wysłania na front oddziałów

pomiarowych oraz zaopatrywania walczących

wojsk w materiały kartograficzne.

wyciągnięte z działań wojennych posłużyły do

budowy nowych struktur wojska oraz systemu

Pomimo wielu trudności

z

realizacją

zaopatrywania

topograficzne.

wojsk

w

wydawnictwa

postawionych zadań, osiągnięte wyniki uznano za

bardzo dobre1. Po zwycięskiej wojnie polsko-

bolszewickiej w 1921 r. Instytut Wojskowo-

Geograficzny zmienił nazwę na Wojskowy Instytut

Na mocy uchwały Rady Ministrów z

6.XII.1920 r., utworzono 10 Dowództw Okręgów

Korpusów, w miejsce istniejących 7 Okręgów

Generalnych2.

Geograficzny

wydającą mapy topograficzne dla potrzeb wojska

oraz administracji państwowej. Wnioski

i

został zasadniczą instytucją

1 B. Krassowski, Polska Kartografia Wojskowa w latach 1918

– 1945, Warszawa 1974, s. 12.

2 http://www.2kz.mil.pl/strona.php?id=10.

4

Źródło: R .Bożek, Jednostka Wojskowa 3781.

Zarys historyczny wydany z okazji 25-lecia,

Toruń 1994, s. 1-2.

W

Dowództwach Okręgów Korpusów

(DOK) utworzono Składnice Map3. W 1927 r.

ukształtowała się ostateczna struktura Wojskowego

Instytutu Geograficznego, w skład którego weszła

Składnica Map, a od 1932 r. Centralna Składnica

Map, której Kierownikiem był mjr Kamil Strażyc.

Na rozmieszczenie Składnic Map na

Opracowany system zaopatrywania w mapy na czas

wojny był skomplikowany i nie sprawdził się w

działaniach obronnych w 1939 r.5. W konsekwencji

bardzo często wojsko prowadziło walkę bez map.

Przyczyną takiej sytuacji była zła koncepcja użycia

Służby Geograficznej w czasie wojny oraz brak

wystarczających środków transportu z samolotami

włącznie6. W pierwszych dniach wojny rozpoczęto

ewakuację Wojskowego Instytutu Geograficznego

(WIG), Centralnej Składnicy Map (CSM) oraz

Rejonowych Składnic Map (RSM) na wschód. Po

wkroczeniu na kresy wschodnie Armii Czerwonej

losy kadry zawodowej, żołnierzy i pracowników

WIG-u oraz Składnic Map (SM) potoczyły się

różnie. Wielu z nich dostało się do niewoli

niemieckiej i rosyjskiej, część została internowana

na Węgrzech, zaś pozostali w kraju włączyli się w

nurt pracy konspiracyjnej. Oficerowie internowani

na Węgrzech z czasem przedostali się do Francji, a

następnie do Anglii gdzie stanowili trzon

odtworzonego Szefostwa Służby Geograficznej

przy Oddziale III Sztabu Naczelnego Wodza

Londynie. Podobnie jak w Paryżu, na jego czele

obszarze Polski miał wpływ opracowany w latach

1937-1938 plan mobilizacyjny „W”, który

przewidywał prowadzenie działań zarówno na

wschodzie, jak i na zachodzie Polski4.

Rozmieszczenie Składnic Map na obszarze Polski

Miejsce stacjonowania Składnic

Map na obszarze Okręgu Korpusu

DOK

z siedzibą

Dowództwa w m.

Warszawa Centralna

SM.

I

DOK

z siedzibą

II

Dowództwa w m.

Lublin Rejonowa

SM w m. Kowel.

z siedzibą

DOK III

Dowództwa w m.

Grodno Rejonowa

SM w m. Wilno, m.

Lida, m. Wołkowysk

z siedzibą

Dowództwa w m.

Łodzi Rejonowa SM

w m. Łódź, m. Kutno

z siedzibą

stanął

płk

Stefan

Gąsiewicz.

DOK IV

DOK V

Na początku 1940 r. w Racham zorganizowano

Sekcję WIG-u, która ostatecznie została

przeniesiona w 1941 rdo Edynburga, gdzie

pozostała do końca wojny7. Na podstawie

porozumień polsko-radzieckich z 30 lipca i umowy

wojskowej z 14 sierpnia 1941 r. rozpoczęto

formułowanie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR8.

W oparciu o oficerów zwolnionych z niewoli

rosyjskiej utworzono w październiku 1941 r.

Referat Topograficzny, później przekształcony w

Oddział Topograficzny. Na podstawie układu

brytyjsko-radzieckiego w marcu 1942 r. rozpoczęto

ewakuację Armii Polskiej z ZSRR na Środkowy

Wschód9. Po utworzeniu Armii Polskiej na

Wschodzie (APW) we wrześniu 1942 r., przy jej

sztabie utworzono Szefostwo Służby Geograficznej.

Szefem służby został mjr Leonard Szymkiewicz. W

celu zaopatrywania w mapy APW w marcu 1943 r.

utworzono Główną Składnicę Map. W lipcu 1943 r.

wydzielono z APW II Korpus, którym powstały:

szefostwo Służby Geograficznej, 12 Kompania

Dowództwa w m.

Kraków Rejonowa

SM w m. Kraków

z siedzibą

Dowództwa w m.

Lwów Rejonowa SM

w m. Lwów.

z siedzibą

Dowództwa w m.

Poznań bez

Składnicy Map

z siedzibą

DOK VI

DOK VII

DOK VIII

Dowództwa w m.

Toruń Rejonowa SM

w m. Toruń, m.

Inowrocław

DOK IX

DOK X

z siedzibą

Dowództwa w m.

Brześć Rejonowa

SM w m. Brześć

z siedzibą

Dowództwa w m.

Przemyśl Rejonowa

SM w m. Przemyśl

Geograficzna

kierownictwem

,312

Składnica

mjr.

Map

Franciszka

pod

5 E. Sobczyński, dz. cyt., s. 121.

6 B. Krassowski, dz. cyt., s. 107.

7 Tamże, s.108-110.

3 E. Sobczyński, Historia Służby Geograficznej i

Topograficznej Wojska Polskiego, Warszawa 2000, s. 118-

121.

8 P. Żaroń, Kierunek wschodni w strategii wojskowo-

politycznej gen. Władysława Sikorskiego 1940-1943,

Warszawa, s. 56.

4 Komisja Historyczna Polskiego Sztabu Głównego, Polskie

Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej,

t. I, Kampania wrześniowa 1939, cz. I, Londyn 1951, s. 302.

9 Tamże, s.124-173.

5

Mrozińskiego10.Składnica Map zaopatrywała w

mapy oddziały polskie i jednostki sprzymierzone w

trakcie działań bojowych II Korpusu we Włoszech

w 1944 - 45 r. Szlak bojowy rozpoczęto bitwą pod

Monte Cassino, a zakończono zdobyciem Bolonii w

kwietniu 1945 r. W roku 1946 II Korpus zostaje

przeniesiony do Anglii, a następnie rozformowany

(22.10.1946 r.)11. W kraju po klęsce wrześniowej,

w myśl dyrektyw otrzymanych od Naczelnego

W marcu 1944 r. powstała 1 Armia WP, zaś we

wrześniu 1944 r. uformowało się Dowództwo i

Sztab

Głównego WP (Rozkaz Naczelnego Dowódcy WP

nr 8/org. 20 sierpnia 1944 r.)

2 Armii WP. Po utworzeniu Sztabu

z

w ramach etatu, utworzono Oddział Topograficzny,

którego szefem został ppłk Tadeusz Naumienko. W

strukturze

Oddziału

utworzono:

Wydział

Topograficzny,Wydział Zaopatrzenia Wojsk w

Wodza

rozpoczęto

tworzenie

Państwa

Mapy, Wydział Zaopatrzenia Specjalnego, Wydział

Podziemnego12. W 1942 r. gen. Władysław Sikorski

Ogólny,

68

Frontowy

Magazyn

Map

przemianował Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) na

Topograficznych, który zaopatrywany był w mapy

ze składnic radzieckich17. Wydział Topograficzny 1

Armii WP i Oddział Topograficzny 2 Armii WP

Armię Krajową (AK) podległą rządowi

Londynie, a stanowiącą część składową Polskich

Sił Zbrojnych. Pierwszą komórką Służby

w

zostały utworzone

w

celu wykonywania

Geograficznej była Składnica Map, która powstała

jesienią 1940 r. przy Komendzie Głównej ZWZ.

Kierował nią doktor geologii Edward Rühle

występujący pod pseudonimem „Gozdawa”.

