Głos
Pomorza
ki
•s .
s
Ju
I k S
r
3
o
Oh
o	-ET*
s	-3
5	^ -s?
8" •
6	IS?
•3	J
<s"
s "Q 7
«s £ § Oh Cs
LUDZIE-STR. 3
Maryla Rodowicz . śpiewa dla Polaków już ponad pół wieku
- Ja nie umrę - deklaruje w jednym z wywiadów. Jak na razie nic nie wskazuje na to, by chciała zrezygnować ze śpiewania
ZDROWIE-STR. 8-9	PODRÓŻE-SIR. 12-13	ŚWIAT WOKÓŁ HAS • STR. 19
Dróg, które prowadzą	Sylwester z pomysłem.	Aktywny senior,
do neurologa,	Gdzie powitać	Kto się nie rusza,
jest wiele	Nowy Rok?	ten zdrowia nie ma
Dokjcz xih focebook.com/gp24.pl • www.gp24.pl
przy
SOBOCIE
li mm %
Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
Nr 301 (5455) ' Nakład: 5.330 egz.
Cena 5,00 zł (w tym 8% VAT)
Nr ISSN 0137-9526 • Nr indeksu 348-570
► str. 02
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► NA SYGNALE
► NA ZAKUPY
997	998	999
Policja	Straż Pożarna	Pogotowie
► NA SYGNALE
Wyprzedaże poświąteczne przyciągają konsumentów.
Jak zachować rozsądek i nie dać się ponieść zakupowemu szaleństwu?
r
112
numer alarmowy
Nowe zasady segregowania śmieci. Tekstylia nie do zmieszanych
Do tej pory tekstylia - stare ubrania, pościel, zasłony i tym podobne rzeczy - wyrzucaliśmy do czarnych kontenerów przeznaczonych na odpady zmieszane. Jednak już od 1 stycznia 2025 roku nie będzie można ich tam umieszczać. Ubrania i inne tego typu śmieci trzeba będzie oddawać w Punktach Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK). Samorządy będą mogły także ustawiać własne kontenery na tekstylia.
Celem wprowadzenia nowych przepisów jest zmniejszenie ilości odpadów zmieszanych, jak również poprawa recyclingu materiałów tekstylnych.
Z ZAWODU JESTEM ARCHITEKTEM, A MUZYKA TO JEST MOJA PASJA. NIE BYŁEM SPIĘTY, ŻEBY ZA WSZELKĄ CENĘ ZROBIĆ WIELKĄ KARIERĘ
Sebastian Karpiel-Bułecka, wokalista
Wyprzedaże
Jak zrobić zakupy rozsądnie, by nie wydrenować portfela, ale „upolować"
upatrzone okazje?
Poświąteczne wyprzedaże co roku zachęcają Polaków do nabywania nowych produktów. Choć wydawać by się mogło, że skoro święta minęły, a prezenty zostały już kupione i wręczone, to nie ma potrzeby wzmożonych zakupów, rzeczywistość pokazuje, że promocje i rabaty cały czas przyciągają zainteresowanych.
Pierwsze obniżki cen podczas wyprzedaży poświątecznych pojawiły się 27 grudnia i trwają średnio do końca stycznia. Promocje oferują zarówno sklepy stacjonarne, jak i internetowe. Sprzedawcy wówczas chcą szybko pozbyć się zalegających zapasów, by zrobić miejsce na nowości.
Zastanawiasz się, co można kupić na poświątecznych wyprzedażach? Odpowiedź brzmi: prawie wszystko! Bardzo chętnie kupowanymi produktami są sprzęty AGD i RTV, elektronika, odzież, obuwie, produkty kosmetyczne, perfumy i artykuły do wyposażenia domu. Wiele osób czeka na wyprzedaże jak na przyjemność, a niekoniecznie okazję do nabycia niezbędnych rzeczy Można to wyjaśnić zjawiskami zachodzącymi w organizmie, ponieważ przez zakupy
nasz mózg wydziela tzw.
hormon szczęścia, czyli serotoninę, a „upolowanie" okazji wyzwala adrenalinę. Efekt lepszego samopoczucia podczas zakupów dają też endorfina oraz dopa-miny.
Podczas wyprzedaży warto uważać na to,
by nie zostać „złowionym" przez cy-berprzestępców. Wyprzedaże w internecie to okazja dla oszustów stosujących phishing. Na czym to polega? Możemy otrzymać wiadomość e-mail, SMS czy wiadomość w mediach społeczno-ściowych, które będą nas zachęcać do podjęcia określonych działań. Przykładowo jest to SMS informujący o konieczności dodatkowej zapłaty za przesyłkę internetową. Ponadto podczas zakupów internetowych należy uważać, jakie strony się odwiedza. Nie klikajmy w podejrzane linki. Uwagę powinny zwrócić też skrócone adresy www oraz takie, w których znajdują się przejęzyczenia lub literówki. Sklepy stosują różnorodne triki, aby zachęcić do skorzystania z promocji, nie zawsze jednak te sposoby są rzeczywiście okazjonalne dla konsumenta. Na co zwrócić szczególną uwagę?
Cena przed promocją. Sprzedawcy często zawyżają ceny przed okresem wyprzedaży, aby obniżka wyglądała bardziej atrak-
cyjnie. Zawsze warto sprawdzić historię cen produktu.
Hasła typu „tylko dziś!" czy „ostatnie sztuki!" mają wywołać w nas presję czasu i strach || przed utratą okazji. W rzeczywistości często produkty bywają dostępne jeszcze długo po rzekomo „ostatecznej" wyprzedaży. Wielopoziomowe rabaty, np. „kup 3, zapłać za 2", mogą prowadzić do wydawania większych kwot niż pierwotnie planowaliśmy.
Cenę obniżoną do 99,99 zł postrzegamy jako znacznie niższą niż 100 zł. To prosta sztuczka, która skutecznie działa na naszą podświadomość.
Podczas zakupów internetowych zwróć uwagę na cenę wysyłki. Rozbicie kosztów na cenę produktu oraz cenę wysyłki ma zwrócić większą uwagę na tę pierwszą. Uważaj na raty! Rozbicie ceny na kilka mniejszych kwot może być mylące.
Widzisz, że sklep podaje cenę produktu, porównując ją do ceny u konkurencji? Ma to dać ci poczucie, że nie warto porównywać cen, co nie jest prawdą.
Produkty oferowane w zestawie mogą być kuszące, ale warto na nie uważać. Nie zawsze taka obniżka rzeczywiście jest opłacalna.
Anna Moyseowicz
► NIEPORADNIK TATUSIA
Sukcesy niepedagogiczne, czyli
0	wyższości kar
Ping ping. Elektroniczny dzienniczek znów zadźwięczał. Nauczyciele nie mają litości - chyba za pomocą tego narzędzia szatana postanowili znieczulać rodziców. Wiadomo, że jak taki rodzic dostanie pięćset osiemdziesiąte dziewiąte powiadomienie w ciągu dnia, to w końcu przestanie regularnie czytać. A jak przestanie, to się nie dowie, że dziecko dostało uwagę. Na szczęście są jeszcze matki. A matki widzą wszystko. I matka uwagi Młodszego nie przegapiła.
A ten zrobił powtórkę z rozrywki: obwieścił szkole, że jej nienawidzi
1	przestał słuchać wychowawczyni. Trzeba więc było z gagatkiem rozmowy, co zstąpi do głębi. Wiedział, co się święci, bo przez całą drogę do domu ćwiczył miny kota ze „Shreka". Ale nie pomogły. Dziecko, po torturach, przyznało: szkoła mnie nudzi. A nudzi, bo lekcje są nudne. A lekcje są nudne, bo to nie zabawa.
Czym trochę rozczarował rodziców, bo ci zakładali, że lekcje są nudne, ponieważ Młodszy już wszystko umie. Ale na jgorsze w szkole okazało się co innego: że trzeba do niej wstawać. A to co rusz u młodzieńca wywołuje opór.
I jak tu coś pomóc? Po dwugodzinnym maglu Młodszy dostał zakaz bajek do końca życia i o jeden dzień dłużej. I poszedł spać. A rano: jak anioł. Raźno do szkoły. Z uśmiechem. No inne dziecko. - Bo tato, wstałem, zanim zrobiłeś pobudkę. Na siku. I już mi się spać nie chciało. To i marudzić też się nie chciało - orzekł.
I znów sukces pedagogiczny. Choć niezamierzony.
Tato
► ZDJĘCIE TYGODNIA BUDOWA OBIEKTÓW OLIMPIJSKICH NA 10 2026
► str. 03
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► LUDZIE___
Jedna z najbardziej kultowych piosenkarek z czasów PRL-u. Królowa polskiej piosenki śpiewa już ponad pół wieku, ale nadal jest głodna sukcesów i wydaje się być niezatapialna
Poleca Paweł Gzyl,
redaktor. Od wielu lat zajmuje się szeroko rozumianą kulturą, a jego pasją są wywiady z gwiazdami filmu, teatru i muzyki
„Ja nie umrę" - deklaruje w jednym z wywiadów. I kto wie? Śpiewa dla Polaków już ponad półwieku. Jak na razie nic nie wskazuje, że chciałaby z tego rezygnować.
Dzieciństwo bez ojca
IJej rodzina pochodzi z Wilna. Ojciec był wykła-■ dowcą na tamtejszym uniwersytecie, a mama scenografką w teatrze. Dziadkowie prowadzili aptekę Pod Łabędziem niedaleko Ostrej Bramy. Po wojnie ojciec został aresztowany za konspiracyjną działalność, a matka z małą Marylą i starszym od niej o dwa lata bratem musiała opuścić Wilno i wraz z setkami innych repatriantów wyruszyć na Ziemie Zachodnie.
Córka państwa Rodowiczów była małą łobuziarą. Kiedy poszła do szkoły, od razu zaczęła ustawiać koleżanki i kolegów. Kiedy nie spodobała jej się jedna z dziewczynek, potrafiła ją okładać ska-kanką. Stąd często zdarzało jej się za karę klęczeć na grochu w kącie sali. Może to dlatego, iż brakowało jej męskiej ręki. Po wyjściu z więzienia ojciec nie wrócił już bowiem do żony i dzieci, a córka widywała go tylko w wakacje.
Skaczqc przez płotki
2 Ponieważ matka zauważyła, że Marylka chętnie z nią śpiewa w domu, zapisała ją na tego rodzajuzaję-■ cia. Dziewczynce tak się spodobało muzykowanie, że sama zgłosiła się do szkoły muzycznej i zaczęła uczyć się gry na skrzypcach. Do tego pięknie tańczyła, stąd pewnego razu dostała zaproszenie do dziecięcego Mazowsza.
W liceum odkryła w sobie nową pasję - lekkoatletykę. Po maturze postanowiła studiować w warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego. Wszystko szło dobrze do momentu, kiedy doznała poważnej kontuzji barku. To przekreśliło jej karierę w sporcie.
Studenckie laury
3 Całe szczęście Maryla miała drugą pasję - muzykę.
■ W tamtym czasie modny stał się bigbit, kiedy więc zaczęła studiować, szybko znalazła chętnych kolegów, którzy zakładali z nią kolejne zespoły. Na Studencki Festiwal Piosenki w Krakowie w 1967 roku postanowiła jednak pojechać sama z gitarą. I wygrała, co otworzyło jej drogę do profesjonalnej kariery.
Kiedy wielkim hitem stała się „Małgośka", o koncerty polskiej wokalistki upomniały się bratnie kraje. Maryla nie odmawiała: chętnie jeździła do ZSRR i NRD, gdzie przyjmowana i<? jak gwiazdę rocka Z Zachodu
Poczqtkowo Maryla była polskq Joan Baez - kolorowo ubranq hipiskq śpiewajqcq folkowe ballady
MARYLA RODOWICZ

r . •/., -s
- :

i' . "

i:
Marylą zainteresowali się od razu uznani autorzy piosenek: Katarzyna Goertner, Seweryn Krajewski, Wojciech Młynarski, a przede wszystkim Agnieszka Osiecka. Dzięki temu młoda wokalistka zaczęła sypać przebojami jak z rękawa.
Ulubienica władzy ludowej
4 Początkowo Maryla była
polską Joan Baez-kolorowo ■ubraną hipiską śpiewającą folkowe ballady. Na początku lat 70. jej piosenki nabrały bardziej rozbudowanego brzmienia. Kiedy wielkim hitem stała się „Małgośka",
0	koncerty polskiej wokalistki upomniały się bratnie kraje. Maryla nie odmawiała: chętnie jeździła
do ZSRRi NRD, gdzie przyjmowaną ją jak gwiazdę rocka z Zachodu.
Kiedy w Hawanie zorganizowano festiwal młodzieży z komunistycznych krajów, to ona poleciała reprezentować Polskę i miała okazję uścisnąć prawicę samego Fidela Castro. Przyszło jej jednak za to zapłacić: wiatach 80. polska młodzież zaczęła słuchać zbuntowanego rocka
1	odstawiła ulubieńców władzy
na boczny tor. Po upad ku PRL-u wokalistka odnalazła się jednak szybko w nowej rzeczywistości.
Zostawiona na lodzie
5 Mając taką bogatą karierę, Maryla prowadziła również bogate życie uczuciowe. W półowie ■ lat 70. w całej Polsce aż huczało od plotek o jej romansie z Danielem Olbrychskim. Aktor był co prawda żonaty, nie przeszkadzało mu to jednak pojawić się na raucie zorganizowanym w ministerstwie kulturyzpiosenkarkąuboku. W końcu jednak zerwałz nią, a ta znalazła pocieszenie w ramionach syna ówczesnego premiera Piotra Jaroszewicza-Andrzeja.
Na dłużej związała się dopiero z reżyserem teatralnym Krzysztofem Jasińskim. Choć dała mu dwoje dzieci i przeprowadziła się do Krakowa, po siedmiu latach spakowała manatki i wróciła do stolicy. Tam Agnieszka Osiecka poznała ją z biznesmenem Andrzejem Dużyńskim. Para doczekała się syna i spędziła ze sobą trzydzieści lat, po czym Dużyń-ski znalazł sobie młodszą i zostawił Marylę na lodzie. - Nie uwierzę już żadnemu mężczyźnie - deklaruje dziś piosenkarka.
► str. 04
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► LUDZIE
Franciszek Pieczka - aktor ikona. Stworzył ponad 450 wyjątkowych ról filmowych, serialowych i teatralnych.
Cieszył się ogromnym szacunkiem i poważaniem wśród osób związanych z filmem oraz był niezwykle lubiany przez widzów
1 J
Poleca Sławomir Kowalski,
redaktor naczelny Shownews.pl. Pracuje w mediach od ponad 30 łat i zajmuje się rozrywką
Franciszek Pieczka to legenda polskiej sceny. Aktor wcielił się w ponad 450 wyjątkowych ról filmowych, serialowych i teatralnych - z niezapomnianą postacią Gustlika w „Czterech pancernych i psie". W ostatnim dziesięcioleciu zapadł wszystkim w pamięć jako Stach Japycz - jeden z bohaterów „ławeczki" w „Ranczu". Od śmierci aktora minęły ponad dwa lata, jednak pamięć o nim wciąż jest żywa. Ukazała się książka o życiu artysty, ma powstać film. Bo mimo iż był bardzo znanym aktorem, prowadził skromne życie, a rodzina była dla niego ponad wszystko inne.
Franciszek Pieczka przez niemal 70 lat zachwycał swoim talentem publiczność. Aktor mimo ogromnej popularności do końca swoich dni pozostawał bardzo skromnym człowiekiem. Jego życiorys jest jednak bardzo barwny. Wbrew woli ojca i budząc ogólne zaskoczenie, postanowił zdawać do szkoły teatralnej. Jego śląski charakter był na tyle silny, że mimo sprzeciwów taty zrezygnował z nauki na politechnice i postawił wszystko na jedną kartę.
Odbiła mu szajba
- Zdecydowałem wbrew woli ojca pójść do szkoły teatralnej. Zresztą byłem miesiąc na politechnice. Po śląsku to znaczy: szajba mi odbiła. Zostawiłem kolegom indeks w akademiku
i mówię: „A ja idę zdawać do szkoły teatralnej" - wspominał Pieczka.
Co c jekawe, ojciec Franciszka Pieczki zmienił zdanie na temat jego życiowych wyborów dopiero, kiedy po raz pierwszy zobaczył go na ekranie.
Droga Franciszka Pieczki do szkoły teatralnej nie była prosta. Aktor musiał się bardzo postarać, by przyjęto go po egzaminach. Miał ogromną determinację i by zrealizować swój cel, był gotowy na wszystko.
- Przyszedłem do sekretariatu i mówię: „Chciałem z panem ministrem rozmawiać". Patrzy na mnie sekretarka
jak na wariata. „Czy jest pan umówiony?". Ja mówię, że nie. „A to które drzwi są?". A ona pokazuje mi drzwi. Nie czekając dalej, otwieram je i wparowuję do gabinetu. Chłopak uzyskuje to, po co przyszedł, czyli zgodę ministra szkolnictwa wyższego na zmianę kierunku studiów. Z dokumentem w dłoni zjawia się w prywatnym mieszkaniu rektora Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, profesora Aleksandra Zelwerowicza. I choć dawno jest po egzaminach, zostaje przyjęty - wspominał w rozmowie z Katarzyną Stoparczyk.
Na początku 2024 roku ukazała się książka „Franciszek Pieczka. Portret imienny". To pozycja wyjątkowa pod każdym względem. Okazuje się, że aktor był bardzo tajemniczy i nawet najbliżsi współpracownicy niewiele wiedzieli na jego temat.
Miłośnik wafelków	1
„To zastanawiające, że Jan Jakub Kolski, o którym Franciszek powiedział »mój reżyser«, nigdy nie rozmawiał z nim
0	życiu prywatnym. Kazimierz Kaczor, który w Teatrze Powszechnym przez pół wieku dzielił z Franciszkiem garderobę, odwiedził kolegę w jego domu zaledwie dwa razy.
A grająca z nim przez dziesięć lat na planie »Rancza« Marta Lipińska bezradnie rozkłada ręce, mówiąc: »Ja to właściwie niewiele o Franiu wiem« " - napisała we wstępie autorka książki Katarzyna Stoparczyk.
Nie ma wątpliwości, że w życiu artysty najważniejsza była rodzina. Był bardzo związany z bliskimi, a o wnukach
1	prawnukach mówił: „To cały mój dorobek". Piotr Pieczka, syn pana Franciszka, tak to podsumował: Powiedzenie: „Bóg, honor, ojczyzna" tata zmienił na „Rodzina, Bóg, honor, ojczyzna". Tłumaczył, że jeśli nie ma rodziny, jest tylko pustka, a jeśli jest rodzina, to zawsze ma się ostoję.
Aktor do ostatnich chwil miał w sobie „to coś": potrafił zachwycać się drobnymi rzeczami i miał świeże, dziecięce spojrzenie na świat. Franciszek Pieczka miał również pewną słodką tajemnicę, o której przez lata wiedzieli tylko jego bliscy: kochał wafelki jednej z najbardziej znanych firm.
- W PRL-u trudno je było dostać, bo szły na eksport. Mieliśmy kuzyna, który pracował w zakładach Olza, i od czasu do czasu przysyłał nam karton tych wafelków. Tata je uwielbiał, zawsze były u niego na szafie. U niego był też największy telewizor i kanały satelitarne. Wnuki szły do dziadka na kreskówki i słodycze. Miały tu swój azyl
-wspominał z sentymentem Piotr Pieczka, a Katarzyna Stoparczyk dodawała, że gdy legendarny artysta w drodze na bazarek przechodził obok przedszkola, przerzucał wafelki przez płot. - Dzieci już na niego czekały, a wśród nich czekał na dziadka także jego ukochany wnuk Aleks. Zatem Franciszek zbliżał się do przedszkolnego ogrodzenia, nawet nie zwalniał, zgrabnym ruchem przerzucał przez płot wafelki i tyle go widzieli - opowiada Stoparczyk.
Kto zagra Franka?
Natomiast wnuczka serialowego Gustlika, Alicja Pieczka, chce upamiętnić ukochanego dziadka filmem. Tam dokładnie poznalibyśmy, jaką niesamowitą postacią był Franciszek Pieczka poza kamerami. Pomysł powoli przybiera realne kształty. - Biorę pod uwagę znanych aktorów, ale wolałabym jeszcze o tym nie mówić. Chciałabymdać również szansę innym, mniej znanym aktorom, z różnych szkół filmowych czy teatralnych. Na pewno chciałabym przeprowadzić casting aktorów z Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, ponieważ tę szkołę ukończył dziadek. Dając szansę mniej znanemu, ale uzdolnionemu aktorowi, mogę odkryć kogoś wyjątkowego, kto doskonale odnajdzie się w roli Franka. Taka decyzja może przyczynić się do świeżości i autentyczności przedstawienia postaci - przekonywała w rozmowie z portalem Shownews.pl.
Jak ujawniła Alicja, rozpoczęła rozmowy z potencjalnym reżyserem i scenarzystą - na razie pomysł zna tylko ona sama oraz rodzina zmarłego aktora. Wnuczka Franciszka Pieczki chciałaby również przygotować prawdziwą gratkę dla jego fanów.
- Mam jeszcze jeden pomysł dotyczący obsadzenia członków mojej rodziny w filmie. Chciałabym, aby znajdowali się oni w niektórych scenach z udziałem statystów albo małych epizodach. Byłby to taki „easter egg" dla tych, którzy znają te osoby i wiedzą, że są one spokrewnione z Franciszkiem. Wiem, że nie wnosi to nic szczególnego do fabuły, ale w taki sposób członkowie mojej rodziny mogliby dołożyć też swoją cegiełkę do powstania filmu-opowiedziała ShowNewsowi. I dodała: Na ten moment jedyne, czego się boję, to uzbieranie budżetu na film. Biorąc pod uwagę skalę produkcji, wiem, że niestety nie będzie to łatwe, więc bez nawiązania różnych koprodukcji to się nie uda. Szczególnie że film przedstawi podróż przez różne etapy jego życia, a styl narracji odzwierciedli zmieniający się charakter każdego z tych okresów.
P
• -
/
1 ^ * ' 1
■H nCiszek
E C
m
Z K
A
► str. 05	,	• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► LUDZIE
• Grał u najwybitniejszych polskich reżyserów - od Wajdy, przez Kieślowskiego, Kolskiego, Hasa, Leszczyńskiego, aż po Kutza • Dużą popularność i sympatię zyskał dzięki roli Gustlika w serialu „Czterej pancerni i pies"
W życiu artysty najważniejsza była rodzina. Piotr Pieczka, syn pana Franciszka, tak to podsumował: Powiedzenie: „Bóg, honor, ojczyzna"
tata zmienił na „Rodzina, Bóg, honor, ojczyzna"
Wbrew woli ojca i budząc ogólne zaskoczenie, Franciszek postanowił zdawać do szkoły teatralnej
► str.06
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► KUCHNIA
Michał Markowicz, kucharz i nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Kielcach, dzieli się swoimi pomysłami na dania sylwestrowe
Poleca Anna Gwóźdź,
redaktorka
Poszukuje tematów niecodziennych lub tych, które są bliżej ludzkich spraw. Pisanie o kuchni to jej dodatkowa pasja
•	Dużo zdrowia
w nowym roku, a resztę sobie wykombinujcie
•	Nie tylko zachwycq smakiem, ale też nie zrujnują wieczoru przez spędzenie go w kuchni
•	Co najczęściej pojawia się na sylwestrowych stołach?