Momentem zwrotnym związanym z gromadzeniem

konkretnych czynności związanych z działaniami

bojowymi swych armii, po czym uległy

rozwiązaniu18.Momentem decydującym o rozwoju

wojskowej i cywilnej służby topograficznej, było

wydanie 30 marca 1945 r. przez Krajową Radę

Narodową dekretu o pomiarach kraju i organizacji

miernictwa19. Efektem tego dekretu był Rozkaz

Naczelnego Dowódcy z dnia 7 czerwca 1945 r.,

nakazujący utworzenie Wojskowego Instytutu

Geograficznego Sztabu Generalnego (WIG SG),

którego szefem został płk Teodor Naumienko. W

1947 r. utworzono 91 Centralną Składnicę Map. W

1948 r. za tzw. odchylenia nacjonalistyczno -

prawicowe wielu oficerów (w tym szef WIG-u) i

pracowników cywilnych zostało aresztowanych20.

map

było

utworzenie

Szefostwa

Służby

Geograficznej KG AK, które przyjęło kryptonim

„Schronisko”, oraz Centralnej Składnicy Map pod

kierownictwem kpt. Kazimierza Englerta. Na

terenie kraju w poszczególnych Okręgach powstały:

szefostwo Służby Geograficznej i Okręgowe

Składnice Map. Należy stwierdzić, że Służba

Geograficzna AK

konspiracyjnych zdołała w pełni zaspokoić potrzeby

podziemia13. W 1942 r.

powstały: Gwardia

w

trudnych warunkach

Ludowa jako ramię zbrojne Polskiej Partii

Robotniczej (w 1944 r. została przemianowana na

Armię Ludową) oraz prawicowo-nacjonalistyczna

organizacja zbrojna - Narodowe Siły Zbrojne14.

Gwardia Ludowa dzięki ścisłemu powiązaniu z

Polską Partią Robotniczą (PPR) uzyskała

możliwość prowadzenia na szerszą skalę zbiórki i

zakupu map, a także utworzenia własnego zakładu

reprodukcyjnego15. W lutym 1942 r. został

zorganizowany Sztab Główny GL. W jego skład

wszedł między innymi kierownik wytwórni map –

por. Teodor Naumienko16. GL, a później Armia

Ludowa (AL.) od maja 1942 r. posługiwały się

mapami zgromadzonymi lub wydrukowanymi w

podziemnej wytwórni map. Jednostki Wojska

Polskiego (WP) sformowane w ZSRR, były

zaopatrywane w mapy ze składnic radzieckich.

W

konsekwencji WIG

w

1949 r. został

rozformowany, a w jego miejsce został utworzony

Oddział IX - Topograficzny Sztabu Generalnego21.

Kierownicze stanowiska w WP objęli oficerowie z

Armii Radzieckiej. W 1951 roku na mocy decyzji

Ministra Obrony Narodowej przeformowano

Oddział IX-Topograficzny Sztabu Generalnego, na

Zarząd Topograficzny Sztabu Generalnego WP. W

maju 1955 r. powstał Układ Warszawski (UW),

który umocnił dominację ZSRR w Europie

Wschodniej i określił kierunki działań operacyjnych

wojsk UW (Niderlandy).

W celu sprostania nowym zadaniom

operacyjnym zostały utworzone Składnice:

- w 1953 r. - 92 Składnica Map - Komorowo,

- w 1956 r. - 93 Składnica Map - Białobrzegi,

- w 1969 r. - 94 Wojskowa Składnica Materiałów

Topograficznych - Drawno

ppłk rez. mgr inż. Ryszard BOŻEK

10 B. Krassowski, dz. cyt., s. 114.

11 Tamże, s.117.

12 J. M. Ciechanowski, Powstanie Warszawskie, Warszawa

1987, s. 19.

17 E. Sobczyński, dz. cyt., s. 179 – 180.

18 B. Krassowski, dz. cyt., s. 144.

13 E. Sobczyński, dz. cyt., s. 171 – 178.

14 Tamże, s. 36 – 44.

19 E. Sobczyński, dz. cyt., s. 187.

15 J. B. Garas, Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej

1942 – 1945, Warszawa 1966, s. 18.

16 Teodor Naumienko – do 1968 r. Szef Zarządu

Topograficznego SG WP, w stopniu generała brygady.

20 W 1956 r. po 8 latach wiezienia powrócili do służby płk

Teodor Naumienko oraz część oficerów WIG-u

niesłusznie aresztowanych.

21 E. Sobczyński, dz. cyt., s.189 – 191.

6

AK w Nowogródzkim Okręgu Armii Krajowej "Nów"

Stołpecko-Nalibockim Zgrupowaniu AK

dowodzonym przez por. „ cichociemnego” Adofa

Pilcha. „Góry" ("Doliny"). Znalazł się w 1 batalionie

utworzonego na początku 1944 r. 78 pułku strzelców

Powstańcy warszawscy

w

W historii ruchu kombatanckiego Drawna są dwie

postacie, których notki biograficzne znaleźć można

w spisie uczestników Powstania Warszawskiego

prezentowanym na stronie internetowej jego

muzeum. Oboje mieli legendarnych dowódców na

trwale wpisanych w dzieje polskiego AK – owskiego

podziemia. O jednym z nich Antonim Ler niemal nic

słuckich AK

por. Witolda Pełczyńskiego”Dźwig”

Wiadomo ,że w 1944 r. 2 kompanią dowodził plut.

pchor. Stanisław Pilarski (ps. "Zew"), a od 25.05.1944 r.

por. Witold Lenczewski (ps. "Strzała"),

W 1944 r. Zgrupowanie pod komendą Pircha przeszło

pod Warszawę i w dniu 1 sierpnia weszło w skład

Zgrupowania

nie wiadomo.

Jego nazwisko widnieje

w

dokumentacji drawieńskich kombatantów. Może

KAWALIERA spowoduje, że zostanie bardziej

poznany. Antoni Ler ps. Kazimierz plutonowy, ur 26

maja 1916 r. w Skierniewicach syn Antoniego i

Katarzyny z d. Woźniak . żołnierz 2 plutonu im.

por.”Rygla” ( dawniej 1147 - "DB-3") z 4 kompanii

( d-ca cichociemnny kpt.- mjr Bolesław Kontrym

"Żmudzin" ) Zgrupowania"Bartkiewicz" (d-ca mjr

Kampinos jako pułk

Palmiry-Młociny.

Zgrupowanie zostało

włączone

do

VIII

Rejonu Warszawskiego

Obwodu "Obroża" AK.

Dowódcą był kapitan

Jan Krzyczkowski (ps.

"Szymon"). 14 –go

sierpnia 1944 r ok. 600

żołnierzy zgrupowania

włączyło się do walk w

Warszawie. W okresie

Powstania

Włodzimierz

Zawadzki

"Bartkiewicz")

wchodzącego w skład obejmującego Śródmieście I

Obwodu "Radwan" (dowódca ppłk "Radwan"

Edward Pfeiffer) Warszawskiego Okręgu Armii

Krajowej. Walczył w rejonie Śródmieście północ ul.

Królewska,. Jego dowódcami plutonu byli:

1-2 sierpnia - Kazimierz Pogorzelski "Piotr",

"Podkowiński", "Rygiel", por.- kpt., poległ 2

sierpnia - pl. Małachowskiego

2-4 sierpnia - Leopold Kummant "Kobryń",

"Wiktor", ,,Ryski", ppor.- por. (ranny 2 sierpnia -

pl. Małachowskiego i 4 sierpnia PAST-a)

5-7 sierpnia - Dalek Prosiński "Rawicz", ppor. kawalerii

13-14 sierpnia - Józef Zatryb "Krzysztof", ppor.

14-18 sierpnia - Władysław Siła-Nowicki "Bog-daniec" ,

"Lis'" , "Stefan", ppor.- por. ranny 2 sierp-nia Arbeitsamt

i 18 sierpnia przy Królewskiej 27

18-22 sierpnia i 1 września - 5 października kpr. pchor.

Franciszek de Pourbaix "Piwnicki" i Rostafiński

Wojciech "Wojciechowski", kpr. pchor. (ranny 6

sierpnia na pl. Małachowskiego przy Zachęcie)

22-30 sierpnia - Rybicki Józef "Andrzej", ppor. (ranny

30 sierpnia - Ogród Saski) Po kapitulacji nie poszedł do

niewoli lecz „wtopił” się w szeregi ludności cywilnej z

którymi opuścił miasto.

Warszawskiego

strzelec Bożko służył

w 2. kompanii

batalionu "Naliboki"

por. „Strzały” 78

pułku. W tym czasie 2

2

kompanią

dowodził

.por.

Zygmund

Sokołowski ps. „Zetes” ( liczyła ona 3 oficerów, 40

podoficerów, 149 strzelców, 2 kobiety) .Uczestnik walk

w rejonie Kampinos – Jaktorów gdzie 29 września 1944

r. po blisko całodziennej walce Grupa „Kampinos”

została rozbita, tracąc ok. 150–200 poległych, ok. 120

rannych i 150 wziętych do niewoli. Wielu żołnierzom

AK, w tym kilku zwartym oddziałom, udało się jednak

wyrwać z okrążenia. Adam Bożko zmarł w Drawnie

29.04.2005 r.