JMtćńa

Michał Markowicz, kucharz i nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Kielcach
Sylwester to czas celebracji, radości i pysznych dań. Aby stworzyć idealne menu, które umili wieczór zarówno gościom, jak i gospodarzom, warto skorzystać z porad eksperta. Michał Markowicz, kucharz i nauczyciel w Zespole Szkół Przemysłu Spożywczego w Kielcach, dzieli się swoimi pomysłami na dania sylwestrowe.
- Jestem nauczycielem i trenerem kulinarnym. Prowadzę szkolenia i dzielę się swoją pasją do gotowania - mówi o sobie Michał Markowicz. Nie ma w polskiej tradycji dań typowo sylwestrowych, tak jak na przykład na Wigilię. Czasy się zmieniają, a szeroka dostępność produktów sprawia, że ogranicza nas jedynie wyobraźnia. Sylwester to jednak nie czas na gotowanie w pocie czoła. Jak zauważa ekspert: - Przygotujmy wszystko wcześniej. Powitanie Nowego Roku spędźmy w gronie przyjaciół i rodziny, bawiąc się wspólnie.
Michał Markowicz podkreśla, że obecnie modne są tematyczne imprezy sylwestrowe - od hawajskich klimatów po styl retro. Niemniej, istnieją pewne stałe elementy. - Musi być jakaś sałatka, jeden czy drugi śledzik, coś na ciepło w międzyczasie. Coraz częściej na stołach pojawia się sushi - robione w domu lub zamawiane z restauracji - wyj aśnia. A czy sushi w domu jest trudne? - Nie, wbrew pozorom to naprawdę łatwe! Wystarczy odrobina odwagi. Pierwsza rolka może się nie udać, ale z kolejnymi pójdzie lepiej. Można
Smakowicie pożegnaj stary rok. Zjedz dobrze, bez wielu godzin w kuchni
też podać składniki osobno, w formie tak zwanego sushi bowl.
Jakie dania poleca Michał Markowicz? Przede wszystkim różnorodne przekąski. Można je podzielić na kilka grup. Pierwsza tę ciasto francuskie i filo. - Ciasto francuskie to podstawa wielu pysznych przekąsek. Można zrobić je z wędliną; serem, szpinakiem czy grzybami. Alternatywą jest ciasto filo, popularne w krajach bałkańskich. Przykładem jest burek - rodzaj zapiekanej przekąski - mówi. Jakże modne ostatnio są dania typu „fin-ger food". W praktyce to przekąski na jeden lub dwa kęsy - idealne na imprezę. - Mogą to być mini-tarty, pasty jajeczne, rybne czy hu-mmus podane w małych porcj ach - tłumaczy kucharz. Polacy coraz chętniej sięgają też po wspomniane już hummusy w różnych odsłonach. - Klasyczny, z dodatkiem suszonych pomidorów, oliwek lub przypraw, to świetny do-
datek do pieczywa lub chipsów. Czy jest alternatywa dla tłustych, chrupiących płatków ziemniaka? Nasz ekspert proponuje zdrowsze rozwiązanie. Wystarczy pokroić tortillę na trójkąty, posmarować oliwą, posypać przyprawami i upiec w piekarniku. Są zdrową alternatywą dla kupnych chipsów. Nie zapominajmy o błonniku, ważnym dla naszych organizmów, a najłatwiej znajdziemy go w sałatkach. Co zrobić, by uatrakcyjnić formę ich podania? - Sałatki można podać w wydrążonych owocach-arbuzie, ananasie. To nie tylko smaczne, ale i efektowne wizualnie - odpowiada Michał Markowicz.
Sylwester często kojarzy się z trunkami, a do nich warto podać odpowiednie przekąski. Alkohol oczywiście niszczy nasze zdrowie, ale wielu z nas korzysta z niego, tym bardziej podczas sylwestrowej imprezy. Michał Markowicz poleca
pieczony boczek, golonki czy ro-ladki z mięsa faszerowanego. -Mogą to być na przykład ro-lady z kaczki faszerowane kaszą i kapustą. Do tego owocowe sosy lub dipy-świetnie łączą się z mięsem i dodają mu świeżości.
-Forma podania ma duże znaczenie. To ona wciąga nas w klimat wieczoru -podkreśla Michał Markowicz. Rekomenduje kolorowe dodatki: owoce południowe, świeże warzywa i kreatywne kompozycje na talerzach.
- Dla mnie sylwester bez śledzia to nie sylwester - śmieje się Michał Markowicz. Na jego stole zawsze pojawia się sałatka śledziowa z buraczkami, ziemniakami i groszkiem. - Proste, ale dobrze wykonane dania zawsze się sprawdzają.
Po sylwestrowej zabawie czas na coś, co ukoi żołądek. Nasz rozmówca stawia na tradycyjny żurek. - Dobrze doprawiony, kwaśny i lekko pikantny. Żurek, nasze świętokrzyskie danie, to idealny sposób na rozpoczęcie nowego roku-podkreśla.
Początek nowego roku, mimo że dla wielu nie zmieni nic, jedynie cyfrę w kalendarzu, może natchnąć nas na nowe pomysły, postawienie kolejnych celów. Kielecki ekspert kulinarny przesyła Państwu nietuzinkowe życzenia z okazji sylwestra: - Dużo zdrowia w nowym roku, a resztę sobie wykombinujcie!
► str. 07
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► KUCHNIA_____________
•	Carpaccio z kaczki • Rollsy z kurczaka • Domowe sushi z łososiem
•	Ciasto francuskie z serem i szynką • Zdrowe chipsy warzywne • Sałatka łabędzi puch
Carpaccio z kaczki
• Składniki: filet z kaczki 400-600 g (2 piersi),
sól 1 kg, oregano 15 g, oliwa z oliwek, sałata lodowa, par-
mezan 30 g.
Piersi z kaczki zamarynować w soli z oregano przez całq dobę w temperaturze pokojowej. Następnie wypłukać je w zimnej wodzie i złożyć tłuszczem na zewnątrz. Mocno owinąć piersi w folię i zamrozić na co najmniej 6 godzin. Po wyjęciu i odwinięciu folii, pokroić na cieniutkie plasterki, najlepiej krajalnicą. Plasterki ułożyć wokół talerza, a w środku umieścić umytą i porwaną na drobne kawałki sałatę lodową. Sałatę posypać rozdrobnionym parmezanem, a plastry kaczki polać obficie oliwą z oliwek. Dobra rada: Przed marynowaniem piersi zmieszaj sól z oregano i upraż ją przez dwie godziny w piekarniku w 160°C, a następnie wystudź. Połącz z filetem i odstaw do marynowania.
Rollsy z kurczaka
• Składniki: dwa średnie filety z kurczaka, dwie papryki w różnych kolorach, 50 ml sosu sojowego, 30 ml oliwy z oliwek, 3 ząbki czosnku, wędzona papryka, oregano suszone.
Aby przygotować smaczne rollsy z kurczaka na imprezę, potrzebujemy dwóch średniej wielkości filetów pokrojonych w cienkie, długie paseczki oraz dwie papryki w różnych kolorach. Filety należy zamarynować w zalewie wykonanej z 50 ml sosu sojowego, 30 ml oliwy z oliwek, trzech zgniecionych ząbków czosnku, łyżeczki słodkiej wędzonej papryki i takiej samej ilości oregano. Po zamarynowaniu mięsa, każdy kawałek filetu owijamy kilkoma paskami papryki i spinamy wykałaczką, aby zawijasek się nie rozpadł. Następnie rollsy układamy na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia i pieczemy w piekarniku nagrzanym do 180°C przez około 20 minut, aż kurczak będzie soczysty i miękki. Można dodatkowo sprawdzić, czy mięsne rolki są gotowe, delikatnie nacinając jedną z wykałaczek.
• Składniki: Łosoś: 300 g, 4 łyżki sosu sojowego, 1 łyżeczka miodu, 1 łyżka oleju sezamowego, zqbek czosnku, 1 łyżeczka startego imbiru. Ryż: 2 szklanki, 2,5 szklanki wody, 4 łyżki octu ryżowego, 2 łyżki cukru, 1 łyżeczka soli. Nori: 4 arkusze. Warzywa: np. awokado, ogórek, marchewka. Dodatki: sos sojowy, marynowany imbir, wasabi.
Zaczynamy od marynaty: wymieszaj sos sojowy, miód, olej sezamowy, posiekany czosnek i starty imbir. Łososia zalej marynatą i odstaw na 30 minut. Następnie piecz w piekarniku rozgrzanym do 180°C przez 15-20 minut, ostudź i pokrój w plastry. Ryż do sushi dokładnie przepłucz, gotuj w proporcji 2,5 szklanki wody na 2 szklanki ryżu: 10 minut na małym ogniu, potem pozostaw pod przykryciem na kolejne 10 minut. Podgrzej ocet ryżowy z cukrem i solą, aż składniki się rozpuszczą, i wymieszaj z ugotowanym ryżem. Na macie do sushi ułóż arkusz nori, rozprowadź cienką warstwę ryżu, zostawiając margines na górnej krawędzi. Na środku ryżu ułóż plastry łososia oraz warzywa, np. awokado, ogórka czy marchewkę. Zwiń rolkę i pokrój na kawałki. Podawaj z sosem sojowym, wasabi i marynowanym imbirem.
Domowe sushi z łososiem
Ciasto francuskie z serem i szynką
• Składniki: 1 opakowanie gotowego ciasta francuskiego (ok. 275 g), 150 g sera żółtego np. gouda, cheddar, mozza-rella, 150 g wędzonej szynki, 1 jajko, 1 łyżka musztardy di-żońskiej lub ketchupu, 1 łyżka czarnego sezamu lub czarnuszki.
Ciasto francuskie z szynką i serem to szybka i smaczna przekąska. Rozgrzej piekarnik do 200°C i rozwiń ciasto francuskie, zostawiając je na chwilę, by zmiękło. Na połowie ciasta posmaruj ketchupem lub musztardą, rozłóż szynkę i ser, dopraw solą i pieprzem. Możesz dodać suszone pomidory lub zioła. Złóż drugą połowę ciasta, zlep brzegi widelcem i posmaruj wierzch rozmąconym jajkiem. Posyp sezamem lub czarnuszką, przełóż na blachę wyłożoną papierem do pieczenia i piecz 15-20 minut, aż ciasto się zarumieni. Po upieczeniu lekko ostudź i pokrój na kawałki. Możesz także przygotować z ciasta paszteciki, ślimaczki lub małe tarty. Idealne jako przekąska lub dodatek do barszczu.
Zdrowe chipsy warzywne
# Składniki: do wyboru: marchewka, batat, seler, liść jarmużu lub placki tortilli, oliwa z oliwek, sól, pieprz, ulubione przyprawy (np. czosnek granulowany, papryka wędzona, oregano, kumin, zioła prowansalskie), ewentualnie jako sos: guacamole, hummus, jogurt naturalny.
Rozgrzej piekarnik do 200°C. Pokrój warzywa na cienkie plastry - marchewkę, seler, bataty i liście jarmużu. Ułóż je równomiernie na blasze wyłożonej papierem do pieczenia. Skrop warzywa lekko oliwą, posyp solą i pieprzem, a także możesz dodać ulubione przyprawy, takie jak suszony rozmaryn, czosnek w proszku czy papryka wędzona. Piecz w piekarniku przez 15-20 minut, mieszając co kilka minut, aż warzywa staną się chrupiące. Chipsy z batatów, marchewki czy jarmużu będą idealne jako zdrowa przekąska do filmu lub jako dodatek do zup i sałatek. Podawaj z domowym guacamole, dipem jogurtowym lub innym ulubionym sosem.
Sałatka łabędzi puch
• Składniki: 200 g szynki z kurczaka, 290 g marynowanej cebulki perłowej białej lub żółtej, 100 g żółtego sera, 6 ugotowanych ziemniaków średniej wielkości, 4 jajka ugotowane na twardo, pół kapusty pekińskiej średniej wielkości, majonez, szczypta soli i pieprzu.
Przepis na wyjątkowo delikatną i pyszną sałatkę łabędzi puch to idealna przekąska na każdą okazję. Można ją przygotować w specjalnej obręczy lub warstwami w szklaneczkach, jeśli obręczy nie masz. Czas przygotowania to ok. 30 minut dla 6 osób. Składniki to: 200 g szynki z kurczaka, 290 g marynowanej cebulki perłowej, 100 g żółtego sera, 6 ugotowanych ziemniaków, 4 jajka na twardo, pół kapusty pekińskiej, majonez, sól i pieprz. Pokrój wszystkie składniki, wymieszaj majonez z solą i pieprzem. Sałatkę układaj warstwami, smarując każdą majonezem: ziemniaki, cebulka, szynka, białko, ser, żółtko, kapusta. Odstaw na chwilę przed podaniem. Idealnie pasuje jako dodatek do mięs lub samodzielna przekąska. Smacznego.
► str. 08
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► ZDROWIE
Dróg, które prowadzą do neurologa, jest wiele - wyjaśnia dr hab. n. med. Agnieszka Gorzkowska z Katedry Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Marianna Dufek,
ikona TVP Katowice, jedna z najlepszych polskich dziennikarek specjalizujących się w tematach medycznych, laureatka wielu nagród
Jakie są najczęstsze choroby neurologiczne, z którymi zgłaszają się pacjenci?
Tych dróg, które prowadzą do neurologa, jest wiele. WHO oszacowało, że i na 3 osoby bez względu na wiek będzie borykała się w ciągu swojego życia z problemem neurologicznym. To jest ogromna liczba problemów i pacjentów. W zeszłym roku neurolodzy leczyli i zdiagnozowali około 6 milionów osób. W Polsce problemy neurologiczne narastają od lat dziewięćdziesiątych. Widzimy większą ilość schorzeń neurologicznych i częstości występowania tych schorzeń. To jest podyktowane po części zmianami demograficznymi i starzeniem się społeczeństwa. Wielu naszych pacjentów to osoby starsze. Są oczywiście też schorzenia, które występują u osób młodych i bardzo młodych. Problemy neurologiczne, które są w czołówce to: udary, otępienia, migrena, neuropatia cukrzycowa, padaczki, stwardnienie rozsiane, a także nowotwory ośrodkowego układu nerwowego. Mamy także schorzenia rzadkie, kiedy choruje niewielu pacjentów. Definiuje się je jako jednostki chorobowe, gdzie nie choruje więcej niż jedna osoba na 2000. Mamy też około 7000 chorób, które w ogóle zostały zidentyfikowane. Zatem w populacji robią się miliony osób z problemami. 40 proc. schorzeń rzadkich to są właśnie schorzenia neurologiczne. Należy pamiętać, że nawet jeżeli są to innego rodzaju pierwotnie schorzenia, to 80 proc. pacjentów ze schorzeniem rzadkim będzie miało w konsekwencji problem neurologiczny.
Jakie objawy powinny wzbudzić nasz niepokój i skłonić do wizyty u neurologa?
Jest cały wachlarz objawów. To są zaburzenia czucia, drętwienia, mrowienia niedoczu-lice, bóle. Bóle głowy, bóle zlokalizowane w różnych częściach ciała, to także osłabienia siły mięśniowej, niedowłady czy porażenia w obrębie kończyn, mięśni twarzy, zaburzenia mowy, pamięci, snu, widzenia. To także zaburzenia równowagi i chodu. Ważne jest,
że gdy cokolwiek takiego pojawi się, należy pomyśleć o konsultacji u neurologa, ponieważ wiele problemów możemy diagnozować i skutecznie leczyć, jeśli są we wczesnej fazie. Później zdarza się, że nasze możliwości terapeutyczne stają się ograniczone.
Czymjestudarmózguijakmożemy rozpoznać jego objawy? Jakie kroki należy podjąć w przypadku podejrzenia udaru?	v
Udar mózgu to zaburzenia krążenia mózgowego, zaburzeniaunaczynienia powodujące w większości sytuacji niedokrwienie. Zdecydowana większość udarówto udary niedokrwienne. Udar pojawia się nagle. Większość pacjentów, którzy doznająudaru, to pacjenci z innymi schorzeniami. Mamy tutaj czynniki ryzyka wpostaci innych schorzeń, które mogą prowadzić do udam. Udar czasami mogą zapowiadać przemijające objawy. U zdecydowanej większości chorych jednak objawy pojawiają się nagle i niestety rozwijają się wpełni wciągu kilku minut, godzin. Jest bardzo ważne, że gdy pojawią się takie objawy jakzaburzenie mowy, osłabienie siły, zaburzenie czucia, równowagi, żeby nie czekać. Nie czekamy na wizytę ulekarzarodzinnego. Te objawy wymagają pilnej interwencji. Wzywamy służby ratunkowe, kierujemy się doośrodków leczących udar. Możliwościleczeniaudaru zmieniły się wostatnichlatach. To jestradykalnazmiana. Potrafimy wielu pacjentomuratować sprawność, uratować życie, ale pacjentmusi trafić do ośrodka odpowiednio wcześnie. W bieżącym roku zaczynamy leczyćwPolsce kolejnym lekiemstosowanym wleczeniu ostrej fazy udarumózgu, którymożnapodawać szybciej i który można podawać w większym oknie czasowym. Nie możemy czekać. Mózgulegaznisz-czeniu z upływem czasu, czyli czas to mózg. Staramy się, żeby włączyć interwencję jak najszybciej, bo to daje największą skuteczność, efektywność leczenia.
Jakie są naj częstsze przy czyny choroby Alzheimera? Czy istniejąsposobynajej wczesne wykrycie?
To schorzenie rozwija się podstępnie. Pojawiają się pierwsze trudności w znajdowaniu słów, drobne zapominanie, odkładanie rzeczy w niewłaściwe miejsce, powtarzanie pytań, trudności z zaplanowaniem i organizacją swojego życia. Te problemy narastają, nie zatrzymują się, z miesiąca na miesiąc, z roku na rok ograniczają sprawność funkcjonowania. Ważne jest, żeby nie mylić takich problemów, które nam się mogą przydarzyć w codziennym życiu, ze zjawiskiem „mam to na końcu języka". Czasem więcej czasu potrzebujemy na zapamiętanie czegoś, czasem umknął szczegół, coś zgubimy. Nie można mylić takich drobiazgów, które zdarzają się incydentalnie, z problemem, który pojawia się u pacjentów z chorobą Alzheimera. Tam problem poj awia się systematycznie. Taka osoba przestaje być samodzielna, rezygnuje z pewnych zajęć domowych, społecznych, zawodowych, ponieważ nie radzi sobie z tym.
Migrenato z kolei choroba, naktórą choruje się niezależnie od wieku. Kiedyś na migrenę nie było lekarstwa, chorzy sami próbowali zmagać się z tą dolegliwością...
Dzisiaj jest zupełnie inaczej. Medycyna może pomóc. Zmieniły się zdecydowanie nasze możliwości terapeutyczne, podejście do leczenia migreny. Możemy leczyć nawet epizodycznie występujące migreny, o których wiemy, że wystąpią w określonej sytuacji. Migrena dotyczy bardzo dużej części społeczeństwa. Nawet 15 proc. populacji dotyczy to schorzenie. To silne napady, często jednostronne z pulsującym nieprzyjemnym bólem, z towarzyszącymi zaburzeniami węchu, widzenia, nadwrażliwością na światło, dźwięk. Czasami z nudnościami i wymiotami. To bardzo nieprzyjemne objawy, które potrafią wyłączać pacjenta z normalnego funkcjonowania. Te możliwości terapii dziś bardzo się rozszerzyły. Mamy doskonalsze metody leczenia migren epizodycznych, więc talach, które występują do kilku razy w miesiącu. Leczymy też migrenę przewlekłą, więc taką, z którą się ktoś boryka więcej niż przez połowę miesiąca.
Tutaj mamy programy, które są w stanie wspomóc pacjentom. To już nowej generacji terapie, które bardzo często powodują, że pacjenci przestają mieć napady. Zdiagnozowa-nie i podjęcie terapii jest bardzo ważne.
Przy okazji wizyty u neurologa możemy wykluczyć inne przyczyny bólu głowy. Poza postępowaniem farmakologicznym bardzo dużo wiemy o tym, jak nie prowokować napadów migreny, co robić, żeby się nie pojawiały. Leczenie staje się dla pacjenta coraz bardziej przyjazne, komfortowe i skuteczne.
Coraz częściej słyszymyoneuropa-
tiach i innych problemach z układem
nerwowym. Czym sąneuropatie i jakie mogąbyćich przyczyny?
Neuropatia to uszkodzenie nerwów. Tu spotykamy się z uszkodzeniem wielu nerwów, czyli z polineuropatią. Czynników,
które mogą wywoływać uszkodzenia nerwów, też jest bardzo wiele. Z neuropatią ostrą najczęściej mamy do czynienia w neuropatii cukrzycowej. Tutaj mamy znów inną chorobę, która leży upodłoża problemu neurologicznego. Ważne jest, lecząc cukrzycę, żeby pamiętać, by była leczona w sposób właściwy, dobrze kontrolowana. To ogranicza możliwość wystąpienia neuropatii. Neuropatia niestety towarzyszy naszym pacjentom z różnymi problemami zdrowotnymi. Na pewno trzeba pamiętać o polineuropatii towarzyszącej chorobom nowotworowym. W leczeniu tych chorób też mamy coraz doskonalsze leczenie, jesteśmy w stanie pomóc pacjentom również z takimi zaburzeniami.
Neuropatia zaczyna się od zaburzeń czucia, mrowienia, drętwienia, pieczenia, bólu, uczucia zimna, gorąca. Jeżeli będziemy mieć do czynienia z nerwami mchowymi będzie dochodziło do zaburzeń mchu, do niedowładu, osłabienia siły mięśniowej. Najczęściej problem zaczyna się od kończyn dolnych. Jesteśmy w stanie tym pacjentom też pomagać. Oczywiście nie wszystkie przyczyny mogą być skutecznie leczone, ale wielu pacjentów takie skuteczne leczenie może otrzymać.
dr hab. n. med. Agnieszka Gorzkowska: Problemy neurologiczne, które sq w czołówce to: udary, otępienia, migrena, neuropatia cukrzycowa, padaczki, stwardnienie rozsiane, a także
układu nerwowego
► str. 09
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► ZDROWIE_________
• Trudność i złożoność neurologii jest związana z tym, że leczymy pacjentów z wielochorobowością. To znaczy, że inne problemy medyczne, inne schorzenia odciskają piętno na układzie nerwowym i obserwujemy wynikające stąd objawy
► DR HAB. N. MED. AGNIESZKA GORZKOWSKA
Udar mózgu to zaburzenia krążenia mózgowego, zaburzenia unaczynienia powodujące w większości sytuacji niedokrwienie. Udar pojawia się nagle. Większość pacjentów, którzy doznają udaru, to pacjenci z innymi schorzeniami.
A ,?opraorlir/t£f,Ze A. fronlale A Zalbia.li A. vaiomisuita/ szeela&żćc
Ca.7*oti<i< (•.omumv
y.ireo aorti.co Aorta ascesiderUe, £ asadlarc/
Aorta, diseendente/
A. iraAiżaZe,
Aorta/ addominaZe/
A. UrradcJic ifi-tcribc A. mesenterica, żnleriore,
A^. iZiaca. centurie-A. sacraZe, /Media :AL radi/tZe AL intcrosse A. itlnare,
.Arteria.- rete e, rami deZZa, palma/ deZZa, mano
circenflessa/ e^tern^t, ciel l&iwre,
Jest bardzo ważne, że gdy pojawią się takie objawy jak zaburzenie mowy, osłabienie siły,
zaburzenie czucia,
równowagi, żeby nie czekać
Te objawy wymagają pilnej interwencji. Wzywamy służby ratunkowe,
kierujemy się do ośrod- Jfete, arteriosa/ steli' ccrtżeola/zione del grinoc&do ^ \ ków leczących udar.

Jl.
supa%io7*i
u£. f<vno?yaZ& profortdas
Jłtzmz, rnzi&co/swi
popatećL
\
ccriteriore'

d. femporali.
d Caraddi. internę o earotuh' ccreirraZi/ A. /K/npofdle super/KciaZe d. atxtjritaZe
facciaZe Cra.uwsa,
•A. /ns/srelZare e-rt/w/a.
-A. c<rrpicale, ascmcle.?i£e,
■Ai. carołirZe, es ter/ul' A. ocrf.el/raZe
■A. scapolare
SWperiwe,1 , ^ . , 7 ,
(^Arteria deZ toraae/ jbu/u/ac, J
•ud i/tfe/'cosćaZz'--A. epa/dra,
■A. coron&ria/ dćZZo sto/naca -AL. splenicct'
d. mesenhwiea, saperiore/ A. rcn&Zi
--A. sjr>ermcctic7ie ijitKrrm-,A. ileo-lomZiare. -\A- ocaclett/e śt/pericre -A. ipofffistrica A. alutca infkrriore/ A. femorade
.AL pndenda, comune
•tertO/j rete e ra/ni/ deZ dorso delZa/ marto
Mt. cireortftessa, interna, del fcrnore.
A. articoZare. ester rut/ super/idaZe.
A. dorsale/ dal, piede,
Arteria/ archi c, rami dcl piede.^ e- del dorso delie, diZa
A. interna. supcrffciaZe deli'ar tLco'la,zian/e/ del ifiriocclrio
'/ museolari
yA. del poZpaażo
JŁeći ai'ieriose. deZ- piedc
Nie można mylić takich drobiazgów, które zdarzają się incydentalnie z problemem, który pojawia się u pacjentów z chorobą Alzheimera. Tam problem pojawia się systematycznie. Taka osoba przestaje być samodzielna, rezygnuje z pewnych zajęć
Migrena dotyczy bardzo dużej części społeczeństwa.
To silne napady, często jednostronne z pulsującym nieprzyjemnym bólem, z towarzyszącymi zaburzeniami węchu, widzenia, nadwrażliwością na światło, dźwięk. Czasami z nudnościami i wymiotami.
Neuropatia to uszkodzenie nerwów. Tu spotykamy się z uszkodzeniem wielu nerwów, czyli z polineuropatią.
Czynników, które mogą wywoływać uszkodzenia nerwów jest wiele. Z neuropatią ostrą najczęściej mamy do czynienia w neuropatii cukrzycowej.
Irterie del dorso delie dxt/et,
► str. 10
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► PORADNIK______
Niby oczywista oczywistość, ale nie każdy wie, gdzie przechowywać leki, gdzie wymienić bilon, jak zrobić czekoladę i gdzie trzymać zioła w domu. Spieszymy z wyjaśnieniami
Poleca Katarzyna Piojda,
redaktorka Zajmuje się tematyką społeczną, wiele czasu poświęca na tematy związane ze sprawami seniorów
Apteczka
Gdzie trzymać lekarstwa
- Lekarstwa przechowuj w lodówce. Nieważne, czy to tabletki, czy syrop - mawiano jeszcze wiatach 80. Dzisiaj wiemy, że to tylko częściowoprawda. Otóż wybrane lekarstwa należy trzymać w lodówce, ale jedynie te, co do których istnieje takie zalecenie producenta. Pozostałe lekarstwa powinniśmy przechowywać w standardowych warunkach domowych. To znaczy: nie w okolicy grzejników, ani w łazience i kuchni. To dlatego, żeby nie narażać ich na podwyższoną temperaturę i wilgoć. Suche, dosyć chłodne i zacienione miejsce będzie najbardziej odpowiednim dla tabletek czy syropów albo leków w proszku. Kwestia odpowiedniego przechowywania lekarstw dotyczy także bezpieczeństwa domowników. Chodzi o dostęp dzieci do medykamentów -musi być wzbroniony. Nie tylko miejsce, ale i czas przechowywania lekarstw ma znaczenie. Warto zatem sprawdzić na etykiecie lub ulotce, dołączonej do opakowania, jak długo lek można przechowywać po jego otwarciu. Wybrane syropy i inne mikstury, zawierające cukier lub wyciągi roślinne, z reguły są zdatne do spożycia maksymalnie przez tydzień, rzadziej 2 tygodnie po otwarciu, chociaż są i takie, które będą odpowiednie nawet do pół roku po ich otwarciu. Jeżeli lek jest zawiesiną (proszek rozrobiony z wodą), zazwyczaj trzymamy go w lodówce nie dłużej niż kilkanaście dni.
Pieniądze
Gdzie wymienić bilon
Ponoć w obiegu jest jeszcze około 20 miliardów (!) monet. To i tak dużo, patrząc na to, że banknoty je wyparły (a z kolei pieniądz papierowyjest zastępowany kartą banko-matową). Swinki-skarbonki w wydaniu domowym nie odeszły do lamusa, nawet stały się popularniejsze w ostatnich latach, lecz zdarza się, że za dużo uzbierało nam się monet i chcemy się ich pozbyć. Jeśli mamy bilon, można go wymienić. Uwaga: nie mylić z bilionem. Byłoby zbyt proste, gdybyśmy zabrali monety w worku do pierwszego lepszego sklepu i je wymienili. Trzeba pofatygować się do banku. Klient raczej nie otrzyma banknotów w zamian. Banki stosują bowiem takie rozwiązanie: równowartość bilonu wpłacaj ą na konto tegoż klienta. Niektóre placówki bankowe dają mu możliwość wyboru, zatem klient decyduje, czy chce otrzymać banknoty za monety, czy woli przelew równowartości na konto. W innych bankach nie ma możliwości wymiany na grubszą gotówkę, więc w grę wchodzi jedyna opcja przelewu, a koszty wpłaty nalicza się zgodnie z tabelą opłat. Na wymianę bilonu nie trzeba wcześniej umawiać się „ z pracownikiem banku. Czasami samemu można sobie pomóc. Oddziały Narodowego Banku Polskiego udostępniają klientom samoobsługowe urządzenia właśnie do zamiany monet. Z automatów można korzystać w godzinach pracy oddziałów.
02.
Organizacja
Gdzie przechowywać zioła
Oczywiście, że legalne zioła mamy na myśli. Suszone zioła, chociażby majeranek, ore-gano, bazylię czy zioła prowansalskie, trzymamy w suchym, dosyć ciepłym pomieszczeniu, najczęściej w kuchni. Miejsce powinno być zacienione. Zioła powinny być w zamknięciu, żeby ich zapach się nie ulatniał, ale też aby do nich nie dochodziły inne aromaty, gdyż wtedy zioła straciłyby swoją charakterystyczną woń, ale jednocześnie smak. Niekoniecznie natomiast musimy trzymać je w papierowych opakowaniach, w których były, gdy je kupowaliśmy. Można kupić małe zestawy ozdobnych pojemnicz-ków czy słoiczków nadających się do ziół. Im mniejsze są one, tym bardziej praktyczne, ponieważ wtedy komplet przykładowo nawet kilkunastu słoiczków zmieści się w szufladzie czy szafce. Równie dobrze można zainwestować w organizery czy tzw. przyprawniki. To wykonane najczęściej z tworzywa jakby tacki z przegrodami i ewentualnie osobnymi zamknięciami. Jedne organizery, znane jako wagoniki, służą do przechowywania ziół w torebkach. Inne są takie, że przesypujemy zioła z tych torebek czy innych opakowań do oznaczonych miejsc, tzn. przegródek.
Kulinaria
Jak w domu zrobić czekoladę
Czekolada sklepowa, czyli po prostu ta kupiona, może przegrać z czekoladą domowej roboty. To nie sztuka ją przygotować. Potrzebujemy składniki: 250 gramów mleka w proszku, pół kostki (125 g) masła, szklankę cukru, 7 łyżek kakao, pół szklanki wody, ewentualnie garść orzechów laskowych lub rodzynki, nawet kawałki bananów czy żurawinę. Podgrzewamy w garnku cukier, masło i wodę, wolno mieszamy, aż wszystko się rozpuści. Wtedy dodajemy mleko w proszku i kakao. Tym razem mieszamy intensywnie, żeby nie powstały grudki, ewentualnie używamy miksera. Przygotowaną masę przekładamy na małą blachę. Masa będzie dosyć gęsta, więc aby nie zostawała na łyżce, musimy tę łyżkę każdorazowo zamoczyć w ciepłej wodzie przed przekładaniem masy. Masę pozostawiamy do wystygnięcia w temperaturze pokojowej (około 20 stopni Celsjusza) lub w nieco chłodniejszym miejscu. Jeżeli chcemy mieć czekoladę z dodatkami, to po około kwadransie nacinamy delikatnie powierzchnię masy, bo później będzie to ciężkie. Do środka wkładamy ulubione dodatki, chociażby właśnie orzechy lub rodzynki. Wstawiamy masę do lodówki. Po kilku godzinach czekolada jest gotowa do jedzenia.
► str. 11
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► MODA	___
Unikalne połączenie czapki i beretu, które wyróżnia się eleganckim, a zarazem casualowym stylem. Kluczem jest dobranie odpowiedniego modelu do kształtu twarzy i stylizacji, aby czuć się w nim swobodnie i wyglądać zjawiskowo