Marian Bożko ps. Ryś. Strzelec. Syn Wacława i

Albiny z domu Bilmin.. Ur. 16.07.1928 r. w Puniszcze

powiat Wołożyn. W czasie wojny był min. żołnierzem

Marian Twardowski,

Andrzej Szutowicz

PEŁCZYCKI REZYDENT

Dionizy Seneta (Сенeтa Діонізій) ur.15

października 1891 (1894) był synem Jana i Zofii

z.d. Konstantynowicz. W latach 1918-1919 walczył

z Polakami w szeregach Ukraińskiej Armii

Galicyjskiej (Ukrajins'ka Hałyc'ka Armija-UHA) .

Studiował w Wiedniu, tam też doktoryzował się z

Szlachtowskiej czyli w regionie czterech wsi:

Biała, Czarna Woda, Jaworki i Szlachtowa

w

dolinie Ruskiego Potoku (obecna nazwa:

Grajcarek). W latach 20–tych i 30–tych XX w.

należał do grupy najaktywniejszych kapłanów

działających i propagujących ukraińskie idee

narodowe. Dekanat Muszyna w skład którego

wchodziła Szlachtowa miał 18 parafii i był jednym

z 9 dekanatów będących w utworzonej w 1934 r.

prawa kanonicznego.

Święcenia kapłańskie

otrzymał 30 marca 1930 r. W latach 1930–1947 był

samodzielnym wikariuszem łemkowskiej Cerkwi

Opieki Matki Bożej w Szlachtowej w

Rusi

Apostolskiej

Administracji

Łemkowszczyzny

7

(AAŁ). Do czasu utworzenia AAŁ, dekanat ten za

sprawą swego dziekana jednocześnie

pełnomocnika na Łekowszczyznę biskupa Jozafata

Kocyłowskiego ks. Iwana Kaczmara wiódł prym

pod względem ukraińskiej działalności narodowej.

Wengrinowicz paroch Wierzchowna Wielka. Sama

Szlachtowa była najdalej na zachód wysuniętą

łemkowską ( ukraińska ) wsią na północnych

stokach Karpat. Parafia w 1936 r. miała 672

i

grekokatolików, 38 katolików

(

parafia

w

W

1936 r. dziekanem był ks. Emilian

Szczawnicy ks. Michał Matras) i 2 Żydów.

Apostolska Administracja Łemkowszczyzny

Powstała w wyniku sprzeciwu wobec ukrainizacji

w

lokalnym Ukraińskim Komitecie Pomocy

Łemków na terenie greckokatolickiej diecezji

(Ukrajinśkyj Dopomohowyj Komitet, UDK) ,

podporządkowanym Ukraińskiemu Centralnemu

Komitetowi (Ukrajinśkyj Centralnyj Komitet,

UCK) , który był ł jedyną legalną organizacją

przemyskiej.

W

herbie miała umieszczony

wizerunek Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia.

Była to samodzielna jednostka organizacyjna,

podległa bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, miała

swego administratora, który choć niezależny,

biskupem nie był. Jego siedzibą był Rymanów

Zdrój, a później z przerwami Sanok. Obawiając się

wzrostu wpływów ukraińskich, co poczytywano

jako ryzyko wynarodowienia, dwaj przedwojenni

administratorzy AAŁ podjęli działania typowo

antyukraińskie i tak: administrator ks. Wasyl

Maściuch zakazał liturgicznych śpiewów po

ukraińsku, a administrator ks. Jaki w Medwecki

zakazał duchownym prenumerowania i czytania

czasopism ukraińskich. Nic dziwnego, że taka

postawa spowodowała poparcie władz II

Rzeczypospolitej dla Łemków. 12 marca 1936 r.

zmarł nagle ks. dr. W. Masciuch, co poczytywano

jako ziemską ingerencję środowiska ukraińskiego.

Ukrainizacji jednak po wybuchu wojny nie

zapobieżono. Stało się to za sprawą kolejnego

administratora ks. Aleksandra Malinowskiego. Pod

jego „rządami” zaczęto posługiwać się językiem

ukraińskim, odnowiono ścisłe kontakty z cerkwią

ukraińską. Ksiądz Dionizy Seneta aktywnie działał

ukraińską

prowadził

w

Generalnym Gubernatorstwie;

działalność społeczno-kulturalną i

charytatywną. Na terenach AAŁ mieszkało w

1943 r. około 127 tysięcy grekokatolickich

Łemków, oraz 18 tys. prawosławnych. W dniu 24

lipca19 44 r. ks. Malinowski powołał trzech

wikariuszy generalnych. Sam przeniósł się do

Krynicy, która w tym czasie była ważnym

ośrodkiem ukraińskiego życia narodowego.

Powołani wikariusze mieli zarządzać ternem AAŁ

tam, gdzie nie mógł tego robić ks. Malinowski.

Wśród powołanych byli ks. Stefan Jodłowski, ks.

Iwana (Jana) Pidharbija z Olchowca, ks. Andrija

(Andrzeja) Złupko z Gładyszowa. 26 lutego 1945

roku ks. Aleksander Malinowski (ks. O.

Małynowśki) przeniósł się z Krynicy do Wróblika

Szlacheckiego i zwołał na 20 marca 1945 r.

kongregację duchowieństwa wschodnich dekanatów

AAŁ. Na tym spotkaniu powołano członków nowej

kapituły AAŁ, Miesiąc później ks. Malinowski

przeniósł się do Sanoka, przedwojennej siedziby

AAŁ.

Wysiedlenia

Czerwoną całej Łemkowszczyzny zaczęto w tym

regionie realizować ustalenia układu. , Mimo że

Łemkowie w większości byli lojalni wobec władz

polskich , to również ich objęły przesiedlenia. W

maju i czerwcu 1945 większość mieszkańców

Dnia 9 września1944 r. został zawarty Układ

pomiędzy

Polskim

Komitetem

Wyzwolenia

Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej

Republiki Rad, dotyczący ewakuacji obywateli

polskich z terytorium USRR i ludności ukraińskiej z

Szlachtowej , została wysiedlona

do ZSRR.

terytorium Polski. Układ

Osóbka-Morawski

Postanowienia wówczas zawarte dały podstawę do

wysiedlenia osób narodowości ukraińskiej,

białoruskiej, rosyjskiej i rusińskiej z Polski do

USRR, oraz przesiedlenia w nowe granice Polski

Polaków i Żydów, którzy do 17 września 1939 r.

byli obywatelami polskimi. Po zajęciu przez Armię

podpisali Edward

Nikita Chruszczow.

Działania wysiedleńcze 1945 r. stały się początkiem

rozpadu Łemkowszczyzny. Administrator ks.

i

Aleksander

aresztowania przez NKWD, uciekł przez

Czechosłowację do amerykańskiej strefy

Malinowski,

obawiając

się

okupacyjnej. Po jego ucieczce przestała we

wrześniu 1945 r. działać kuria AAŁ.

Akcja Wisła

widownią działalności represyjnej

Łemkowie na zawsze opuszczali swoje ziemie,

niestety – jak się okazało – był to największy

exodus tej ludności. Tereny AAŁ stały się

i

czysto

bandyckiej. Ksiądz Seneta przetrwał pierwsza falę

wysiedleń wśród 21 rodzin łemkowskich

8

podających się za Polaków

Szlachtowej. 4 czerwca 1946 r. na plebanię napadło

czterech uzbrojonych pepsze pistolety

osobników przebranych lub będących nimi

polskich żołnierzy , ksiądz został pobity i

obrabowany. 28 marca 1947 r. zginął w rejonie wsi

Jabłonki w powiecie leskim wiceminister Obrony

Narodowej gen. broni Karol Świerczewski. W

kilkanaście godzin później Biuro Polityczne KC

PPR podjęło decyzję o wysiedleniu, w ramach akcji

odwetowej, wszystkich Ukraińców na ziemie

zachodniej i północnej Polski.

pozostał

w

pozostanie na swojej ziemi najczęściej zmieniali

obrządek na łaciński. 21 kwietnia 1947 r. , starosta

powiatowy w Nowym Targu donosił, że aby

"ostatecznie rozwiązać problem łemkowski"

koniecznie należało usunąć dwóch duchownych

greckokatolickich ks. Jarosława Hurę z Jaworek i

ks. Dionizego Senetę ze Szlachtowej , gdyż

"podtrzymywali za okupacji, jak i obecnie (...)

ducha ukraińskiego wrogiego Polsce (...), prowadzą

oni dalej nabożeństwa i kazania w języku i duchu

ukraińskim", a ich działalność miała prowadzić do

zatrzymania procesu asymilacji Łemków. Wnet

wojsko wysiedliło wszystkich Łemków z rejonu

Szlachtowej Punktem rozdzielczym transportów

kierowanych na Pomorze Zachodnie był

w

i

Dokładnie w miesiąc później, 28 kwietnia

1947 r. dywizje Wojska Polskiego otoczyły wsie

ukraińskie. W tym samym czasie oddziały NKWD i

armii czechosłowackiej zablokowały granicę

wschodnią i południową Polski. O godz. 4 nad

ranem, ponad tysiące żołnierzy WP, wchodzących

w skład Grupy Operacyjnej "Wisła" dowodzonej

przez zastępcę szefa Sztabu Generalnego WP gen.

bryg. Stefana Mossora, przystąpiło do wysiedlania

ludności ukraińskiej. Wszystkich przesiedleńców

posegregowano na kategorie A, B, C. W kategorię

A i B ujęto osoby uznane za wrogów państwa,

natomiast lojalnych ujęto w kat. C. Z pierwszej

grupy można było osiedlić 1 rodzinę na gromadę,

natomiast osiedlając ludzi z kat. C nie można było

przekroczyć 10 % ogółu mieszkańców. Tam gdzie

osiedlono rodzinę z kat. A,B nie można było

Szczecinek.