Poleca Katarzyna Dębek,
redaktorka Stronakobiet.pl Na co dzień zajmuje się modą, urodą, a również tematyką macierzyństwa i opieki nad dziećmi

Charakterystycznym elementem kaszkietu jest delikatnie wysunięty z przodu daszek, który nadaje całości wyjątkowego uroku i świetnie dopełnia stylizację
Kaszkiet damski podkreśla indywidualny styl i potrafi dodać charakteru każdej stylizacji
Kaszkiet damski to nie jest zwykła czapka z daszkiem. To nakrycie głowy jest bardziej stylowe od zwykłej wełnianej czapki i równie eleganckie co kapelusz. Warto go mieć w swojej szafie, ponieważ bez każdej jesiennej, czy zimowej stylizacji będzie brakowało tego czegoś. Poradnik, który wskaże, jak nosić kaszkiet damski oraz do jakiej twarzy pasuje.
Kaszkiet to nakrycie głowy, po który mogą sięgnąć panowie i panie. Jego charakterystyczną cechą jest daszek z przodu i zaokrąglona góra. Jednak kobiece modele są bardziej spłaszczone od góry i posiadają szerszy daszek i bardzo często mają typowo damskie elementy oraz ozdoby.
Elegancja czy casual?
Jeżeli szukasz modnej czapki na chłodne dni, to mamy dla ciebie propozycję nakrycia głowy, które już dawno zawojowało świat mody. Mowa o kaszkiecie damskim. To właśnie on jest bohaterem dzisiejszego naszego artykułu. Warto na niego zwrócić uwagę, wybierając nakrycie głowy. Wyjaśniamy dlaczego! Najlepszym powodem jest to, że zakładając kaszkiet, podkreślisz swojąurodę i zyskasz oryginalny look. Ta czapka już dawno podbiła serca wielbicielek paryskiego szyku i minimalizmu.
Stylowy dodatek.
Jak go nosić?
Kaszkiet damski nie bez powodu jest jedną z najpopularniejszych czapek na zimę i jesień. Jego uniwersalność pozwala stworzyć nietuzinkowe stylizacje na każdą okazję.
Jeśli raz go założysz, to już nigdy nie będziesz chciała się z nim rozstać. Wybieraj modele w stonowanych kolorach (od szarości po głęboką czerń) i bez zbędnych ozdób. Wówczas masz gwarancję, że będzie on pasował do wielu stylizacji na co dzień, jak i od święta. Na przykład do:
każdego płaszcza i kurtki, garsonki oraz marynarki, wełnianego swetra, grubej dzianinowej sukienki. Szukasz oryginalnej czapki damskiej dla dojrzałych pań ? Zaopatrz się w kaszkiet damski z: aplikacjami, koralikami, nitami, cekinami, puszystym pomponem. A jak nosić kaszkiet? Są na to dwa
kie czoło. Ten rodzaj czapki świetnie je ukryje. Oto szczegóły, które pozwolą znaleźć idealny model:
Twarz owalna - ten kształt twarzy jest najbardziej uniwersalny. Pasuje do większości fasonów kaszkietów, zarówno z szerszym rondem, jak i bardziej przylegających modeli.
Kaszkiet damski to czapka, którq pokochają minimalistki, kobiety z klasą i fashionistki. To dobry wybór na każdą porę roku
sposoby - z daszkiem na wprost lub skierowanym lekko na bok.
Jak znaleźć idealny model?
Przy pomocy czapki można zniwelować dysproporcje twarzy i podkreślić jej atuty. Warunek jest jeden - należy j ą odpowiednio dobrać. W takim razie, komu będzie pasował kaszkiet damski? Przede wszystkim paniom o okrągłej buzi, ale również tym, które mają wyso-
Twarz okrągła - wybierz kaszkiet o wyraźniejszej strukturze, który doda twarzy nieco „kancia-stości". Świetnie sprawdzą się modele z wyższą koroną.
Twarz kwadratowa - kaszkiety o miękkiej linii i zaokrąglonych brzegach złagodzą rysy twarzy.
Twarz pociągła - warto sięgnąć po kaszkiety z daszkiem lekko wysuniętym do przodu, które optycznie skrócą długość twarzy.
► str. 12
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► PODRÓŻE	___ _ ______________________
Sylwester nie musi oznaczać jedynie kolacji przy świecach czy oglądania fajerwerków z okna. W Polsce istnieje wiele unikalnych miej sc, które zamienią tę noc w niezapomniane przeżycie
i j
Poleca Emil Hoff,
redaktor Stronapodrozy.pl. Zachęca Czytelników do zwiedzania Polski, Europy i świata
NIEOCZYWISTE MIEJSCE NA SYLWESTRA
V	•
Radość dorosłych i dzieci, krajobrazy jak z bajki i sanie, które mknq bezgłośnie po zaśnieżonych ścieżkach - to właśnie magia sylwestrowo-noworocznego kuligu
► str. 13
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► PODRÓŻE ___
Sylwester tc wyjqtkowa okazja, by spędzić czas w niecodzienny sposób. Dla poszukujących zabawy przygotowano różnorodne propozycje - od balów w zamkach, przez relaks w SPA, po romantyczne wieczory pod gwiazdami
. v.\, _ -v ■ -
rtvA.' &
Sylwester to doskonała okazja, by przeżyć coś nowego, niezależnie od wieku. Coraz częściej szukamy miejsc, które oferują coś więcej niż standardowe zabawy. Urokliwe Podhale, magiczny Kraków czy malownicze Trójmiasto - każdy znajdzie opcję odpowiednią dla siebie.
Każdy Nowy Rok to szansa na rozpoczęcie nowego rozdziału w życiu. Dlaczego więc nie zrobić tego w wyjątkowej scenerii? Polska oferuje wiele nietypowych miejsc
i form spędzania sylwestrowego wieczoru, które doskonale wpisują się w potrzeby seniorów. Od spokojnych Bieszczad po wystawne bale na zamkach - każda z tych opcji zapewni niezapomniane wspomnienia.
Sylwester pod ziemiq - kopalnia soli w Wieliczce
Jeśli marzysz o prawdziwie oryginalnym przeżyciu, sylwester w kopalni soli w Wieliczce to strzał w dziesiątkę. Komory solne, podziemne korytarze i niepowtarzalna atmosfera zapewniają wyjątkowe wrażenia. W tym roku w komorze Warszawa, znajdu-jącej się 125 metrów pod ziemią, odbędzie się rockandrollowa zabawa z muzyką na żywo. Dodatkowo podziemne balety są świetnym wyborem dla osób, które cenią sobie komfort i unikalne otoczenie, ale nie przepadają za zimowym chłodem na powierzchni.
Noworoczny weekend w Bieszczadach
Bieszczady to idealne miejsce dla tych, którzy szukają ciszy i spokoju. Sylwester w przytulnej chacie lub niewielkim pensjonacie otoczonym ośnieżonymi górami i lasami to sposób na relaksujący koniec roku. Region ten oferuje nie tylko piękne widoki, ale także niezwykle niskie zanieczyszczenie świetlne, dzięki czemu gwiazdy nocą wydają się być na wyciągnięcie ręki. Szampan pod rozgwieżdżonym niebem to wyjątkowa propozycja dla par lub osób, które cenią sobie bliskość natury. Warto również rozważyć przyjazd z pupilem - wiele miejsc oferuje sylwestrowe noclegi przyjazne dla zwierząt, co pozwala uniknąć stresu związanego z fajerwerkami.
Bal na zamku - szczypta królewskiego luksusu
Jeśli marzysz o eleganckim sylwestrze, pełnym przepychu i wyjątkowej atmosfery,
bale na zamkach to propozycja właśnie dla ciebie. W Zamku Książ w Wałbrzychu organizowane są wystawne kolacje z muzyką na żywo i tańcami w historycznych wnętrzach. Równie ciekawą opcją jest Zamek w Mosznej, który zaprasza na bal w stylu ba-
rokowym, z pokazami sztucznych ogni oraz noclegiem w zamkowych komnatach. Takie wydarzenie to nie tylko zabawa, ale także niezapomniane doświadczenie, które przenosi w czasie i pozwala poczuć się jak prawdziwy arystokrata.
Natura i błogi spokój na Mazurach
Mazury zimą potrafią być równie urokliwe jak latem. Sylwestrowy kulig z pochodniami, ognisko nad jeziorem czy bal w jednej z malowniczych mazurskich willi to doskonałe sposoby na pożegnanie starego roku. Wiele hoteli w tym regionie oferuje także relaksujące pakiety z dostępem do SPA, które pozwolą ci rozpocząć Nowy Rok w pełni zregenerowanym. Mazurskie jeziora pokryte lodem tworzą magiczną scenerię, która sprzyja wyciszeniu i kontemplacji.
Miejski Sylwester
Sylwester to doskonała okazja, by podsumować mij aj ący rok i przywitać nowy w wyj ąt-kowy sposób. Jeśli nietypowe sposoby świętowania to nie wasza bajka, przygotowaliśmy kilka tradycyjnych pomysłów na tę szczególną noc - od górskich kurortów po spokojne spotkania w urokliwych miastach Polski.
Niezależnie od tego, czy wolisz spokojny wieczór w klimatycznym otoczeniu, czy bardziej kameralną zabawę, wybór odpowiedniego miejsca może uczynić ten wieczór wyjątkowy.
Zakopane - zimowa stolica Polski
Zakopane to jeden z najpopularniejszych kierunków na sylwestrową noc. Magiczna zimowa atmosfera i piękno Tatr sprawiają, że co roku przyciąga ono tłumy turystów. Dla seniorów szczególnie polecamy tradycyjny kulig z pochodniami, zakończony watrą, czyli ogniskiem z góralskimi przeką-
O
Bieszczady to idealne miejsce dla tych, którzy szukają ciszy i spokoju. Sylwester w przytulnej chacie lub niewielkim . pensjonacie otoczonym ośnieżonymi górami i lasami to sposób na relaksujący koniec roku
skami. Wieczór w takim klimacie to doskonała okazja do rozmów i podziwiania śnieżnych krajobrazów.
Dla osób, które wolą spokojniejsze formy świętowania, Zakopane oferuje liczne pensjonaty i hotele z programem sylwestrowym, gdzie można spędzić wieczór przy muzyce na żywo i kolacji w góralskim
stylu. Jeśli nie przeszkadzają ci tłumy, warto zajrzeć na Krupówki - sylwestrowa atmosfera w centrum miasta to coś, co warto przeżyć choć raz.
Kraków - romantyczny Sylwester w sercu Polski
Jeśli marzysz o sylwestrze w miejskim klimacie, Kraków może być idealnym wyborem. Stare Miasto z jego kameralnymi uliczkami i świątecznym wystrojem zachwyca o każdej porze roku, ale w sylwestra nabiera szczególnego uroku. Restauracje i kawiarnie oferują wyjątkowe menu, a w wielu z nich odbywają się kameralne koncerty lub wieczory z muzyką na żywo.
Dla seniorów preferujących bardziej spokojne atrakcje polecamy odwiedzenie Sukiennic i zobaczenie panoramy miasta z wieży kościoła Mariackiego. Kraków ma także ofertę dla miłośników kultury - wieczór w Operze Krakowskiej lub Filharmonii to elegancki sposób na zakończenie roku.
Trójmiasto - sylwester nad morzem
Gdańsk, Gdynia i Sopot to propozycja dla tych, którzy chcą spędzić sylwestra w nadmorskim klimacie. Spacer po sopockim molo czy podziwianie fajerwerków nad Bałtykiem to niezapomniane przeżycie. W Gdańsku warto wybrać się na Długi Targ, który w sylwestrową noc zachwyca świątecznymi iluminacjami.
Niezależnie od tego, czy wybierzesz tradycyjną kolację w restauracji, czy bardziej nietypowe rozwiązania, takie jak bal w kopalni czy Sylwester w SPA, najważniejsze jest, abyś czuł się dobrze i spędził czas w sposób, który sprawi ci przyjemność. W końcu to ty decydujesz, j ak przywitasz Nowy Rok. Daj się zainspirować i zorganizuj Sylwestra 2024/2025, który zapamiętasz na długo!
Eliza Ciepielewska
Zamek w Mosznej zachwyca bajkową architekturą. Zdobi go aż 99 wież i wieżyczek, a w samym obiekcie zmieszczono 365 pomieszczeń. Otacza go park o powierzchni dwóch hektarów
► str. 14
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► HISTORIA
W jaki sposób władze PRL inwigilowały Zachód? Znakomicie widać to na przykładzie Alice Kraffczyk, jednej z najważniejszych „nielegałów" tamtych lat. Tekst Jakuba Szczepańskiego świetnie oddaje specyfikę gry wywiadów w czasach Polski Ludowej
1
JU
Poleca Agaton Koziński,
redaktor. Pisze głównie o polskiej i europejskiej polityce, ale jego pasja to książki i historia
Chociaż formalnie była Niemką, którą hitlerowcy uznawali za rodowitą córkę III Rzeszy, w 1974 roku doczekała się Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski przyznanego przez najwyższe komunistyczne władze. Co jeszcze ciekawsze, odznaczenie za „wybitne zasługi w wykonywaniu obowiązków służbowych" wręczono gorliwej katoliczce. Opinia publiczna nie miała bladego pojęcia, kim jest i dlaczego rządzący honorują kogoś z takim życiorysem. Nawet prof. Henryk Jabłoński, przewodniczący Rady Państwa PRL, który dekorował Alice Kraffczyk vel Halinę Szymańską, nie wiedział o niej zbyt wiele. Pewien był tylko jednego: nagradza jednego z najbardziej zasłużonych szpiegów Polski Ludowej. Kogoś, kto infiltrował wyjątkowo trudny „obiekt przeciwnika".
W zasadzie trudno się dziwić, skoro aż przez dwa lata - i to już po odznaczeniu przez komunistów (!) - kobieta funkcjonowała zarówno jako sierżant milicji, niemiecki urzędnik w ambasadzie RFN, zasłużony współpracownik PRL-owskiego wywiadu, a także... podejrzana, którą rozpracowywał komunistyczny kontrwywiad MSW! Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że szpiegowska kariera Alice Kraffczyk została doskonale wyreżyserowana. Może stanowić idealny przykład prowadzenia wywiadu nielegalnego-ulubionej sztuki praktykowanej przez służby izraelskie, a także tajniaków zasilających struktury szpiegowskie szeroko rozumianego bloku wschodniego.
Termin i sama metoda pracy nielegalnych oficerów wywiadu wywodzi się z lat 20. ubiegłego wieku. Szpiegowski rynek nielegałów wprowadzili Sowieci. Kim jest człowiek w ten sposób wykorzystywany przez służby? „To ktoś, kto przyjmuje nierosyjską tożsamość i pojawia się za granicą jako osoba niemająca związków z Rosją. Innymi
słowy, w jakimkolwiek kraju zachodnim rosyjski oficer wywiadu nielegalnego wygląda i zachowuje się tak samo, jak twój najbliższy sąsiad. Dobry nielegał może wyrządzić Zachodowi więcej szkód niż setki klasycznych szpiegów" - napisał w książce „Rosyjski sztylet" płk Andrzej Kowalski, były oficer polskiego kontrwywiadu o ponad 15-letnim stażu pracy. Jeżeli w jego definicji słowa „Rosja" i „rosyjski" zamienimy na „PRL" oraz „PRL-owski", doskonale zrozumiemy, kim była Alice Kraffczyk.