Specjalną

troską

otoczono

przedstawicieli inteligencji, których obecność

należało natychmiast zgłaszać na posterunkach

Milicji Obywatelskiej i UB.

Przesiedleńcy mieli prawo zabrać ze sobą

żywy inwentarz (2 krowy, 1 koń), odzież, naczynia

kuchenne, niezbędny sprzęt rolniczy, potrzebną na

czas podróży żywność. Wyznaczono czas

przygotowania transportu na około 5 godzin oraz 2

godziny na spakowanie się. Osobom przesiedlanym

nie było znane to, gdzie zostaną wywiezieni oraz

jak długo potrwa podróż. Od 15 lipca 1947 roku na

posesjach wysiedlonych z Szlachtowej Łemków

osiedlali się mieszkańcy sąsiednich wsi. Plebanię w

dniu 17 lipca 1947 r. objął ksiądz Józef Ciastoń.

Księdza dr. Senetę załadowano i wyprawiono na

Ziemie Zachodnie. Znalazł się w powiecie

wałeckim. Gdy przebywał w rejonie Szczecina

został zatrzymany i osadzony w miejscowym

więzieniu. Wkrótce został uwolniony. Ogólnie z

rejonów Polski objętych Akcją Wisła do końca

lipca 1947 r. deportowano ok 152 tyś. osób. Ponad

3800 osadzono w obozie w Jaworznie. Na karę

osiedlić rodzin z kat.

przypadkach stosowano zasadę 1 na 5).

Wprowadzono także

C

(w wyjątkowych

ograniczenia

odległościowe i tak, rejon osiedlenia nie mógł

znajdować się bliżej niż 50 km od granicy

państwowej i 30 km od morskiej. Odległość od

miast wojewódzkich nie mogła być mniejsza jak 30

km. Akcja objęła także Łekowszczyznę. Między 24

kwietnia a 31 czerwca 1947 r. wysiedlono około 35

tys. Łemków . Był to definitywny koniec AAŁ,

która formalnie nigdy nie została rozwiązana. Po

prostu zabrakło wiernych. Łemkowie walczący o

śmierci skazano 173 członków

Ukraińskiej

Powstańczej Armii (UPA).

Łacinnik

na obrządek łaciński, lecz stawali się tzw.

birytualistami (duchowny obrządku wschodniego

otrzymuje pozwolenie na posługę liturgiczną w

obrządku łacińskim) i pracowali w kościołach

rzymskokatolickich, nie mogli jednak mieszkać ze

swoimi rodzinami. Ks. Seneta skorzystał z

możliwości i podjął posługę w obrządku łacińskim ,

co początkowo nastręczało mu pewnych

problemów. Mając praktycznie wysiedlona parafię

stojąc w obliczu problemów finansowych i

przewidując przyszłość już 30 maja 1946 r zwrócił

się pismem do Kurii Metropolitarnej w Krakowie o

zezwolenie na przejście do pracy w obrządku

W PRL Kościół greckokatolicki nie mógł legalnie

funkcjonować, a jego kapłanów prześladowano.

Natomiast grekokatolicy byli utożsamiani

nacjonalizmem ukraińskim. Jedyną szansą

uniknięcia represji dla księży greckokatolickich

było sprawowanie posługi parafiach

z

w

rzymskokatolickich. Stało się to możliwe dzięki

prymasowi Polski ks. kard. Hlondowi, który

skorzystał z danych mu przez papieża Piusa XII

uprawnień (pełnomocnictw) Delegata Ojca

Świętego dla katolików obrządków wschodnich.

Kapłani greckokatoliccy nie przechodzili formalnie

9

łacińskim. Możliwe , że obawiał się również o los

parafialnej cerkwi. Na podstawie indultu

Jarosławem Hura zostali obaj księżmi katolickimi

w powiecie wałeckim.

(

zezwolenie ) Prymasa Polski razem z kapłanem

Czasy miasteckie

„wyłapanych” wówczas aresztowano 21 osób i

wysłano do obozu w Jaworznie. Jako wikariusz

katolicki uczył religii w szkole powszechnej, oraz

13 września 1947 r. przybył do Miastka. Tak jego

przyjazd skomentował w spisanej przez siebie

kronice miastecki proboszcz ks. Jan Karnicki :

„przybył wikariusz ks. dr Dionizy Seneta, były

proboszcz w Szlachtowej. Będzie odprawiał msze w

obrządku łacińskim. Bardzo dobrze się stało, gdyż

równocześnie napływa dużo ludzi z południowo-

wschodniej Małopolskitego samego obrządku. 29

października 1947 roku zwizytował Miastko

Prymas Polski ks. kardynał August Hlond w

wizytacji brali udział : administrator gorzowski i

przyszły biskup gdański dr Edmund Nowicki, jego

późniejszy następca ks. Eugeniusz Załuczkowski,

i przyszły biskup warszawski obecny kandydat na

ołtarze ks. Antoni Baraniak. Uroczystości były

nadzwyczaj podniosłe. W listopadzie 1947 na

łemkowskich terenach parafialnych ks. Sereta

odbyła się akcja „oczyszczenia” z ludzi, którzy

w

gimnazjum, Liceum Ogólnokształcącym ,

gimnazjum zawodowym na kursach

pedagogicznych. Czy myślał o powrocie

i

w

rodzinne strony ? Nie sprzyjały temu wieśći

nadchodzące do niego. 14-22 kwietnia 1950 r.

ponownie deportowano 34 powracających z ziem

zachodnich i obozu w Jaworznie rodzin . Jego

parafialna cerkiew pw Opieki Matki Bożej w

Szlachtowej została

przejęte przez

parafię

katolicką w Szczawnicy i 12 grudnia 1951 r.

decyzją biskupa krakowskiego Jana Stepy została

przekształcona w kościół parafialny pw Matki

Bożej Pośredniczki Łask. Warto zauważyć, że w

kościele tym nie zmieniono greckokatolickiego

wystroju,

jedynie uzupełniano je o elementy

typowo katolickie.

ukrywali

się

przed

deportacją.

Spośród

Ostatnie lata

pw. św. Antoniego Padewskiego w Bobrówku.

Ponadto w niedalekim Chłopowie proboszczem

parafii p.w. Najśw. Serca Pana Jezusa był były

Wikariusz generalny AAŁ wspomniany już ks.

Stefan Jodłowski. 12 listopda 1955 r. poprosił o

przeniesienie na emeryturę . Emerytem został 6

grudnia 1955 r. Zamieszkał w Domu Księży

Emerytów w Rokitnie pow. Międzyrzecz gdzie w

bazylice i sanktuarium pw. Matki Bożej Cierpliwie

Słuchającej znajduje się cudami słynący obraz (

300 000 wiernych rocznie) tam o godz. 2 minut 15

ks. dr Seneta zmarł 4 lutego 1956 r. Pochowany

został przy kościele 7 lutego 1956 r. Po jakimś

czasie krzyż z jego nagrobka przeniesiono i

wmurowano w ogrodzenie starego cmentarza.

Ponieważ nie oznaczono miejsca jego spoczynku

nie wiadomo dokładnie w którym miejscu został

pochowany.

Dekretem z 1 lipca 1953 r. ks. Seneta otrzymał

trzyletnią jurysdykcję do słuchania spowiedzi

świętej oraz misję do Głoszenia Słowa Bożego na

terenie diecezji gorzowskiej. 17 lutego 1954 r.

poprosił ordynariusza gorzowskiego o zwolnienie z

powodów

zdrowotnych

z

obowiązków

duszpasterza. 23 marca 1955 r. został przeniesiony

w stan spoczynku z obowiązkiem zamieszkania

jako rezydent

w

parafii pod wezwaniem

Narodzenia Najświętszej Maryi Panny

w

Pełczycach, gdzie proboszczem był kapelan

woskowy z 1919 r. ks. Franciszek Łojek. Można

przypuszczać, że ks. Seneta parafię tę wybrał

sobie sam. W parafii tej pod okiem ks. proboszcza

Łojka łacińskiej liturgii uczył się greckokatolicki

ks. Bogdan Poliwka ( o) 1903 – 1969 , który po

zdanym egzaminie

został przez biskupa w

Gorzowie Wlk. przydzielony do parafii

w

Strzelcach Krajeńskich by w 1951 r. zostać

pierwszym proboszczem w niezbyt odległej Parafii

Gerard Sopiński, Andrzej Szutowicz

Źródła:

Ks. dr hab. Robert Romuald Kufel Słownik biograficzny księży pracujących w kościele gorzowskim 1945 – 1956. Tom

III ( M-Ś) s.236/237. Agencja Wydawnicza PDN. Zielona Góra 2018.