Przyszła gwiazda służb wywiadowczych PRL przyszła na świat w 1925 r., dziewięć lat przed słynną nocą długich noży. Dorastała w górniczym Beuthen, który dziś Polacy znają jako Bytom. Była drugim dzieckiem Heleny i Waltera Kraffczyków. Według Władysława Bułhaka i Patryka Pleskota - autorów książki „Szpiedzy PRL-u" - nie ulega najmniejszej wątpliwości, że tożsamość rodziny były niemiecka. W przyszłości miało mieć to niebagatelne znaczenie dla rozwoju szpiegowskiej kariery Alice. W każdym razie, przynajmniej na początku, absolutnie nic nie wskazywało na to, że kobieta zwiąże całe swoje życie z komunistami.
Kiedy wybuchła wojna, Alice Kraffczyk była już absolwentką podstawówki, która rozpoczęła naukę w Miejskiej Szkole Handlowej w Beuthen. To dzięki tej placówce została dyplomowaną sekretarką i księgową. Hitlerowska zawierucha w żaden sposób nie utrudniła kształcenia dziewczyny. Jeszcze w 1941 r. udało jej się znaleźć pracę we Wrocławiu. Wszystko miało się zmienić wraz z zawirowaniami na froncie wschodnim. Gdy Armia Czerwona zaczęła stopniowo przełamywać szyki hitlerowców i zbliżać się do Śląska, 18-latka trafiła do wojskowej służby medycznej: została pomocnicą w Niemieckim Czerwonym Krzyżu. Nie zamierzała, wzorem innych cywilów, szukać schronienia wgłębi III Rzeszy. Nie wystraszyli jej nawet Sowieci u bram Festung Breslau (Twierdza Wrocław). O jej odwadze świadczy to, że w 1945 r. została ochotniczką służby pielęgniarskiej. Nie wystraszyła się ani goebbelsowskiej propagandy mówiącej o bestialstwach komunistów, ani relacji uciekinierów.
Podczas oblężenia Kraffczyk pracowała najpierw w szpitalu bunkrowym, a potem zatrudniono ją jako sekretarkę w sztabie obrony miasta. Według Pleskota i Bułhaka
0	tej nominacji musiały zdecydować znajomości. Jakie dokładnie? Tego nie wiadomo. Tak czy owak, trudno mówić o fanatyzmie młodziutkiej dziewczyny. Korzystając z okazji, na początku maja 1945 r., gdy kapitulował również Berlin, jakimś cudem udało jej się wyrwać z oblężenia i wraz z grupą nazistowskich oficerów przedostać do Czech, dołączając do oddziałów feldmarszałka Ferdinanda Schórnera. Co było dalej?
„Kraffczyk miała dużo szczęścia, trafiła bowiem do amerykańskiego, a nie sowieckiego obozu jenieckiego. Jej umiejętności
1	doświadczenia pielęgniarskie okazały się bardzo przydatne. W kolejnych tygodniach pracowała w służbie sanitarnej kilku obozów przeznaczonych dla niemieckich jeńców wojennych położonych na terenie dawnej zachodniej Rzeszy i Francji" - czytamy na kartach książki „Szpiedzy PRL-u". Niezależnie od przegranej hitlerowców zdaje się, że Alice nie traciła rezonu. Chociaż jej brat Giinther zdecydował się pozostawić polskie Ziemie Odzyskane i wyemigrować do nowych Niemiec, ona nie zamierzała odchodzić. Nie znała dobrze języka, ale chciała pomóc rodzicom, którzy zostali w Bytomiu. Dlatego w 1947 roku zwróciła się do Polskiej Misji Repatriacyjnej w Monachium.
Odnalezienie się w szarej rzeczywistości socjalizmu nie przyszło łatwo. Zwłaszcza Niemce, która nie mówiła zadowalająco po polsku. Początkowo Kraffczyk próbowała swoich sił jako opiekunka u jakiegoś oficera Ludowego Wojska Polskiego. Z czasem, u progu lat 50., została monterką w miejskich zakładach energetycznych. Trudno powiedzieć, z jakiego powodu w 1952 r. zgłosiła się do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bytomiu. Wiadomo natomiast, że bezpieka przystała na współpracę. I była z niej bardzo zadowolona.
Pierwszym celem świeżo upieczonej agentki, która otrzymała pseudonim Halina, stali się dżentelmeni z zagranicy. Chodziło o Francuzów i Holendrów z elektrowni Miechowice. Inwigilacja miała się opierać na „stosunkach towarzyskich". Chociaż teczka pracy agentki - jak piszą Bułhak i Ple-skot-pozostaje utajniona, można się domyślać, że Alice od początku nie szło najgorzej. Tym bardziej że mocodawcy z bezpieki szybko zorientowali się co do przydatności
swojego nabytku na innym polu. Kraffczyk miała przynosić informacje ze środowiska autochtonicznych Niemców, którzy pozostali w okolicy. Wśród lokalnej bezpieki jej donosy uznawano za wartościowe, a ona sama zyskała szacunek. Miało to zresztą przesądzić o jej szybkim awansie.
„Halina dzięki dobrej opinii, jaką zyskała w powiatowym UB (a potem SB), została zauważona w dalekiej Warszawie. W lutym 1957 roku Centrala zdecydowała o przejęciu perspektywicznego agenta przez Departament I (czyli pion wywiadu w MSW). Wtedy też sprawie Kraffczyk nadano kryptonim Alice - o tyle zaskakujący, że przecież zbieżny z jej własnym imieniem, co raczej słabo spełniało wymogi konspiracji" - czytamy w „Szpiegach PRL-u". „Awans w hierarchii szpiegów nie wynikał tylko i wyłącznie z dobrej opinii dawnej Heleny. Z punktu widzenia wywiadu niewątpliwie dysponowała ona wieloma cechami predysponującymi ją do przyszłej roli nielegalnej agentki w RFN" - podkreślają autorzy.
Wywiadowczym planistom z PRL-ow-skiego MSW sprzyjała umowa z Niemcami, która zakładała tzw. łączenie rodzin. Wśród 240 tys. osób, które w latach 50. wyjechały na Zachód, znaleźli się również Alice Kraffczyk i jej rodzice. W1957 r. - na rok przed zakończeniem transportów do NRD i RFN - Kraffczykowie dotarli do wschodniego Berlina, gdzie mieszkał Giinther, który pod koniec lat 50. był już członkiem partii komunistycznej i dyrektorem gimnazjum". Jego siostra nie zabawiła w gościnie zbyt długo. Przepracowała kilka miesięcy jako pomoc biurowa w państwowym przedsiębiorstwie budowlanym, a później, zgodnie z wolą swoich mocodawców, przeniosła się do RFN. Wylądowała w miejscowości Wanne-Eickel nieopodal Dortmundu.
Zdawało się, że szpiegowska kariera Alice Kraffczyk wyhamuje tak nagle, jak się zaczęła. Pierwsze lata w demokratycznej części Niemiec upłynęły jej bowiem na pracy sekretarki w zakładach cemen-towo-azbestowych. Los uśmiechnął się do niej dopiero w marcu 1960 r., kiedy „dzięki protekcji bliskiego krewnego" otrzymała propozycję zatrudnienia w Sztabie Wojsk Lotniczych Ministerstwa Obrony RFN. Nie jest wykluczone, że na tę ofertę wpłynęła jej historia z czasów upadku Wrocławia i III Rzeszy. Jedno jest pewne: została
AS WYWIADU PRL
► słr. 15
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► HISTORIA___________________
•	Kraffczyk była rodowitą Niemką mieszkającą w Polsce. Sama zgłosiła się do służb PRL • Po wojnie wroz z rodzinq została wysłana na Zachód
•	Szpiegowała przez ponad dekadę w sztabie Luftwaffe, zdobywając trudno dostępne informacje o lotnictwie RFN
O
Alice Kraffczyk pozyskiwała informacje w RFN,
tworzqc odpisy dokumentów albo . fotografując je miniaturowym minoxem, czyli ulubionym aparatem szpiegów używanym aż do zakończenia zimnej wojny
sekretarką i maszynistką w jednym z kluczowych obiektów wojskowych jednego z państw Zachodu. Polska bezpieka nie mogła tego nie wykorzystać.
Kraffczyk pozyskiwała informacje, tworząc odpisy dokumentów albo fotografując je miniaturowym minoxem, czyli ulubionym aparatem szpiegów używanym aż do zakończenia zimnej wojny. Przy okazji jej praca wiązała się z atrakcyjnymi wyjazdami do takich krajów, jak Indonezja, Izrael czy Japonia. Mogła się tam spokojnie kontaktować ze swoim oficerem prowadzącym, a przy okazji była poza zasięgiem wrogiego kontrwywiadu.
„Możemy stwierdzić,
że jest ona [Kraffczyk-red.] współpracownikiem szczerym, odważnym i oddanym naszej służbie. Współpracę z nami traktuje poważnie, zadania przyjmuje chętnie i stara się w miarę swych możliwości i umiejętności je wykonać.
Po linii operacyjnej jest dość zaradna, a nawet pomysłowa.
Współpracuje z pełną świadomością konsekwencji wynikających z tej współpracy. Jest więc ostrożna i dba o swoje bezpieczeństwo. Jest typem człowieka prostolinijnego. Nie znosi fałszu i obłudy. Jest pracowita zarówno w miejscu pracy, jak i w domu" - rozpływał się ppłk Roman Medyński,
oficer prowadzący agentkę.
Kraffczyk nie mógł się na-chwalić także zastępca dyrektora Departamentu I MSW płk Leszek Guzik.
Kolejnym przystankiem w pracy wywiadowczej agentki okazał się Sekretariat Pełnomocnika Parlamentarnego Bundeswehry. „Otrzymywaliśmy struktury organizacyjne i obsady personalne ministerstwa obrony i sztabów poszczególnych rodzajów broni, ich zakresy działania,
a w początkach lat 70. także materiały dotyczące Urzędu Kanclerza, jego grup roboczych, ich zakres obowiązków" - wspominał tamten okres płk Medyński. Alice była na tyle dobra, że dane przekazywano „radzieckimprzyjaciołom", a PRL-owski wywiad miał się nią opiekować aż do późnej starości. Ale nie wyprzedzajmy faktów. Ciężka robota na terenie RFN trwała do listopada 1973 r. To wtedy Warszawa wydała nową dyspozycję.
„Plan operacyjny zakładał zatrudnienie Alice w Wydziale Konsularnym ambasady RFN w Warszawie na stanowisku sekretarki i tłumaczki. Docelowo miała się ona znaleźć w składzie obsługi zachodnioniemieckiego ataszatu wojskowego, dopiero tworzonego wtej młodej, działającej od 1972 roku placówce dyplomatycznej. Od początku pracy w MSZ, jeszcze w Bonn, Kraffczyk dostarczała bardzo interesujące, szczególnie
kontrwywiad PRL (Departament II MSW), dane o powiązaniach niemieckich dyplomatów z zachodnioniemieckimi służbami specjalnymi, przede wszystkim BND" - piszą Bułhak i Pleskot.
Paradoksalnie, choć Kraffczyk dostarczała informacje interesujące kontrwywiad, sama stała się celem tej służby! Biorąc pod uwagę, że była rodowitą Niemką, a do tego pracownicą RFN-owskiej dyplomacji, zainteresowanie nie powinno dziwić. Z drugiej strony, PRL-owscy kontrwywiadowcy sprawdzali agentkę zatrudnioną we
Alice Kraffczyk vel Halina Szymańska - jedna z najlepszych polskich agentek w latach PRL-u
własnym resorcie! Departament II MSW szybko wymyślił kryptonim dla swojego potencjalnego celu. Właśnie w ten sposób Alice Kraffczyk została „Amebą". Prawda jest jednak taka, że nie udało się ustalić praktycznie niczego: ani wykazać powiązań z wywiadem RFN, ani ze służbami PRL. A trzeba wziąć pod uwagę, że w tym czasie polska superszpieg znacznie podupadła na zdrowiu.
Już w maju 1974 r. możliwości operacyjne Alice spadły niemal do zera, Ale płk Leszek Guzik nie zamierzał pozostawić jednej ze swoich najwierniejszych i najlepszych pracownic na pastwę losu. W piśmie do gen. Mirosława Milewskiego, wiceszefa MSW, opisał rzewną historię agentki Kraffczyk, która mogłaby poruszyć nawet najwięk-
szego twardziela. Argumentów było sporo. „Zbliża się ona do wieku50 lat, jest samotną bez rodziny, gdyż z jedynym bratem zamieszkałym w NRD nie utrzymuje na nasze polecenie żadnych kontaktów. W tym stanie rzeczy nie ukrywa przed nami, że jesteśmy dla niej jedyną przystanią w przyszłości, że praca dla nas stanowi dla niej treść życia" - pisał rzewnie Guzik.
Wstawiennictwo przełożonych poparte odpowiednim pismem do Centrali odniosło pożądany skutek. Od drugiej połowy 1974 r. Alice Kraffczyk przestała istnieć. W dokumentacji Departamentu Kadr MSW pojawiła się Halina Szymańska. Formalnie została starszym sierżantem Milicji Obywatelskiej, który co miesiąc otrzymywał 1400 zł pensji. „Zgodnie z zasadami przyjętymi w podobnych przypadkach zaliczono jej wstecz pięć lat emerytury. Żeby było jeszcze ciekawiej, w myśl zalegalizowanej dokumentacji Szymańska formalnie pracowała na etacie starszego oficera, bo tylko takie (lub wyższe) stanowiska przewidywano dla funkcjonariuszy wywiadu MSW działających na tak zwanej nielegalnej stopie"-czytamy na kartach „Szpiegów PRL-u"
Właśnie w ten sposób od końca 1974 r. do początku 1976 r. Alice Kraffczyk czy też Halina Szymańska zyskała aż cztery tożsamości: była zarówno odznaczoną milicjantką, pracownicą placówki dy-v plomatycznej RFN, współpracownicą PRL-owskiego 3 wywiadu oraz „Amebą" rozpracowywaną przez E kontrwywiad MSW. Warto
zaznaczyć, że w kwietniu 5 1976 r.-jako osoba zupełnie nieprzydatna dla wywiadu - Kraffczyk wyjechała do zachodnich Niemiec, gdzie utrzymywała się z pensji wypłacanej w złotówkach. Z książki Bułhaka i Pleskota wynika, że na terenie RFN odwiedzał ją jeszcze nielegał o pseudonimie Orion. I choć Alice nie działała już operacyjnie, potrafiła się odwdzięczyć komunistom za opiekę. O władzy komunistycznej wypowiadała się tylko pozytywnie, nigdy nie zdradziła też nikomu, czym tak naprawdę się zajmowała.
Halina Szymańska pozostała na utrzymaniu MSW aż do roku 1990, kiedy w Rzeczypospolitej pojawił się Zarząd Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa. Formalnie zwolnioną ją 31 lipca 1990 r., gdy zlikwidowano I Departament MSW.
Agentka zmarła najprawdopodobniej we wrześniu lub październiku 1997 roku. Miała 72 lata.
► str. 16
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► PRZYRODA
Na całym świecie opisano do tej pory ponad 20 tysięcy dziko rosnących gatunków storczyków, ale naukowcy szacują, że wraz z tymi jeszcze nieodkrytymi ich całkowita liczba może wynieść nawet 40 tysięcy

i
U
1 J
— r>
1 J
1 J
Poleca Małgorzata Mrowieć,
redaktorka. Pisze o architekturze, zabytkach, interesuje się estetyką miasta, w tym kwestią zieleni i roślin
W Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie storczyki znalazły tropikalne warunki w szklarni Victoria. Swoją nazwę zawdzięcza ona roślinie wod-' nej o wielkich liściach-Victoriacruziana -rosnącej tutaj w basenie.
-W tej szklarni hodowanych jest wiele gatunków roślin pochodzących z Ameryki Środkowej, Ameryki Południowej, a także Australii, gdzie rośliny mają bardzo specy- ■ ficzne warunki. Rosną przeważnie w tropikalnych lasach deszczowych, gdzie w atmosferze jest cały czas wysoka wilgotność powietrza i bardzo wysoka temperatura. Niektóre z tych roślin rosną jako epifity, czyli porośla porastające gałęzie drzew w dżungli tropikalnej, i w związku z tym wykształciły określone przystosowania - tłumaczy dr inż. Magdalena Hampel z Ogrodu Botanicznego UJ.
Do takich roślin należą właśnie storczyki (inaczej - orchidee). Jak wskazuje specjalistka, ich korzenie są pokryte specjalną tkanką, welamenem, dzięki czemu chłoną wilgoć z powietrza j ak gąbka.
Wanilia to też storczyk!
Kolekcja storczyków w krakowskim Ogrodzie Botanicznym sięga swoimi początkami połowy XIX wieku. Ówczesny inspektor ogrodu, przyrodnik i podróżnik JózefWar-szewicz, przywiózł do Krakowa wiele gatunków roślin z rejonów tropikalnych, w tym z Kostaryki i Gwatemali. Pośród tych egzotycznych roślin było m.in. około 300 gatunków storczyków. Niektóre nowo odkryte przez Warszewicza gatunki zostały dla upamiętnienia dokonań przyrodnika nazwane - jego nazwiskiem, jak np. storczyk Cattleya warscewiczii. Kwiaty storczyków z rodzaju Cattleya mają przyjemny zapach.
i
Storczyki w naturze rosną w konarach drzew i nie tolerują zwykłej kwiatowej ziemi. Muszą mieć specjalne, bardzo przepuszczalne podłoże
Z kolekcji Warszewicza przetrwał „wichry historii" niestety tylko jeden gatunek: Cyrto-podium andersonii. Ale i tak Ogród Botaniczny UJ posiada - czym się szczyci - najstarszą i najbogatszą kolekcję storczyków wśród polskich ogrodów botanicznych. Liczy ona obecnie około 500 gatunków i odmian.
Warto wiedzieć, że do storczyków należy też wanilia. Obecne w naszych kuchniach laski wanilii to ich wysuszone i odpowiednio spreparowane owoce - torebki nasienne w formie podłużnych strąków. O tym, jak wyglądają jeszcze na roślinie, można się przekonać właśnie w szklarni Victoria krakowskiego Ogrodu.
Uprawiaj na korze,
zawieś nad akwarium
Największą popularność w Polsce zyskały storczyki z rodzaju Phalaenopsis, ale w sieciach handlowych - j ak zwraca uwagę Magdalena Hampel - dostępne są również inne
Dzikie piękności: orchidee. Bardzo wiele z gatunków tych niezwykle pięknych roślin jest zagrożonych
storczyki, nie zawsze tak łatwe w uprawie, j ak ten najpowszechniej szy.
Przykładem może być storczyk Dendro-bium phalaenopsis pochodzący ze stanu Queensland w północno-wschodniej części Australii. Rośnie tam w naturze i jest symbolem kwiatowym tego stanu. U nas może być uprawiany jako roślina pokojowa. Jego kwiaty kształtem przypominają motyla.
- Nie jest to roślina łatwa w utrzymaniu w domu, ponieważ musi mieć bardzo przepuszczalne podłoże, jeśli jest uprawiana w pojemniku. Możemy wykonać je, na przykład mieszając korę sosnową z dodatkiem mchu torfowca (Sphagnum). Do tego jeszcze można dodać odrobinę węgla drzewnego. Takie podłoże będzie odpowiednie dla wielu różnych gatunków storczyków. Jest to podłoże przepuszczalne, ale równocześnie utrzymujące wystarczającą wilgotność dla storczyków. One lubią mieć wilgoć wokół korzeni, ale zdecydowanie nie lubią stać w wodzie - podkreśla dr Magdalena Hampel.
Należy pamiętać o regularnym zraszaniu lub zanurzaniu w wodzie takiego fragmentu kory ze storczykiem. Ale uwaga: nie wolno zostawiać storczyka na długo w wodzie. Powinno się go na chwilę zamoczyć, tak by nabrał wilgoci, a następnie wyjąć z wody i zostawić do odcieknięcia.
Z drugiej strony trzeba uważać, żeby nie przesuszyć storczyka. By te rośliny czuły się komfortowo, powinniśmy im zapewnić wil-
gotność powietrza powyżej 50 proc., awprzy-padku wielu gatunków nawet 70-80 procent. Dobrym rozwiązaniem w przypadku storczyków uprawianych na korze będzie więc zawieszenie ich nad akwarium lub w pobliżu nawilżacza powietrza, by wokół ich korzeni cały czas była zapewniona wysoka wilgotność powietrza. Niektórzy hodowcy decydują się na uprawę storczyków w wiwarium - rodzaju szklanej gablotki, w której mają stworzone warunki jak w tropikach.
Pseudobulwy orchidei
Większość storczyków zakwita jesienią i zimą. Kwitną przez kilka tygodni, stopniowo rozwijając kolejne pąki. Co ciekawe, nawet jeżeli zetniemy storczyka i będzie stał w wodzie w wazonie, utrzyma swoje kwiaty przez około dwa tygodnie.
Niektóre gatunki storczyków, jak nasze Dendrobium phalaenopsis, potrzebują po kwitnieniu okresu spoczynku. Wtedy powinno się tę roślinę przestawić w nieco chłodniejsze miejsce (16-20 st. C), ograniczyć podlewanie i zraszanie (tak, by korzenie były tylko lekko wilgotne), nie nawozić. Do takich zabiegów wrócimy, kiedy wiosną storczyk „da sygnał", że okres spoczynku się zakończył: zacznie wypuszczać nowe liście i korzenie. Gdy tylko zobaczymy pierwsze oznaki, że znów zaczyna rosnąć, powinniśmy stopniowo wznowić podlewanie i zraszanie.
► str. 17
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► MOTORYZACJA
Jak prognozuje Instytut Samar, w 2024 roku w Polsce sprzeda się 550 000 nowych samochodów - prawie o 75 tysięcy więcej niż w roku 2023. Liderem jest Toyota (ma 18,5 proc. udziałów w polskim rynku) przed Skodą, Yolkswagenem, Kią i Hyundaiem

Poleca Aureliusz Mikos,
redaktor naczelny Motofakty.pl. Samochody to jego pasja, którą realizuje w swojej pracy dziennikarskiej od wielu lat
Polska motoryzacja jest na zakręcie: rosnqce ceny samochodów i wyższe koszty eksploatacji wymuszają zmiany
Najczęściej kupowanymi modelami w tym roku są: Corolla, Octavia, Yaris Cross, Yaris, C-HR. Polski rynek nowych samochodów zdominowany jest przez firmy. Ich udział wliczbie rejestracji W2024 roku wynosi około 70 procent, ale eksperci podkreślają, że realnie może być jeszcze większy, bowiem wCentralnej Ewidencji Pojazdów osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą i spółki cywilne klasyfikowane są jako „osoby fizyczne".
Klienci indywidualni upodobali sobie SUV-y. W pięciu najpopularniejszych modelach honoru klasycznych nadwozi broni tylko Toyota Yaris. Poza tym są to: Toyota Yaris Cross, Kia Sportage, Toyota C-HR i Dacia Duster. Średnia cena po rabacie nowego auta kupowanego w Polsce to obecnie 181,5 tys. zł, a średnia cena nowego „elektryka" wynosi 250-260 tys. zł. Najtańszy nowy samochód kosztuje 62,9 tys. zł.
Najdroższym nowym samochodem dostępnym w Polsce w 2024 roku jest Lamborghini Revuelto, który kosztuje około 2,15 min zł. Na liście najdroższych aut znajdują się jeszcze Ferrari SF90, Bentley Continental GTC i Maserati GranCabrio. W luksusie zresztą nigdy nie było kryzysu, ponieważ takie auta ludzie kupują nie tylko po to, aby nimi jeździć, lecz także, by się pokazać. Niektórzy zresztą wcale nie muszą być bogaci: chcą być tylko bogatsi od sąsiada i jest to zasada, która obowiązuje na całym świecie.
14 marca 2024 roku weszły w życie przepisy pozwalające na konfiskatę samochodów kierowcom mającym we krwi ponad 1,5 promila alkoholu. Te 1,5 promila to jakby Polska norma. Dla ważącego 80 kg mężczyzny to co najmniej ćwierć litra wódki, albo butelka wina dla ważącej 60 kg kobiety. Po takim napiciu człowiek ma zaburzenia równowagi, upośledzenie koordynacji i koncentracji, ograniczenie samokontroli, opóźnione reakcje i euforię przechodzącą w brawurę. Tyle miał kierowca, który we wrześniu staranował rodzinę w Warszawie. Jedna osoba zginęła, cztery zostały ranne w tym dzieci.
Rok minął też pod znakiem serii szokujących wypadków, po których rząd zapowiedział, że przygotowuje zaostrzenie prawa wobec drogowych zabójców. Planuje wprowadzić nowy rodzaj przestępstwa: zabójstwo
drogowe. Jednocześnie jednak zamierza pozwolić zdobywać w Polsce prawo jazdy 17-lat-kom, choć 17-latek przez pierwszy rok będzie musiał jeździć z opiekunem siedzącym jako pasażer. Takim opiekunem będzie mogła być osoba dorosła, która sama ma prawo jazdy od co najmniej pięciu lat.
Od lipca 2024 roku w nowych samochodach muszą być obowiązkowo montowane systemy bezpieczeństwa, tj. inteligentny asystent prędkości, system ostrzegający podczas cofania, system monitorujący uwagę kierowcy, system rejestrujący parametry jazdy, a także system awaryjnego hamowania. Dla użytkowników oznacza to zwiększone bezpieczeństwo, ale także wyższe ceny nowych pojazdów.
Z kolei od 1 stycznia 2025 roku zaczną obowiązywać nowe regulacje dotyczące emisji spalin w samochodach, czyli Clean Air For Europę (CAFE). Oznacza to, że obniżony zostaje poziom emisji spalin na przejechany kilometr ze 118 do 94 g CO2. Jeśli auto przekroczy limit, jego producent będzie musiał zapłacić karę, którą doliczy do ceny samochodu. Eksperci straszą, że będzie drożej!
Cały czas rośnie w Polsce liczba zarejestrowanych samochodów. Formalnie mamy już prawie 28 min osobowych, czyli statystycznie niemal jeden na każdego dorosłego obywatela. Jednak eksperci z Samaru szacują, że ponad 7 z owych 28 milionów to auta niewyreje-strowane czyli tzw. martwe dusze. Realnie po naszych drogach porusza się zatem około 21 milionów aut osobowych. To i tak dużo.
Wspomniany Samar prognozuje, że w tym roku przywieziemy 940-960 tys. używanych pojazdów z Zachodu. Tym samym rynek wtórny powrócił do stanu sprzed pandemii, kiedy sprowadzaliśmy w granicach miliona aut osobowych i dostawczych. Wiek importowanych aut ustabilizował się i wynosi 12,3 ro-ku, a dla aut benzynowych 12,96 roku. Najwięcej używanych samochodów od zawsze sprowadzamy z Niemiec. Warto zwrócić uwagę na imponujące w tym roku wzrosty importu z USA i Kanady. Tamtejsze aukcyjne systemy sprzedaży uszkodzonych pojazdów, ich nierzadko atrakcyjne ceny oraz kursy walut sprzyjały importowi zza oceanu.
Polski rynek samochodowy w 2024 roku mierzył się z wieloma wyzwaniami. Dla wielu auta osobowe nadal pozostają inwestycją, która zapewnia niezależność zarówno w celach prywatnych, jak i zawodowych. Jednak mimo przywiązania do posiadania pojazdów na własność, niepewność finansowa i problemy związane z codziennym utrzymaniem auta skłaniaj ą nas do przemyślenia dotychczasowych postanowień.
Przed nami 2025 rok. Wszystkim życzymy tańszych samochodów, szerokich dróg i bezpiecznych powrotów!
_,
Posiadanie samochodu to dla wielu Polaków synonim niezależności i komfortu, a dla mieszkańców terenów wiejskich główny środek transportu z powodu ograniczeń komunikacji zbiorowej. Jednak przeciętny Polak i przeciętna Polka jeżdżq autem ponad 10-letnim
► str. 18
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► ARCHEO	_	______ ______________
Od śladów tajemniczej kultury na polskich ziemiach, zapowiedź sprzedaży ekspresów do kawy i imbryków elektrycznych, plany na szaloną sylwestrową noc. 28 grudnia gazety pisały m.in. o tych wydarzeniach
1 J
Poleca dr Grzegorz Sztoler,
archiwista, publicysta Pasjonat historii Polski, i starych egzemplarzy gazet
..Głos Pomorza" nr 298. 28.12.1994
O. co chodzi nauczycielom i lekarzom?
Inflacja zawsze górą
ll	o c
- Mamy około siedmiu milionów miesięcznie na cztery osoby. Obowiązkowe opłaty zabierają nam 40 procent tej kwoty. Reszta idzie na żywność i ubranie, w tym wypadku zakupy ograniczamy do niezbędnych potrzeb. Do kina i teatru nie chodzimy, od pół roku nie kupiłem żadnej książki - mówi nauczyciel klas I - III szkoły podstawowej, ożeniony z nauczycielką, ojciec dwojga dzieci.
W szkołach średnich płace są podobne. Nauczyciel z wyższym wykształceniem po dwudziestu latach pracy zarabia (bez nadgodzin) brutto 3 min 839 tys. zł, do dwóch lat pracy - 3 min 160 tys. zł.
.Dziennik Zachodni" nr 505. 28.12.1984
Początek prawdziwej zimy?
SYPIE!
Opady imegu, które szczególnie ucieszyły dzieci, spoczywające po ksiku miesiącach wy \ e/onej nauki. stanowią troskę dla służb oczyszczania miasta Na ulicach miast województwa katowickiego widać było wczoraj pługi odśnieża iące arterie ko-munikaeyme Dobrze się stało, ie w tym roku zima (jak dotąd) nie zaskoczyła służb komunalnych Natomiast w ciągu kilku śnieżnych dni, częstym
widokiem były rozbite samochody stojące na poboczach dróg Brawura i brak ostrożności niektórych kierowców stały się przyczyną 7 wypadków w których zostało rannych 10 osób i licznych stłuczek.
Peine ręce roboty mają dozorcy, którzy codziennie rano odgarniają śnieg sprzed budynków (niestety nie wszyscy?). Dla przechodniów natomiast plaga staje sie sói, którą wysypywane sa chodniki (śliw)

„Dziennik Bałtycki" nr 508. 28.12.1954
Ekspresy do kawy i imbryki elektryczne znajdoft sią w sprzedaży
WARSZAWA (PAP), 22 bm, Spółdzielnia Pracy ,.Elektromedyczna" w Warszawie dostarczyła „Argedowl" pier wazą partię ~~ 20 sztuk poszukiwanych domowych ekspresów do kawy. W ekspresie można przyrządzić 6 filiżanek kawy w ciągu 8—10 minut. Do końca br. spółdzielnia „Elektromedyczna" ma dostarczyć na rynek jeszcze ok, 1000 ekspresów.
Spółdzielnia Pracy „Przodownik" w Warszawie podjęła seryjną produkcjo estetycznych Imbryków elektrycznych. Do ko&ca br, spółdzielnia dostarczy na rynek jeszcze ok. 2 tys, imbryków, Spółdzielnia „Przodownik" w o* kresie przedświątecznym wysłała do sprzedaży poważne ilości drobnych sprzętów gospodarstwa domowego: ok, 6 tys. łyżek do cedzenia, 60 tys, łyżek do szumowania. 60 tys, łyżek wazowych, 17 tys. patelni, kilka tysięcy ku beczków o pojemności ok. pół litra i ok. 7 tys. nakryć stołowych. Wszystkie te przedmioty zostały wykonane z aluminium i odznaczają etę estety znym wykonaniem.
..Dziennik Łódzki" nr 302. 28.12.1974_
Najmilszy Sylwester
i plany na szaloną noc
Sylwester! Jedno słowo, a przecież mówi wszystko. Gorączka przed tym jedynym balem w roku, marzenia o szampańskie] nocy, wspomnienia o niegdysiejszych zabawach — to wszystko kojarzy nam się z tym jednym słowem, które brzmi jak hasło, jak wezwanie, jak miła sercu muzyka.
Reporterzy „DŁ" rozbiegli się po mieście, żeby zadać łodzianom dwa pytania:
★	Kiedy i gdzie spędzil(a) Pan (Pani) najmilszego Sylwestra?
★	Jakie są Pana (Pani) plany na tegoroczne go Sylwestra?
Oto kilka wypowiedzi. Zacznijmy od sławnej artystki. Mówi:
TERESA WOJTAS2EK-KUBIAK
A Od kilkunastu lał nie chodzę na bale. W mojej sytuacji, jak tuż się jest w domu. chciałoby się cały swój czas poświęcić najbliższym. Tuż przed Wigilią. 12 grudnia przyleciałam po ezteromieslęcz, mej nieobecności z Nowego Jorku.
srdzie jeszcze poprzedniego dnia. w Metropolitan Opera, śpiewałam do raz czwarty tytułową rolę w „Jenufie" Janacka. Pożegnalny występ transmitowany byl bezpośrednio przez 75 stacji TV — na OSA i Kanadę. Tournee rozpoczęło się w ..Chicasro Lvrie Opera House". gdzie wystąpiłam. iako Elen w operze Br !tten a „Peter Grimes".
mgr tnż, ZYGFRYD KWIATKOWSKI — dyrektor Zakładu Energetycznego Łódź-Miaslo
A Najmilej wspominam zabawy sylwestrowe organizowane przez kolo absolwentów Liceom im, Staszica w Zijierzu. (Ida? sic tei jedyny. «? którym uezestn fezy lem baj nu Politeehnfce ród/Me! Myślę, ie wypadł* to dobrze dlatego. 14 byty to mlod" lata — beztroskie, nie obłożone jeszcze takim* oroble-mam!, iakie ma sie na barkach dzisiaj,	•
4 Tego Sylwestra spędzę w domu — spokojnie, w ęronie rodzinnym. Wygodny fotel, telewizja — Hki przeleliśmy model, W dni-eim onkoiu będzie znacznie zabaw-olej, bowiem njnja rórfca zaorosita na orTwatke koleżanki » kofesrów. Posii»t*bamv f mw»<rrvim' jak bawi sie miodzie*. Mim n^lrteie. te notrafl (o robić równie dobrze, jak kiedyś ray.„