Jan Korczyński, Andrzej Szutowicz AKCJA "WISŁA" A DRAWNO

Ryńca , Administracja Apostolska Łemkowszczyzny

Mariusz

http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/lemkowie/religia/aal

Василь

СЛОБОДЯН Шляхтова: церква на «кінці Русі» „Nad Buhom i Narwoju”

http://www.bbc.mbp.org.pl/Content/13916/NBiN-4-2016.pdf Шематизм греко-католицького духовенства

10

Апостольської Адміністрації Лемківщини. – Львів, 1936. https://www.apokryfruski.org/wp-

content/uploads/2011/03/shem1936.pdf

Ksiądz dr Dionizy Seneta przez trzydzieści lat był łemkowskim proboszczem w Szlachtowej. Głos Pomorza Piątek 9

stycznia 2015 r. https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/45800/49730.pdf Ks. Kroniki pisane przez ks. Jana Karnickiego

1947 r. ; https://parafiamiastko.pl/parafia/historia-parafii/kroniki/53-kroniki-karnicki/31-kroniki-karnicki-47

Igor Hałagida ; Szpieg Watykanu str.33. file:///C:/Users/uzytkownik/Downloads/Szpieg_Watykanu%20(3).pdf Rocznik

Sądecki 212 Tadeusz Duda. INTELIGENCJA ŁEMKOWSKA O UKRAIŃSKIEJ ORIENTACJI NARODOWEJ NA

ZACHODNIEJ ŁEMKOWSZCZYŹNIE W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM (ZARYS PROBLEMATYKI) s 98.

,http://www.sbc.nowysacz.pl/Content/1577/RS+t_40+z_2012.pdf Bazyliańskie Studia Historyczne, t. 2 Василіанські

історичні дослідження, т. 2 The Basilian Historical Studies, vol. 2 PROWINCJA ZAKONU ŚWIĘTEGO BAZYLEGO

WIELKIEGO W POLSCE Działania komunistycznych organów bezpieczeństwa przeciwko duchowieństwu

greckokatolickiemu w Polsce (1944–1956) (dokumenty) zebrał i opracował Igor Hałagida Wydawnictwo

„BAZYLIADA” Wars

Autorstwa Henryk Bielamowicz - Praca własna, CC BY-SA 4.0,

https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=74892162

DWADZIEŚCIA LAT MINĘŁO

Z

początkiem XXI w. przystąpiono do

czynności w zamian za zwiększenie czasu na ich

szkolenie.

wprowadzania do składów materiałowych

Rejonowych Baz Materiałowych ( RBM) , wart

cywilnych. Działania organizacyjne poprzedziła

Doszło do tego, że powstały na bazie

7OSSIiMW Skład Drawno 2 RBM nie posiadał już

etatu dla żołnierzy służby zasadniczej stąd by

propaganda

przekonywująca

iż

warta

ta

zorganizowana w Oddział Warty Cywilnej ( OWC)

jest znacznie tańsza do utrzymania niż żołnierze

służby zasadniczej, W przypadku Drawna był to

pododdział komendy ochrony. W tej materii

pozwolono się wypowiedzieć zainteresowanym

zabezpieczyć ochronę obiektu

formowania warty cywilnej do Drawna trafili

żołnierze likwidowanych jednostek np.

w

okresie

z

działonowi. Dosłownie zostali wyładowani na

środku placu apelowego. Zorganizowano z nich

pododdział ochrony a wybraną kadrę Składu i z

innych stanowisk oddelegowano do pełnienia

obowiązków dowódczych. Wytypowani żołnierze

służby zasadniczej zostali nieetatowymi dowódcami

drużyn, stąd co było krzywdzące nie objęły ich

profity przypisane do tego stanowiska, niestety

także awansowe, Specjalnie na potrzeby przybyłych

komórką

organizacyjnym.

Pion

głównego

księgowego 7OSSIiMW ( gł. księgowa Mirosława

Dokurno) dokonał stosownych obliczeń kosztów i

po porównaniu wyszło, że pododdział żołnierski

jest tańczy o kilka zł. od kosztów utrzymania

planowanego OWC. Reorganizacji jednak nic

zatrzymać nie mogło. Głównym argumentem

okazało się uwolnienie żołnierzy od dodatkowych

żołnierzy kpt. Brycki opracował

program

szkolenia, który został powielony przez inne

11

jednostki logistyczne mające podobne problemy co

Drawno.

Pododdział ten był faktycznie nieformalny

lecz dzięki doświadczeniu dowódczemu

i

Wymogi służby wartowniczej wymagały

sprawdzenia potencjalnych wartowników pod

względem zdrowia fizycznego i psychicznego. Po

badaniach weryfikacyjnych przeprowadzonych

przez kpt .lek. med. Zbigniewa Grochowskiego oraz

konsultacjach specjalistycznych okazało się, że

bardzo duży procent żołnierzy nie może być

organizacyjnemu kadry z byłej 7OSSI i MW oraz

chorążych oddelegowanych z 2 RBM spełnił swoje

zadanie. Istniał do 31 grudnia 2001 r.. Niemal

równolegle poczynione zostały przedsięwzięcia do

organizowania Oddziału Warty Cywilnej. Był to

czas szalejącego bezrobocia, które w Drawnie jak

pamiętam

było

największe

w

powiecie

wartownikami,

zadecydowały

głównie

choszczeńskim. Burmistrz Drawna Ireneusz

Rzeźniewski dostrzegł w OWC szansę na jego

zmniejszenie. Niestety okazało się, że w Drawnie i

okolicy brak jest osób spełniających warunki

przewidziane dla pracownika ochrony.

predyspozycje psychiczne, przeznaczono ich do

pracy w innych komórkach organizacyjnych składu.

Ci którzy przeszli badania i stali się wartownikami

byli zbyt mocno obciążeni służbą. Jedyną

rekompensatą dla nich były urlopy i przepustki.

Wykorzystały to firmy szkoleniowe i

pośpiesznie organizowały kursy przygotowujące do

egzaminu na licencję. Priorytetem było Drawno,

zaistniała sytuację chciał wykorzystać ówczesny

burmistrz Kalisza Pom. i podjął na swoim terenie

starania o zorganizowanie kursu pracowników

ochrony z przeznaczeniem dla OWC w Drawnie. Po

pewnych interwencjach samorządu powiatu

zaciekawienie, uśmiech a potem już nikt się temu

nie dziwił. Pisano o nich nawet w lokalnej prasie.

OWC integrował się i zwierał swoje szeregi.

Integracja była trudna zwłaszcza z emerytami

wojskowymi i stosunkiem pracowników OWC do

kadry zawodowej. Dwa lata po utworzeniu OWC

jedna z pań wartowniczek napisała: „Cywile

przyjęli nas normalnie. Byliśmy, po prostu,

kolejnymi pracownikami cywilnymi, chociaż w

mundurach. Swoją liczebnością zasililiśmy konto

funduszu socjalnego, i chociaż mamy trochę

choszczeńskiego zaniechał tego.

W

doborze

uczestników kursu brał udział jako przedstawiciel

jednostki kpt/ mjr Jan Brycki. Dzięki jego

argumentom kilku z potencjalnych kandydatów

zawdzięcza to, że dołączyli do grona kursantów by

po zdaniu egzaminów końcowych być przyjętym do

OWC.

Szkoleniowe kursy w Drawnie trwały kilka

miesięcy, zaniechano ich, gdy okazało się, że

zabrakło na terenie gminy Drawno osób zdolnych

do ich ukończenia. W sumie zorganizowano trzy

kursy . Niestety z rejonu drawieńskiego liczba osób

mających lub tych , którzy uzyskali licencję nie

była wystarczająca do obsadzenia wszystkich

stanowisk w OWC.

Dopiero wtedy „posilono się” osobami

mającymi stosowne uprawnienia z rejonu Kalisza

Pom. i Choszczna. Z Choszczna byli to głównie

żołnierze zawodowi z rozformowanego 2 pułku

rakiet. Nie ulega wątpliwości, że to Skład Drawno

udzielił im realnej pomocy w ich trudnej sytuacji

życiowej. Zorganizowany pododdział OWC przejął

obowiązek ochrony składu, a żołnierze służby

zasadniczej zostali rozwiezieni do jednostek

wojskowych, w których widnieli na etatowej

ewidencji.

dodatkowych,

regulowanych

regulaminem,

utrudnień na co dzień, to jakoś tak się ze sobą

dogadujemy. Mundurowi w zielonych mundurach,

na początku pękali ze śmiechu, zwłaszcza z nas,

kobiet, i na nic się zdało, że kilka z nas ma mężów

żołnierzy. Rozumiałyśmy ich doskonale, same na

początku pękałyśmy ze śmiechu na swój własny

widok, ale pomału zaczęliśmy się docierać.