„Gazeta Krakowska" nr 307. 28.12.1964_
Ślady tajemniczej
kultury ®
na ziemiach polskich
WARSZAWA (BN-T PAP)
Bardzo ciekawego odkrycia dokona! warszawski archeolog dr Jerzy Głosik. Prowadząc prace poszukiwawcze na wyżynie lubelskiej — znalazł on ślady nieznanej dotąd archeologom w Polsce starej kultury sprzed ok. 4 tys. lat
—	nazwanej od miejsca pierwszego znaleziska „kulturą strzyżewską'* (nad Bugiem w pow. hrubieszowskim). Siady jej rozciągają się wąskim pasem od wyżyny wołyńskiej poprzez wyżynę lubelską w kierunku Podlasia.
Wyodrębniono kilka cech cha. raktery stycznych, wyróżniających strzyżewską spośród innych. Należy ona do grupy tzw. kultur sznurowych (nazwa pochodzi od rodzaju ornamentów na ceramice dokonywanych przy pomocy „sznurka".) Istniała we wczesnej epoce brązu (1700-1600 p. n. e.). Odznacza się niespotykaną dotychczas w Polsce charakterystyczną ceramiką o płaskich szerokich dnach i oryginalnych zgrubieniach krawędzi naczyń. Druga cecha charakterystyczna — to płaskie groby 1 obrządek szkieletowy. Natrafiono też na szczątki drewnianych pali - być może resztki zabudowań nieznanych dotychczas o-siedll plemiennych.
Nie zdołano jeszcze ustalić pochodzenia tej tajemniczej kultury
—	mimo znalezienia dużej ilości narzędzi krzemiennych, brązowych i miedzianych oraz wyrobów z kości. Przypuszcza się, że ludy „kultury strzyżewskiej" są pochodzenia obcego, przybyłe ze Wschodu względnie z południowego wschodu.
Dotychczas znaleziono 34 stanowiska, w tym 2 duże osady w Strzyżowie (pow. Hrubieszów) i kilka cmentarzysk nad Bugiem.
► str. 19
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► ŚWIAT WOKOŁ NAS
Aktywność sportowa na jesień życia dobra jest także zimą. Jasne, że nie tylko przed telewizorem. Na ćwiczenia nigdy za późno, ale należy j e wprowadzać metodą małych kroków

r
1 J
Poleca Katarzyna Piojda,
redaktorka zajmująca się tematyką społeczną, wiele czasu poświęca na tematy związane ze sprawami seniorów
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, żeby od 65. roku życia poświęcać co najmniej 150 minut tygodniowo na umiarkowaną aktywność sportową
Najczęstsze dolegliwości wieku podeszłego to choroby krążenia i układu nerwowego oraz pogorszenie sprawności umysłowej, czyli np. demencja i choroba Alzheimera. One nie zależą od nas, ale na kondycję jesteśmy wstanie wpłynąć. Żadne witaminy w tabletkach nie zastąpią ruchu. Trening przecież czyni mistrza.
Naród kanapowców
Ponoć trzech na czterech seniorów nie uprawia żadnego sportu. Badanie MultiSport Index 2023 wskazuje, że aktywność fizyczna Polaków pozostawia wiele do życzenia, a im starszy człowiek, tym gorzej. Według tej analizy 81 procent seniorów w naszym kraju traktuje ruch niby jako istotny element profi-
laktyki zdrowotnej. Jednocześnie trzy na cztery osoby po 60. roku życia (76 proc.) nie podejmują żadnej aktywności fizycznej nawet raz w tygodniu. Tymczasem Światowa Organizacja Zdrowia zaleca osobom w wieku 65 plus tygodniowo co najmniej 2,5 godziny ruchu o umiarkowanej intensywności lub przynajmniej 75 minut intensywnej aktywności fizycznej.
Starszy człowieku, rusz się!
Ćwiczymy pamięć, chociażby rozwiązując krzyżówki i czytając książki, ale ćwiczyć ciała jakoś nam się nie chce. Nawet lubimy sport, ale przede wszystkim siedząc w fotelu, w ręku z pilotem od telewizora. Trening (nie tylko ten umysłowy, ale i fizyczny) wyjdzie nam na zdrowie. Metoda małych kroków się sprawdzi. Kto nie uprawiał sportu od swoich szkolnych czasów, a może być to pół wieku, ten musi się wdrożyć. Nie ma co obiecać sobie, że z dnia na dzień zaczniemy biegać codziennie po5 kilometrów. Nie warto także od razu wierzyć w to, że znajdziemy w sobie tyle samodyscypliny, że będziemy ćwiczyć w dużym pokoju przez godzinę parę razy w tygodniu. Nie ma wreszcie sensu inwestować w półroczny karnet na siłownię, jeśli nigdy takiej nie odwiedziliśmy.
Starsi ludzie lubiq sport, ale chyba głównie w telewizji. Tymczasem kto się nie rusza, ten zdrowia nie ma
W wybranych fitness klubach pojawiły się już strefy seniora, czyli salki przeznaczone do treningów osób starszych (młodzi mają wstęp wzbroniony).
Zestaw ćwiczeń dla seniora
Starsi państwo potrzebują łagodniejszego, za to systematycznego treningu. Można zacząć od ćwiczeń, które rozruszają nas, ale jednocześnie usprawnią stawy, wzmocnią mięśnie i plecy. Podajemy przykładowy zestaw na jedną sesję, akurat w wydaniu na stojąco. Każdą czynność powtarzamy chociażby 5 razy. Najpierw przechylanie głowy w jedną stronę i drugą stronę (to dla szyi), pamiętając, żeby barki wciąż były wtej samej pozycji. Później szyją kręcimy jakby półkola, czyli powoli odchylamy głowę do wysokości połowy pleców i powtarzamy czynność już z drugiej strony. W ten sposób przygotujemy głowę i szyję do kolejnych ćwiczeń. Dalszy etap stanowi krążenie barkami w przód i w tył, trzymając dłonie na udach. Poczujemy pracę nie tylko ramion, ale i łopatek. Kolejna rzecz: podnosimy ramiona. Gdy je unosimy, bierzemy głęboki wdech, a opuszczając barki, wydychamy powietrze. Dalej unosimy ręce na wysokość klatki piersiowej i w powietrzu robimy nożyce, tzn. machamy rękami w przeciwne strony, na krzyż. Odczuwamy, jak pracuje górna część ciała.
Teraz znowu ćwiczenie na ręce, ale rozkładamy je na boki i przenosimy w przód, na wysokość klatki piersiowej. Kładziemy dłonie na biodra i kręcimy raz w jedną, raz w drugą stronę. Zaczynamy od małych kółek do coraz większych. Bierzemy się za trening nóg. Stojąc na jednej nodze, drugą lekko unosimy (kto ma problemy z zachowaniem równo-
Słowniczek
•	Profilaktyka zdrowotna - działania ukierunkowane na zapobieganie wystąpieniu choroby
•	Siłownia - miejsce, gdzie
dba się o ogólną kondycję fizyczną. W tym celu wykonuje się zazwyczaj ćwiczenia grupowe o dużej intensywności
•	Siłownia plenerowa - wydzielone, ogólnodostępne miejsce (często ogrodzone), wyposażone w zespół urządzeń rekreacyjnych zamontowanych na stałe
wagi, ten może stanąć obok szafy, by wrazie czego się podtrzymać) i kręcimy stopą kółka w jedną, a potem w drugą stronę. Czynność powtarzamy z drugą stopą. Dalsze zadanie: stoimy w pozycji na baczność i wysuwamy nogi raz wprzód, raz w tył, raz wprawo, a raz w lewo. Nogi mamy przygotowane do marszu, lecz z dosyć wysokim unoszeniem zgiętych kolan. Na początek ręce trzymamy wzdłuż bioder, ale potem unosimy ręce i kręcimy dłońmi kółka. To nieco trudniejsza wersja (koordynacja się kłania), zatem kto ma trudności z połączeniem obu ćwiczeń, niech wykonuje tylko tę z wykorzystaniem nóg. Czas na półprzysiady. Stoimy w pozycji wyprostowanej i wykonujemy ruch, jakbyśmy chcieli kucnąć, ale zatrzymujemy się w połowie, później się prostujemy. Tego rodzaju trening śmiało da się wykonywać na dworze, chociażby na siłowni zewnętrznej -to w sezonie letnim. Gdy za oknem zimno, można ćwiczyć w domu, najlepiej przy otwartym oknie. Aby umilić sesję, polecamy włączyć radio i nastawić je na rytmiczne piosenki - będzie nam się przyjemniej ćwiczyło.
► str. 20
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► FOTO
Zimą największą atrakcją Szczyrku były i są stoki narciarskie. Śnieg i znakomite warunki do uprawiania sportów zimowych przyciągnęły w 1978 roku prawdziwe tłumy narciarzy. Do wyciągów ustawiały się długie kolejki
FOT. BOGDAN KUŁAKOWSKI
Poleca Karina Trojok,
fotoedytorka i fotografka. Robienie zdjęć to jej pasja, ale kocha też zwierzęta, jazdę na rowerze i chodzenie po górach

► str. 21
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► SPORT_________________
Najstarszy indywidualny mistrz świata w skokach narciarskich. Nie tylko wielka gwiazda sportu, ale i bohater mediów. W sierpniu miał operację kolana, teraz wraca do startów i czeka na powrót formy
Piotr Żyła______
Skoczek nnrcinrski _
WiekLSZJat_
Zdobywca siedmiu medali mistrzostw świata: dwóch złotych (202-1 i 2023) i brązowego (2017) w konkursach indywidualnych oraz złotego (2017) i trzech brązowych (2013,2015 i 2021) w konkursach drużynowych_
Jednym z największych nieobecnych tegorocznej edycji Letniej Grand Prix w skokach narciarskich był bez wątpienia nasz Piotr Żyła. Jednak najgorsze, czyli przewlekły uraz kolana zakończony artrosko-pią i mozolną rehabilitacją, ma już chyba za sobą. Najstarszy indywidualny mistrz świata w historii pomału, ale wraca, do sportu wyczynowego... - Koniec sezonu jest raz. Na koniec sezonu -wyj aśniał przed laty bez zbędnych ogródek.
Od „zawsze" zawodnik ze Śląska Cieszyńskiego wyróżniał się niecodziennym poczuciem humoru, którym zaskarbił sobie wielką sympatię wśród kibiców. Wypowiedzi, a właściwie lakoniczne „myśli nieuczesane" Piotra Żyły, wyróżniają się autentycznością i spontanicznością, a on sam wielokrotnie wprowadzał w zakłopotanie nie tylko dziennikarzy, ale i samych kibiców...
- Ruszyłem z belki, garbik, fajeczka i poleciało - powiedział w wywiadzie telewizyjnym zaraz po konkursie Pucharu Świata w Wiśle w 2013 roku, w którym zajął szóste miejsce.
Piotr Żyła zaczął skakać w wieku 8 lat. Uczył się m.in. w Zespole Szkół Mistrzostwa Sportowego w Szczyrku,
a w 2006 r. został absolwentem SMS w Zakopanem. Jedenaście
lat później udało mu się ukończyć Wyższą Szkołę Edukacji w Sporcie (do której uczęszczał m.in. Robert Lewandowski). Specjalizował się w wychowaniu fizycznym, wybierając ścieżkę trener-sko-menedżerską.
Zajęło mu to długich dziewięć lat...
„Zabrało mi to trochę czasu, ale w końcu mi się to udało. Pieter ukończył studia licencjackie. Z moich wyliczeń wynika, iż zostanę profesorem, mając 84 lata. Co ja będę wtedy robił?" - żartował Żyła na Instagramie.
Co ciekawe, „Lewy" uzyskał ten sam stopień rok później...
- Nie czuję się gwiazdą, nie chcę nią być. Wolę stać z boczku - stwierdził skoczek w jednym z wywiadów.
W 2006 roku ożenił się z Justyną Lazar, kuzynką Adama
Małysza. Mają dwoje dzieci: Jakuba (ur. 2007) i Karolinę (ur. ■ 2012). Niestety, 18 września 2018 roku odbyła się ich pierwsza sprawa rozwodowa, a dwa miesiące później para otrzymała rozwód za porozumieniem stron.
- Ja mam skakać, żona ma pieniądze liczyć - wyjaśniał dekadę wcześniej Piotr Żyła.
Dzisiaj zdobywca siedmiu medali mistrzostw świata w skokach narciarskich związany jest z o jedenaście lat młodszą aktorką (m.in. „Szkoła" czy „19+") Marceliną Zięte. Tworzą zgramy związek od trzech lat. Słynny skoczek wybudował nawet dla siebie i ukochanej dom w Ustroniu...
W 2023 roku Piotr Żyła został drugim skoczkiem w historii, który obronił tytuł mistrza świata na skoczni normalnej! Wcześniej tej sztuki dokonał tylko Adam
Małysz, zwycięski w Lahti (2001) i Val di Fiemme (2003).
Po wielu tygodniach przerwy w treningach i startach 37-latek rodem z Cieszyna wraca do wielkiego sportu. Jednak dawny uraz łąkotki, której mały fragment musiał zostać teraz usunięty, wpłynął na jego absencję w niemal całym mijającym sezonie letnim. Żyła nie wystartował w ani jednym konkursie Letniego Grand Prix, a jedyny start zanotował podczas letnich mistrzostw1 Polski na igielicie w Zakopanem, gdzie zajął szóste miejsce.
Wrześniowa interwencja chirurgiczna to już na szczęście przeszłość.	*
- Czasem mam taki problem, że mój mózg nie ma połączenia z moim ciałem - zwykł mawiać Piotr Żyła.
Paweł Wiśniewski
BOHATER MEDIÓW
► str. 22
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► KSIĄŻKI_________________________
• Ta książka przedstawia najciekawsze zjawiska i twórców kina niemego, zwłaszcza komedii • Od Charliego Chaplina przez Bustera Keatona po Flipa i Flapa oraz braci
Marx - autor opisuje najważniejszych twórców gatunku • Przypomina też postaci dziś zapomniane
trzykropek
Chaplin, czy raczej stworzona przezeń postać Trampa, należy do najpopularniejszych mitów naszego wieku. Przy żadnym innym nazwisku (przynajmniej w świecie komedii) nie pada tak często słowo: „genialny". Zarazem żaden inny komik nie budzi nadal aż tylu kontrowersji.
Zwolennicy jego talentu maj ą na podorędziu kilka „żelaznych" argumentów: jako pierwszy uczynił z niemej burleski dzieło artystyczne zdolne podejmować ważne kwestie społeczne i polityczne. Jego filmy nie tylko śmieszą, ale budzą głębokie wzruszenia. Losy włóczęgi jako wcielenia everymana wyrażały najpełniej konflikty współczesnego świata.
Każde z tych stwierdzeń jest łatwe do obalenia. Pisano, że gagi Keatona, czy Lloyda są lepsze, że ich najwybitniejsze dokonania to artyzm w czystej postaci. Przesłania zawarte w filmach Chaplina uważano za naiwne i schematyczne, zaś innych komików, w tym nawet Flipa i Flapa, nie mówiąc o braciach Marx, za śmieszniejsze. Dla współczesnych Chaplin to sentymentalny nudziarz. To nie takie proste. Wydaje się, że stopniowe odbrązawianie mitu „wielkiego" artysty to, paradoksalnie, rezultat wieloletnich starań historyków, by uczynić z niego postać pomnikową. Wina leży też po części w megalomanii samego twórcy.
Chaplin jest jedynym z wielkich komików, który naprawdę potrafił zadbać o swoje interesy, w pełnym znaczeniu tego słowa. Kiedy jako młody człowiek porzucił dla Sen-netta pewne miejsce w zespole Freda Kamo ryzykował wiele. Mało kto o nim słyszał, nie mógł przewidzieć, jak potoczy się jego kariera. Szybko jednak doszedł do wniosku, że dla zdobycia trwałej popularności na polu komedii trzeba wykreować postać łączącą w sobie żywiołowość i prostotę komików ze studia Keystone z subtelnością cenionych aktorów komediowych, np. Bunny'ego, posiadających charakterystyczną osobowość ekranową. Jego włóczęga jest hybrydą: wygląda na lumpa,
ale ma niesamowity spryt, inteligencję, wrażliwość i poczucie godności. Postać ta podlegała ciągłemu wzbogacaniu, tak by mogła się z nią utożsamić ogromna większość ówczesnej widowni. Keaton był w swych działaniach zbyt doskonały, Langdon nie z tej ziemi, Lloyd zbyt amerykański i pewny siebie. Włóczęga Charlie to ktoś „swój", na tyle jednak uniwersalny, by mogła go zaakceptować widownia całego świata.
Chaplin jako jedyny z wielkich komików wiedział, j aka jest jego wartość. U Sennetta nauczył się wszystkiego, co trzeba: jak wielkie znaczenie ma pomysłowa intryga, związane z nią gagi, postać i przejrzysta reżyseria. To gwarantuje powodzenie i niezależność. W studio Essanay w latach 1915-1916 ma więcej czasu na doskonalenie gagów i sytuacji komicznych, bo zdaje sobie sprawę, że lepsze burleski to większe pieniądze - i odwrotnie. To w jego karierze okres przejściowy, ale wartość dorobku z tego okresu bije na głowę produkcje Keystone. Choć jego reżyserii brakuje jeszcze finezji, gagi są bardziej wyrafinowane, a sam Chaplin powoli zabiera się do poważniej szych tematów. Włóczęga staje się postacią bardziej złożoną • psychologicznie, a to wymaga wzbogacenia akcji o akcenty realistyczne, nawet jeśli przedstawione są w sposób konwencjonalny.
W latach 1916-1917 Chaplin kręci w studio Mutual „złoty tuzin" dwuaktowych krótkometrażówek. Nie brakuje takich, którzy twierdzą, że nigdy później włóczęga nie był tak śmieszny i pomysłowy jak w: „Emigrancie", „Lichwiarzu", „Charliem włóczędze", „Późnym powrocie Charliego" czy „Policjancie" -filmach imponujących inwencją, świeżością, starannością w dozowaniu śmiechu, dzięki czemu niemal każdą sekundę taśmy wypełnia doskonały „balet panto-mimiczny" oraz wykorzystanie do maksimum każdego szczegółu obrazu. Włóczęga nie jest już prostą figurą komiczną, staje się postacią wyrażającą złożoną postawę wobec najczęściej wrogiej rzeczy-
wistości, której musi stawić czoło. Zwykle przegrywa, ale zakończenie sugeruje, że przy następnej nadarzającej się okazji podejmie walkę na nowo.
Od początku lat dwudziestych popularność Charliego sięga zenitu. I znów Chaplin (inaczej niż inni) wie o tym i czyni wszystko, by utrzymać tę pozycję. Zdając sobie sprawę, że eksploatowanie jednej postaci prędzej czy później doprowadzi do wyczerpania się pomy-. słów czy znudzenia widowni, Chaplin decyduje się na ryzykowny, bo niesprawdzony dotąd, mariaż burleski z melodramatem; po raz pierwszy przy realizacji „Brzdąca" (1921). W jego otoczeniu są tacy, którzy uważają, że takie połączenie śmiechu i wzruszenia „nie zagra". Bo przeciwstawne emocje mogą osłabić się nawzajem, a widzowie poczują się zdezorientowani. Chaplin jednak wie, co robi, a zdobyta niezależność pozwala mu postawić za swoim.
W roku 1925 Chaplin postanawia „wejść do historii kina" opowieścią o poszukiwaczach złota z końca ubiegłego wieku. Dla kina amerykańskiego nie jest to motyw nowy, nawet jeśli ujęty w komediowym tonie. Produkcja trwa wiele miesięcy (niebawem regułą stanie się kilka lat; Chaplin zwykle rozpoczyna zdjęcia bez gotowego scenariusza, kręci setki dubli dla osiągnięcia zamierzonego efektu; ale tylko on w świecie komedii może sobie pozwolić na takie fanaberie, w końcu jest współudziałowcem potężnej United Artists).
W „Gorączce złota" (1925) włóczęga, jak tysiące innych marzących o bogactwie, wyrusza samotnie do Klondike, jednak zaraz natyka się na ogromnego niedźwiedzia, poznaje legendarnych poszukiwaczy: „Wielkiego Jima" (Mack Swain) i złego Larsena (Tom Mur-ray), udaje się mu przeżyć nawałnicę śnieżną, cudem unika głodowej śmierci (to on ma być zjedzony) , wraca do osady, gdzie poznaje piękną tancerkę (słynna scena w tancbudzie). Ale dziewczyna nie przychodzi na umówione spotkanie w wieczór sylwestrowy (gag: „tańczące bułeczki"), woli szukać milionera, kpi sobie
z sentymentalnego włóczęgi. Ten stara się pomóc Jimowi w odnalezieniu upragnionej żyły złota, lecz obaj omal nie giną podczas burzy śnieżnej. Następuje nieoczekiwany happy end, rzadkość u Chaplina. W końcu Charlie i Jim zostają milionerami, a dziewczyna dopiero teraz wyznaje miłość dawnemu włóczędze, ubranemu, żeby nie wyglądało zbyt patetycznie, w kilka par futer.
„Gorączkę złota" uważa się za arcydzieło kina niemego (wiele lat później Chaplin dogra własny komentarz z offu dla potrzeb nowej widowni). Ale to już nie czysta komedia tylko bardziej komediodra-mat z wątkiem miłosnym inkrustowany wyrafinowaną, przezabawną pantomimą. Happy end nadaje mu wymiar baśni, spełnionego snu milionów, którzy codziennie zmagają się, niczym biblijny Dawid, z ogromem nieszczęść i niesprawiedliwości, i na swój sposób zwyciężają, jak włóczęga w kolejnych obrazach Chaplina: „Cyrku" (1928) czy „Światłach wielkiego miasta" (1931). Nawet gdy brak w tych filmach konwencjonalnego zakończenia.
Tymczasem na ekranach królują pierwsze pełnometrażowe dźwiękowce. Dla większości komików slapsticku to zła wróżba. Niezależny finansowo Chaplin ma dwa wyjścia: porzucić swego włóczęgę, który potrafi wyrazić każde uczucie bez pomocy dźwięku, albo pójść na przekór technice, ryzykując utratę popularności. Ale „Światła wielkiego miasta" zdobywają powodzenie, może dzięki sile przyzwyczajenia. W roku 1931 Chaplin nie jest jedynym, który produkuje jeszcze nieme filmy uzupełnione muzyką i efektami dźwiękowymi (bez mówionych dialogów; twórca posiada po prostu mizerne warunki głosowe, z czego doskonale zdaje sobie sprawę).
Ten w zamierzeniu komedio-melodramat, realizowany niemal trzy lata (ilość dubli sceny finałowej znajdzie się w Księdze rekordów Guinessa), jest gwałtownym atakiem na system społeczny, w którym, zwłaszcza w momentach Kryzysu, ujawniają się głębokie podziały społeczne. Zgoda, wizja rzeczywistości charakteryzuje się uproszczeniem albo przesadą w eksponowaniu skrajności.
łitwuu SiMfmKi
ima w 411 hm ki
Ireneusz Siwiński „Śmiech w ciemności. Złote lata komedii
filmowych", wyd. Sonia Draga, Katowice 2024, cena 69,99 zł
► str. 23
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
► KRZYZOWKI
Krzyżówka panoramiczna
barwny owacf
urzędowy etat
obszar, okolica
poręczyciel
falista
lub ciągła
Tomasz, były żużlowiec
Z-
sztuka bielizny pościelowej
H-
kusi do złego
cecha bohatera
Michael, reżyser „Casablanki"
duma Florydy
typ nadwozia
t-
święty patron Irlandii
c
dowcipne słówko, zręczny zwrot
tkanina - ozdoba hełmu
dawny naczelnik aresztu
wojskowego
TT"
wariant, odmiana
kabotyn
bukiet z suchych kwiatów
r~
Film w od cinkach
jabłko
lub gruszka
T
choroba z
powieści Camusa
T
wyspa koralowa
roślinny symbol zdrowia
T
znak zodiaku
łączy tkaniny
muzułmański klasztor twierdza
—r
cielęca skora
na torebki
-~r~
szkolny
lub akademicki
T
Minnelli, słynna aktorka
T
pustynia w
Meksyku
T
równoboczny czworokąt
—r~
dygnitarz, gruba ryba
—r~
napoj ga zowany
Robert, aktor
nieprzyjaciel
związki azotu i
wodoru
T
ciastka z nadzieniem kakaowym
—r~
ptak podobny do zięby
—r
bliski krewny
znane kąpielisko i port włoski
T
pierwsze ... za płoty
T
udział
w zawodach
T
Litery z oznaczonych pól, czytane poziomymi rzędami, utworzą rozwiązanie krzyżówki.
Ukośnik mozaikowy
Litery w polach z kropką, czytane rzędami,
utworzą rozwiązanie.
Prawoskośnie:
1)	„zagraniczny" wydział na uczelni,
2)	np. Michał Bajor,
3)	mieszkanka miasta w województwie świętokrzyskim,
5)	legendarne rzymskie wzgórze. Lewoskośnie:
1)	roślina ogrodowa, złotogłów,
2)	kolebka cywilizacji zachodniej, Europa,
4)	mieszka w stolicy Mołdawii,
6)	złośliwa przykrość, rozmyślne utrudnienie.
Krzyżówka dwuliterowa
Litery z pól ponumerowanych w prawym dolnym rogu od 1 do 4 utworzą rozwiązanie. Poziomo:
3)	same fakty bez upiększeń,
4)	kraje Bliskiego Wschodu,
5)	pchnięcie rapierem,
6)	Irena Szydłowska lub Katarzyna Klata. Pionowo:
1)	Kolos Rodyjski,
2)	kierunek studiów humanistycznych,
3)	część świątyni,
5) Gerlach lub Rysy.
Logogryf
Litery w polach z kropką czytane rzędami utworzą rozwiązanie - tytuł filmu.
1)	Józef, założyciel zakonu pijarów,
2)	Alfred, reżyser filmu „Ptaki",
3)	Aguilera, Applegate lub Ricci,
4)	rzemieślnik szyjący buty z cholewkami.
Rozwiązania
		1		2	
	3				
4	2		mm		
			5 1		
6	3			4	
					