Teraz dogadujemy się z większością z

kadry zawodowej, i chociaż dzieli nas kolor

mundurów, to nie ma większych zgrzytów, chociaż

są drobniejsze, lub większe złośliwości ze strony

paru żołnierzy zawodowych. Tutaj zaznaczyć

trzeba, że są to złośliwości zwłaszcza w stosunku

do nas, kobiet. No cóż, dla paru żołnierzy

zawodowych czas zatrzymał się w momencie

ukończenia szkoły wojskowej, a ich odległość od

stanowisk pracy do cywilizacji jest chyba zbyt

duża, żeby mogli zauważyć zmiany, jakie zachodzą

w Armii. Poza tym, zamknięci w swoim ścisłym

świecie uważają, że oprócz nich nie liczy się nic. Ja

nawet nie chcę myśleć, co by to było, gdyby we

wrześniu doszła do nas jakaś świeżo upieczona pani

oficer WP, a ci panowie, nie daj Boże, musieli by

się jej słuchać. Chroń nas Panie, przed taką

rewolucją!”

Do OWC przyjęto także kobiety.

Początkowo wystrzegano się by trafiły na

posterunki, ale później nie było przeszkód. Widok

stojącej

kobiety

w

mundurze

sprawiał

12

Na zdj 1. Weterani OWC i młodsi dziś. Na zdj.2. Legenda Policji Państwowej Komendy Powiatowej w Choszcznie i OWC Składu

Drawno Marian Szumski odszedł na emeryturę po 20 latach pracy w OWC. W środku komendant OWC Andrzej Gierszal z wojska

rakietowiec, były podwładny Edwarda Pietrzyka podczas jego służby w Choszcznie.

Pierwszym odczuwalnym

efektem powołania OWC był widoczny

statystykach spadek bezrobocia w gminie Drawno.

Jednej z firm oferujących program walki z

bezrobociem ówczesny burmistrz Ireneusz

i

najważniejszym

Wytworzyła się ciężka atmosfera , czego symbolem

stała się anonimowa internetowa nagonka na

stronie www.owc.pl nie tylko na wojsko i żołnierzy

w

zawodowych

ale także

na emerytów

mundurowych zatrudnionych w OWC. Przełomem

Rzeźniewski powiedział ,że żaden ich program a

jedynie restrukturyzacja jednostki najbardziej

wpłynie na poprawę zatrudnienia w Drawnie, I tak

w wzajemnych relacjach była kradzież jakiej

dokonano

w

jednym

z

przechowywanych

samobieżnych warsztatów technicznych. Śledztwo

prowadzone przez ŻW było rozległe, sprawdzono

niemal cały stan osobowy OWC i pracowników

magazynowych. Wtedy wszyscy zrozumieli, że

OWC tak jak pozostałe komórki Składu jest

częścią jednego organizmu, którego siłą jest

jedność. Szkodliwe napięcia wygasły na tyle ,że

praca stała się harmonijna , niemały w tym udział

związku zawodowego , obu panów komendantów (

komendant i z-ca) i innych osób funkcyjnych a i

także zmieniło się podejście do OWC drugiej

strony. Mimo późniejszych pewnych zawirowań i

zagrożeń wynikających ze zmian organizacyjnych

w skali kraju OWC nie zlikwidowano. Starania o

przetrwanie OWC wsparli nawet parlamentarzyści

o czym może kiedyś przy kolejnej rocznicy... Kilka

lat temu wartownik Mariola Sadowska napisała :

„Minęły lata, zostali ci, którzy zostać chcieli, ci co

się stało. OWC

organizacyjną składu. Rosła także

była najliczniejszą komórką

siłę

w

oddziaływania społecznego na co wpłynęło

zorganizowanie w Składzie przez Klaudiusza

Garbicza i jego kolegów komórki Niezależnego

Związku

Zawodowego

Solidarność

co

zrewolucjonizowało ruch związkowy także w

instytucji nadrzędnej do tego stopnia, że niektóre

osoby funkcyjne zamiast współpracować z nowym

związkiem zaczęły się OWC bać.

Specyfika pracy w OWC powodowała, że

jak się okazało miała ona charakter służby a

oddział był faktycznie jednostką zmilitaryzowaną.

W

OWC oczekiwano zmian finansowania

wartowników sięgając wypracowywanych

w

wnioskach nawet do kwestii zmian emerytalnych.

Rodziło to kolejne napięcia destrukcyjne.

13

nie wytrzymali, odeszli (wielu służy państwu

polskiemu będąc cenionymi funkcjonariuszami

służb mundurowych przyp. A.Sz.) . Doszło parę

nowych osób, mężczyźni i kobiety dogadali się ze

sobą na złość paru innym osobom, którym to było

nie na rękę, pracujemy”. WYPADA KRZYKNĄĆ

ROCZNICOWO - TAK TRZYMAĆ PANIE I

PANOWIE.

GENERAŁ PIETRZYK

Generałowie zatrzymali się w pałacyku w Borowcu,

natomiast kierowca i samochód znaleźli miejsce w

składnicy. Co ciekawe kierowca był w stopniu

st.kpr. lecz nie był żołnierzem zawodowym.

Generał poprosił by na czas polowania stworzyć mu

internatowe warunki indywidualne takie jak dla

kadry. Tak się stało.

Rok temu 21 maja 2021 r. zmarł gen. broni

Edward Pietrzyk dzięki , któremu ocaliła swój

byt jednostka w Drawnie. W 2002 r. okazało się,

że nad Składem Drawno

wisiało

widmo

likwidacji. By je odsunąć,

poczyniono

przedsięwzięcia, w które zaangażowały się władze

samorządowe, konkretnie ówczesny

a

wiceburmistrz Drawna Marian Kuc. Burmistrz

Ireneusz Rzeźniewski przebywał wtedy na leczeniu

szpitalnym. Rozpoczęła się korespondencja Drawno

– MON, Sztab Generalny – Drawno. Czy

interwencja samorządu okazała się skuteczna, czy

też nie, faktem jest, że 17.10.2002 r. na terenie

Składu Drawno wylądował śmigłowcem dowódca

Wojsk Lądowych, gen. broni Edward Pietrzyk (ur.

1948 r. w Rawie Mazowieckiej). Generał znał

Drawno z czasów, gdy służył w Choszcznie w 2

Brygadzie Rakiet.

W latach 2000 – 2006 był dowódcą Wojsk

Lądowych. Awans na generała broni otrzymał w

2001 r. Miał swoją własną koncepcję reformy

wojska, która w przeciwieństwie do układowców i

spryciarzy, już w początkowej fazie realizacji

zatrzymała rozwój służbowy wielu osób

autentycznie krzywdząc ich i pozbawiając szans na

awans, czyniąc ich dotychczasowy dorobek

nieważnym. Natomiast w rejonie choszczeńskim w

tym w Drawnie jego lokalne zasługi są bezsporne i

zasługuje na pamięć. Tym bardziej, że wszystko

wskazuje na to iż zrobił to świadomie co do

Choszczna to, publicznie potwierdził iż przenosząc

2 pułk artylerii z Szczecina postąpił tak by ratować

choszczeński garnizon. Uratował przy tym od

zwolnienia do cywila kilka osób z kadry. Podobnie

( o czym się nie mówi) zrobił Skład Drawno

podczas tworzenia w tym samym roku OWC.

Wzorując się na armii amerykańskiej głosił ideę

Był

Absolwentem

Wojskowej

Wydziału

Akademii

Elekromechanicznego

Technicznej z 1971 r., Wojskowej Akademii

Artylerii ZSRR z1980 r. , którą ukończył z złotym

medalem. W 1990 r. ukończył z wyróżnieniem

Akademię Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych

ZSRR . W latach 1997 – 1998 odbył studia

podyplomowe na Narodowym Uniwersytecie

Obrony USA w Waszyngtonie. Zawodową służbę

wojskową rozpoczął jako dowódca plutonu 2

Pomorskiej Brygady Artylerii w Choszcznie, po

powrocie z ZSRR w 1980 r. objął stanowisko

równości

kadry

wskazując

na

ważność

zajmowanych stanowisk . Co było utopią nie na

warunki w Polsce, gdzie głównie liczył się stopień.

Był pewny siebie i energiczny stąd popełniał gafy

np. jak ta w Choszcznie na początku 2002 r.

podczas uroczystości rozformowania 2 pułku rakiet

( d-ca płk dypl Stanisław Kulesza) , kiedy to

wchodząc na główną salę przywitał się tylko z

noszącymi lotnicze mundury, ignorując swoich

zielonych. Niebieskim to nie pomogło gdyż i ich

rychło rozformowano ale byli oni innym rodzajem

wojsk…

starszego oficera

w

Oddziale Operacyjno-

Rozpoznawczym Szefostwa Wojsk Rakietowych i

Artylerii MON, a następnie powrócił do Choszczna

na stanowisko oficera operacyjnego w Dowództwie

2 Pomorskiej Brygady Artylerii. W kolejnych

latach był doradcą szefa Wojsk Rakietowych i

Artylerii MON oraz szefem Sztabu 23 Brygady

Artylerii Armat w Zgorzelcu.

W 1990 roku został zastępcą dowódcy

Wojsk Rakietowych i Artylerii MON, a w 1991

roku rozpoczął służbę w Sztabie Generalnym. Od

W dniu 17 października 2002 r. wylądował

śmigłowcem na boisku jednostki w Drawnie. Obok

d-cy

garnizonu,

który

był

jednocześnie

1992 do 1996 roku kierował Zarządem

I

kierownikiem składu, czekali na generała

komendant RBM i d-ca POW. Po przywitaniu,

kazał się zawieźć do strefy magazynowej, podczas

krótkiej jazdy odebrał kilka ważnych telefonów

obok zadawania pytań fachowych, na które

imponująco odpowiadał chor. Szpak (otrzymał

generalskie gratulacje), Gdy zatrzymano się przy

nowych magazynach generał był pełen uznania

(zasługa gen. Grobelnego, dzięki któremu powstały)

Operacyjno-Strategicznym. Generałem brygady

został w 1993 r., a w 1996 r. generałem dywizji. W

1998 r. został pełnomocnikiem ministra obrony

narodowej ds. utworzenia Wielonarodowego

Korpusu Północny Wschód. W 1999 roku objął

stanowisko zastępcy dowódcy Wielonarodowego

Korpusu Północny Wschód w Szczecinie. Razem z

dowódcą Korpusu polował w drawieńskich lasach.

14

i patrząc na nie z podziwem rzekł do pułkownika

(szef logistyki POW) „ gdybyś pan, miał takie

magazyny w Koszalinie to nie byłoby problemów z

dachami ( było to powiedziane dosadniej, po czym

przyjął” na to otrzymał odpowiedź od komendanta

2 RBM iż „ autentycznie cieszy się”. To

zostawiamy go rzekł generał.

W wyniku tej lustracji generał Pietrzyk

skierował

się

do

głównego

decydenta

podjął decyzję o finansowaniu prac remontowych

mających wprowadzić nowoczesny system ochrony

i bezpieczeństwa obiektu. Tym samym ostatecznie

zapobiegł planowanej likwidacji składu. Efektem

decyzji gen. Pietrzyka było zmniejszenie liczby

bezrobotnych w Drawnie, a miejscowy skład stał

się jednostką organizacyjną spełniającą wszystkie

wymogi bezpieczeństwa. W 2005 r. podczas

odprawy dyscyplinującej, zorganizowanej dla

kierowników składów w Osowej Górze gen.

Pietrzyk zauważył kierownika składu z Drawna,

podszedł do niego uśmiechnięty i przywitał się. Na

tej odprawie Skład Drawno był tym, którego

dyscyplinować nie trzeba było okazało się ,że w tej

materii był najlepszy. Według lokalnej legendy we

wrześniu 2006 r. w dniu, w którym podano

wiadomość o wyznaczeniu gen. Skrzypczaka na

jego następcę, gen. Pietrzyk miał przelecieć

(możliwe, że sentymentalnie) śmigłowcem z

poligonu drawskiego nad Drawnem w kierunku

Borowca i dalej na Choszczno.

materiałowego Wojsk Lądowych, który z nim

przyleciał „to co panie Romanie inwestujemy ? tak

jest odpowiedział ten pułkownik z Warszawy) ”

Szef logistyki POW już się nie odzywał

i

skierowane do siebie słowa generała odebrał jako

pstryczek. Następnie gen. Pietrzyk żywo

zainteresował się stanem zatrudnienia w Składzie

Drawno, pytał, skąd pracownicy pochodzą.

Szczególnie interesowało go Drawno i Choszczno.

Odpowiadając na te pytania, dowódca

garnizonu posłużył się notatkami, co nie podobało

się gen. Pietrzykowi. Dlatego przy wyjeździe do

innych jednostek, powiedział, by d-ca garnizonu dał

mu do wglądu, zeszyt z notatkami , ten jednak

odmówił, wówczas generał Pietrzyk spytał: „Chyba

nie życzy pan sobie pokwitowania ?”, na co

dowódca

garnizonu

–

kierownik

składu

odpowiedział: „Po prostu są to moje notatki i ich

nie dam”. Generał energicznie zamknął drzwi

samochodu i ruszył do Cybowa i dalej do Mostów

gdzie funkcjonowała 1 RBM.. Pietrzyk nie miał

powodu do nerwów , gdyż to jego pewność siebie

spowodowała ,że zbagatelizował czy nie zauważył ,

że całej roboczej rozmowie przysłuchuje się

kierowca – cywil, pomijając swobodę przejazdu

jaką narzucono rodziło to podejrzenia „tzw.

podpuchy”.

Brał udział w przygotowaniu narodowej

doktryny obronnej i polskiej części programu

Partnerstwo dla Pokoju, uczestniczył w pracach nad

reorganizacją Polskich Sił Zbrojnych. Po

zwolnieniu do rezerwy w 2007 został ambasadorem

w Republice Iraku. 03.10.2007 został ranny w

wyniku zamachu w Bagdadzie. Leczył się w

Centrum Leczenia Ciężkich Oparzeń w Gryficach.

Po wyjściu ze szpitala powrócił na placówkę

dyplomatyczną, z której został odwołany przez

Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z dniem 31

sierpnia 2008 W dniu 24 listopada 2009 roku

mianowany ambasadorem w Koreańskiej Republice

Ludowo Demokratycznej .Generał Pietrzyk spoczął

na Cmentarzu Powązkowskim kwatera FII-12-17).

Dziś gdy obchodzimy 20 – cie Oddziału Warty

Cywilnej warto wspomnieć tę postać bo gdyby nie

Po kilku godzinach generał powrócił do

Drawna, gdzie wciąż czekał na niego śmigłowiec,

pożegnał się ze wszystkimi, na końcu podszedł do

stojącego na uboczu kierownika składu i podając

rękę, powiedział : „Robi pan tu wielką sprawę – tak

trzymać!”. Niestety nie słyszeli tego inni

przełożeni, gdyż już następnego dnia podjęto

decyzję o przeniesieniu kierownika składu do

Nowego Dworu Mazowieckiego na stanowisko z-cy

kierownika OPS. Wiadomość o tym wywołała

niesamowitą radość „ ukaranego” i zbiegła się z

telefonem generała z POW z pytaniem „jak on to

on tej rocznicy by nie było.

Andrzej Szutowicz

OBRAZEK PRYMICYJNY

Dr Sławomir Giziński powiększył swój zbiór pamiątek po Oflagu II B o obrazek prymicyjny

legendarnego kapłana ks. W. Jordana. Ponieważ ksiądz ten sprawował także opiekę duszpasterska nad

katolikami w Drawnie przypominamy jego życiorys wraz z zdjęciami wspomnianego obrazka.

Willibald

Jordan

(1902-1966).

Ksiądz

wieku 30 lat w Berlinie. 15.01.1938 został

proboszczem parafii pw. Najświętszej Marii Panny

w Choszcznie (niem. Arnswalde). Parafia swoim

zasięgiem obejmowała Drawno, Recz i Kalisz Pom.

i przynależna była do diecezji berlińskiej, która

rzymskokatolicki; proboszcz . Urodził się w

Kuchelnej, w rodzinie nauczycielskiej. Był synem

Johanna - dyrektora szkoły i kościelnego organisty

w Wojnowicach. Święcenia kapłańskie przyjął w

15

wchodziła w skład nowoutworzonej prowincji

Provinz Breslau).

kościelnej, zwanej metropolią wrocławską (Kirchen

Kościół parafialny mieścił się w Choszcznie przy ówczesnej ulicy Hübnerstrasse 4. Ilość

wiernych szacowana była na ok. 600. Po klęsce wrześniowej na terenie Choszczna powstał obóz

jeniecki Oflag II B Arnswalde, w którym za drutami przebywało blisko 2500 żołnierzy i

oficerów polskich, wśród nich było kilku kapelanów, którzy na przełomie 1939 i 1940 zostali

przeniesieni do innego obozu, a następnie „zwolnieni z niewoli”, po czym przekazano ich pod

jurysdykcję SS. Trafili oni do obozu koncentracyjnego. Tak kilka tysięcy jeńców pozbawionych

zostało duchowej opieki. W tej sytuacji niezwykle pomocny okazał się miejscowy proboszcz

katolicki czyli ks. Jordan. W wyniku starań „starszego” obozu płk. Kaleńskiego zaczął on

odprawiać Msze Św. w Oflagu.

otrzymał ostrzeżenie i przesłuchiwano go w miejscowej

Dzięki znajomości języka polskiego i osobistym

placówce. Wojnę przeżył. Przed śmiercią oślepł. Zmarł

w wieku 64 lat.. Uszkodzony w czasie działań

wojennych choszczeński kościół katolicki został

całkowicie rozebrany. Do tej pory mówi się o

walorom zyskał pełne zaufanie jeńców. Po klęsce

Francji do obozu przybyła grupa jeńców francuskich,

wśród których był jezuita ks. Bru. Przejął on obowiązki

kapelana obozu. W dowód wdzięczności za życzliwość i

nadgorliwości tego czynu. Niestety wydaje się

opiekę duchową jeńcy wykonali dla kościoła w

paradoksem, że świątynia, która odegrała tak wielką rolę

Arnswalde wspaniały kielich i przekazali go ks.

w życiu Polaków przebywających w czasie wojny w

Jordanowi. Także w czasie wojny na terenie Choszczna i

Choszcznie, została przez innych Polaków tak

powiatu przebywały setki Polaków robotników

przymusowych. W związku z tym, iż zdecydowana

większość z nich była katolikami, kościół w Choszcznie

stał się ostoją polskości i w ich niewolniczym życiu

potraktowana. Niezrozumiałe jest także to, że postać

księdza W. Jordana też poszła w zapomnienie. Nie

wspominali o nim Niemcy, dawni mieszkańcy miasta.

Dopiero ponowne zainteresowanie Oflagiem II B

spełniał znaczącą rolę. Wręcz czekano, aby w pierwszą

zaczęło ukazywać pozytywną rolę tego kapłana (niestety

niedzielę miesiąca móc iść na nabożeństwo. Można rzec,

tak naprawdę nadal wiemy o nim niewiele). Ksiądz

że szli wierzący i niewierzący. Po Mszy Św. bywało jak

Jordan miał brata ks. Hubert Jordan (ur. w 1904 roku w

na odpuście, wszyscy z wszystkimi się spotykali,

Kuchelnej), który w wieku 26 lat przyjął święcenia

wymieniali wiadomościami, a nawet handlowali. Ksiądz

kapłańskie we Wrocławiu. W wieku 52 lat wyjechał do

Jordan był pod stałą obserwacją Gestapo, a na

Niemiec. Umarł w Ravensburgu miał wówczas 91 lat.

okoliczność odprawiania Mszy Św. dla Polaków,

16

Sławomir Giziński, Andrzej Szutowicz

NOWA KSIĄŻKA

JUŻ WKRÓTCE POZNAMY ODPOWIEDŹ, CZY STARCIE POD BARNIMIEM 1627 R. BYŁO BITWĄ CZY

POTYCZKĄ ? JAK WYGLĄDAŁ PRZEMARSZ WOJSK I GŁÓWNY ETAP BITWY W GRANOWIE ? CO

DZIAŁO SIĘ WÓWCZAS W PEŁCZYCACH ? JAK WYGLĄDAŁA

CZY RÓWNIEŻ TU WALCZONO ?

KAPITULACJA POD JAGOWEM,

Niebawem dotrze do rąk czytelników oczekiwane drugie

wydanie pierwszego w Polsce nowatorskiego opisu

wielkiej bitwy jaką stoczono pod Granowem autorstwa

dr. Grzegorza Jacka Brzustowicza. Czy książka

jednoznacznie wskaże, że preludium tej bitwy czyli

starcie Polaków pod Barnimiem było samodzielną bitwą

czy potyczką, czy winno mieć trwałe miejsce w dziejach

oręża polskiego? Czy w świetle tego wydania cytowany

dla przypomnienia

zweryfikować?

poniższy opis

należy

Barnimie 1627 r.

Starcie zbrojne między Polakami i Duńczykami

podczas wojny trzydziestoletniej 22.07.1627 r. Pod

Barnimiem zmierzające w marszu odwrotowym z

Czech wojska króla duńskiego po zniesieniu broniących

przeprawy Brandenburczyków i w chwili przekraczania

rz. Drawy zostały zaatakowane przez polską jazdę

wspartą pospolitym ruszeniem z Wielkopolski.

Geneza bitwy

Ścigający Duńczyków cesarski wódz płk Pechmann

19.07.1627 r. wysłał za nimi z Gorzowa podległe

polskie szwadrony lekkiej jazdy pod komendą kpt.

Rustrowskiego (lub o podobnie brzmiącym nazwisku).

Jak chce tradycja, byli to lisowczycy. Sądzi się, że

Polska jazda miała zablokować przejście przez Noteć,

by skierować Duńczyków dalej na wschód. Jednak, tak

się nie stało. Polacy w nocy 20/21.07.1627 r. zajęli

opuszczony przez Duńczyków Wieleń i poszli za nimi

do Człopy. Zaatakowali tam regimenty płk. Holcka i

płk. Kaldenhofa. Zostali jednak odparci. W tym czasie

pozostałe wojska duńskie

zmierzały w kierunku

Barnimia, , by tam wejść w pułapkę, z której wyjść już

nie potrafili. Rejon wsi osiągnięto 21.07.1627 r.

Barnimie, 21 i 22.07.1627 r.

Uważa się, że miejsce na obozowisko obrano w okolicy

Podegrodzia. Były tu dogodne warunki dla organizacji

obozu obronnego i do prowadzenia rozpoznania w celu

wyboru optymalnego miejsca do przejścia Drawy.

Poczynania Duńczyków obserwowane były przez

jeźdźców kpt. Rustrowskiego, wspartych elementami

pospolitego ruszenia. Biorąc pod uwagę warunki

terenowe można pokusić się o postawienie hipotezy, że

Duńczycy zorganizowali w rejonie Podegrodzia także

przeprawę na Drawie. Jest mało prawdopodobne, by

Polacy zaatakowali ich w jej trakcie, gdyż wiedzieli, że

szanse na sukces były niemal żadne. Można wysnuć

wniosek, że zaatakowali oni dopiero na drugim brzegu

rzeki; mogło to nastąpić z rejonu Barnimia lub

Drawnika. Teorię tę potwierdzają znaleziska na odcinku

Barnimie – Radęcin.

słynnych dowódców takich jak płk Wolfa Heinricha von

Baudissin serbołużyczanina z Budziszyna, późniejszego

szwedzkiego generała po czym feldmarszałka, generała

saskiego i polskiego szlachcica oraz płk Heinricha von

Holka późniejszego generała duńskiego, cesarskiego

hrabiego i feldmarszałka.

Szły z nimi regimenty: ppłk. Kaldehofa, ppłk.

Koschitzkyego , ppłk. Daniela, von Mitzlaffa i czeski

półregiment składający się z 500 emigrantów, a także

kompania śląsko-morawskich protestantów. Dr Grzegorz

Jacek Brzustowicz podaje, że pod Barnimiem padło

pięciu Duńczyków i blisko 50 Polaków. Dowodzi to o

ogniowej sile przeciwnika, a jednocześnie ukazuje, jak

niebezpieczne byłoby połączenie się Duńczyków ze

zmagającymi się z Polakami Szwedami. Lisowczycy,

ukierunkowując Duńczyków do przekroczenia granic

Nowej Marchii, zablokowali ich, a tym samym oddalili

myśl o niebezpieczeństwie. Służąc wojskom cesarskim,

bronili także polskiej racji stanu. 24 lipca armia duńska

została pobita w bitwie pod Granowem.

Zadaniem polskiej jazdy nie było pokonanie

wroga, lecz zmuszenie go do przejścia do przodu i

zablokowanie mu drogi odwrotu. Armia króla Danii

Chrystiana IV składała się pod Barnimiem z mieszanki

narodowości, w której przeważali Duńczycy, drugą

grupę stanowili Czesi mający w swoich szeregach

wybitnych przedstawicieli i patriotów . W momencie

przekraczania Drawy dowodził ją Pomorzanin Joachim

von Mitzlaff. Armia ta liczyła znacznie ponad 4000

żołnierzy, jednak mniej niż 5000. Były w niej regimenty

Andrzej Szutowicz na podstawie: Grzegorz Jacek

Brzustowicz, Bitwa pod Granowem 1627,

Choszczno 2007.

WIERZĄC, ŻE II WYDANIE WNIESIE WIELE NOWEGO DO GŁĘBSZEGO POZNANIA WAŻNEGO ETAPU WOJNY

TRZYDZIESTOLETNIEJ I ODPOWIE NA CYTOWANE I INNE PYTANIA DOTYCZĄCE NIE TYLKO NASZEJ LOKALNEJ

HISTORII, MOŻEMY BYĆ PEWNI, ŻE CZEKA NAS PRAWDZIWA UCZTA FASCYNUJĄCEJ HISTORII, NA KTÓRĄ JUŻ

DZIŚ ZAPRASZAMY.

73-220 Drawno , ul. Jeziorna 2. Tel. 500 358 148.

Redaguje Kolegium:

Redaktor naczelny: Andrzej Szutowicz; z-ca red. nacz. Gerard Sopiński; dział sportowy: - Jerzy Wiewiórowski;

dział ogólny: - Marian Twardowski , Jan Brycki; ;

Redakcja nie odpowiada za opinie wyrażane przez autorów artykułów.

KAWALIERA

BIULETYN KOŁA NR 21

STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH W DRAWNIE

17

IZBA HISTORYCZNA ZIEMI PEŁCZYCKIEJ W PEŁCZYCACH

18

Table of Contents

Page