1			•	•				
2		•	•	•				
3		•	•	•	■ •			
4		•	•	•				
„seuułsutio łse~i" :jAj6o6o| :ilxa|vz-ies!ujo>i" reijłbzjłs lełeiwnzojzeiu oo 'oj jsof auzsej^s :|>1łaqej|B :e>) -zobmzs :bmojał||nmp b>|mozAzj>) :Aupojop ajzp -óq jo|qz 'Aupo6od >|oy Amon :BMoiuezjBfo>|s B>fMozAzjy| le^AjsAłełs :Amo>|!Bzoui >j!uso>in IAuzoojomou |eg :Buzo;uieJOUBd b)|mozAzj){
Krzyżówka skojarzeniowa
1			2		3	m	4	■	5 20	■		6		7		8
	m	■	9	m		m	9		17				■		- ' nm	16
10			8		13					■		11				
27	u	m		m		<	12						m		m	18
13	14		19				29	•	6			15			16	
A		m		u	17	18							m			■
19				20	■	22	■	■		■		21	22	5		
KU	14		m	23		28	31	24		25		m		■		m
26		27			m		■		■	28		21		2		29 23
	m	32	m	30	10			25	H	24		SjHBHj bH		m	mam WKtm	
31	30						■	32	15				1	u		
26			u	33	12	4			m					M	m	
34					■		H		gpiip	35		3		7		
Litery z pól ponumerowanych,
Poziomo:
1) cmentarz, maceba,
6) zima, futro,
9) drapieżnik, Elza,
10)	buraki, sezon,
11)	pióro, fryzura,
12)	ssak, banan,
13)	wnuk, powinszowania, 15) etat, oczekiwanie,
17) światło, kieszeń,
19) mapy, książka, 21) drapieżnik, futro,
23) rygor, wojsko,
w prawym dolnym rogu,
26) spiekota, lato, 28) ryba, drapieżnik,
30)	uczta, chrześcijanie,
31)	forma, giser,
32)	wzruszenie, tęsknota,
33)	król, prawo,
34)	cwaniak, Warszawa,
35)	chrzan, przyprawa.
Pionowo:
1)	chwast, zboże,
2)	list, adres,
3)	męki, Tartar,
4)	rupieć, lamus,
od 1 do 32 utworzą rozwiązanie.
5)	państwo, Mińsk,
6)	zasłona, lekarz,
7)	stożek, kuchnia,
8)	piruet, rotacja,
14) zabytek, starożytność, 16) objętość, ciecz, 18) morze, Włochy, 20) ścinek, tkanina, 22) instrument, usta,
24)	propozycja, umowa,
25)	mendel, liczebnik,
26)	auto, sąsiad,
27)	rura, ujście,
29) soczewka, zmętnienie.
Alfabetki
Litery w polach ponumerowanych w prawym dolnym rogu od 1 do 29 utworzą rozwiązanie -aforyzm.
-	brazylijska sztuka walki
-	sport żeglarski
-	nauka o moralności
-	umiera ostatnia
-	jar, parów
-	dziewczęcy sznurek z rączkami
-	proces dojrzewania komórek jajowych
-	pod kranem w łazience
-	pociechy dziadka i babci
-	szkolny przedmiot
-	grecka bogini łowów
-	odpad z cukrowni
-	imię Zapolskiej, pisarki
-	węgierki w kompocie
-	rodzaj przysiadu
-	mazak w piórniku
-	urwis, psotnik
-	muza z kitarą
-	skrzepły roztwór żelatyny
-	trwa 45 minut
-	niedorosła dziewczyna
-	kuzynka karpia
D
A
B
	Ł				M		N
O	16						
						81	
			p	28			6
				M			
R	18		5				29
		a					
S					17		
					H		1
J				13		7	
							
			K		14		
				■			
L	8			9			
							
Ł		,		15			
	s				s		T
U	25						
						■	
	21		W				20
				mm WM			
Z	24			11			
		| ■					
ż	4		26				
tkanina ozdobna zebrana w fałdy
drzewo z Ameryki Północnej, orzesznik kloc drewna bagatela, drobnostka
-	z damą na obrazie
-	lekki wóz z karabinem
-	lud z RPA
-	studenckie święto
-	ronienie łez
-	pojazd z ulicy Piotrkowskiej
Strzałka
Poziomo:
1) zajmuje się odpłatnie pośrednictwem hand-, lowym,
6) wykonuje miniatury żaglowców.
Litery w polach ze strzałką, przeniesione do kolorowych kratek, utworzą rozwiązanie - tytuł serialu. Pionowo:
2)	szwedzkie imię męskie,
3)	myśl przewodnia,
4)	piłkarski klub z Amsterdamu,
5)	część twierdzenia.
1	2		3		4		5
						■	
6							
							
► str. 24
• Sobota-niedziela, 28-29.12.2024
"w"
Tedki

i m i c u i N O If i grudzień
do 3 stycznia
IMIENINY OBCHODZĄ:
28 GRUDNIA: Antoni, Teofila, Cezary, Dobrowieść, Domna, Domniusz, Emma, Godzisław 29 GRUDNIA: Dawid, Dominik, Tomasz, Domaradz, Ebrulf, Ekhard, Gerard, Gerarda 30 GRUDNIA: Anizja, Eugeniusz, Anizjusz, Dionizy, Egwin, Eksuperancjusz, Liberiusz31 GRUDNIA: Melania, Sylwester, Sylwestra, Barbacjan, Donata, Katarzyna, Kolumba, Mariusz 1 STYCZNIA: Mieczysław, Mieczysława, Mieszko, Eufrozyna, Fulgencjusz, Fulgenty, Józef 2 STYCZNIA: Abel, Izydor, Makary, Achacjusz, Achacy, Adelard, Argea, Argeus, Aspazja, Aspazjusz 3 STYCZNIA: Daniel, Genowefa, Zdzisława, Anter, Arieta, Cyriak,
Cyryn, Cyryna, Danuta, Enoch, Gordiusz
*
MIECZYSŁAW FOGG - LEGENDA PIOSENKI
W środę, 1 stycznia, imieniny obchodzg panowie o imieniu Mieczysław. To okazja, by wspomnieć jednego z najpopularniejszych muzyków urodzonych przed wojnq - Mieczysława Fogga. Artysta urodził się 30 maja 1901 roku w Warszawie. Pochodził z wielodzietnej rodziny, jego matka prowadziła sklep w jednej z warszawskiej kamienic, a ojciec był maszynistą kolejowym. Jako solista zadebiutował tuż przed wojną - w 1938 roku, zdobywając nagrodę Polskiego Radia, a po wojnie kontynuował karierę. Łącznie zagrał w ponad 16 tysiącach koncertów w 25 krajach na całym świecie. Zostawił po sobie wiele wybitnych i pamiętnych utworów, do których można zaliczyć: „Tango milonga", „Ta ostatnia niedziela", „Jesienne róże", „Pierwszy siwy włos", „Gramofonomanka", „Pamiętam twoje oczy".
CZAS NA SERIALE

„PIERWSZA MIŁOŚĆ"
W „Pierwszej miłości" Melka coraz głębiej wchodzi w szemrane interesy z handlarzem bronią i prosi brata
0	pomoc. Biały nie chce brać w tym udziału, ale jednak nie zdradza jej przed Piotrkiem. Czy Piotrek zorientuje się, że jest okłamywany? Dzięki interesom z Jewgienijem dziewczyna coraz lepiej stoi finansowo,
jednak spirala kłamstw i zależności zacżyna się nakręcać.
„KLAN"
W „Klanie" pod znakiem pieniędzy. Jacek jest w świetnym nastroju, bo dzięki temu, że wszystko się wyjaśniło z fałszywą informacją o redukcjach stanowisk, może z czystym sumieniem złożyć życzenia noworoczne pracownikom. Niestety, po powrocie z banku zastaje Paulinę w smętnym nastroju. Okazuje się, że oddział jej firmy przenosi się na Słowację. A skoro spółka będzie w stanie likwidacji, to wcześniej czy później ona będzie musiała znaleźć inną pracę.
„BARWY SZCZĘŚCIA"
W „Barwach szczęścia" Ignacy ma problemy - co prawda zostanie doceniony w firmie i awansuje, ale to wiąże się z większą ilością pracy. Z powodu przepracowania zdrowie zacznie mu szwankować, a Agata
1	Hubert zaczną się martwić i zastanawiać, czy to już pracoholizm... Kasia natomiast przeżyje coś, co
zmieni jej życie. Wracając z Warszawy samochodem Mariusza, na pustej i ciemnej drodze, gdy coś nagle pojawi się przed jej autem, nie zdąży uniknąć zderzenia. I odjedzie, nie sprawdzając, co się stało...
„NA WSPÓLNEJ"
Wreszcie wyjdzie na jaw, kto jest ojcem dziecka Ani. Testy na ojcostwo wskażą wyraźnie na Igora. Ale rozgoryczony Magnus nie odpuści i - zdecydowany na wszystko, byle tylko żona do niego wróciła - złoży zaskakującą propozycję. Na dodatek w świetle prawa to on jest ojcem... Jak cała trójka wybrnie z tej skomplikowanej sytuacji?
„iobirisort z Piętaszkiem wkrótce zaludnili beziydną wyspę"
„Kijanka różni się od żacy tym, że niejest do niej podobna
„Judym był przeciwny wszelkiemu uciskowi i diotego nie chciał się ożenić 2 Joanną"
m
jak to jest mieć najlepsze dziecko na świecie?
m w
..
nie wiem kochanie, spytaj babci!
i
Wybrali imię dla syna
Na początku grudnia Marcin Hakiel i Dominika Serowska doczekali się pierwszego wspólnego dziecka. Świeżo upieczeni rodzice
bardzo szybko pochwalili się zdjęciami chłopca. Swojego syna nazwali... Romeo.
Marzy o własnym biznesie
• Piotr Gqsowski chce być jak Dowborowie. Zwierzył się ostatnio kilku osobom, że chce otworzyć swój kanał na YouTube o podróżach. Kocha podróżować i chce na tym zarabiać.
►251
DO REDAKCJI: OGROMNIE MI SZKODA WSZYSTKICH ZWIERZAKÓW, KTÓRE BOJĄ SIĘ HUKU STRZELAJĄCYCH FAJERWERKÓW
Głos
Redaktor naczelny Jarosław Jaz.
Z-cy red. nacz.: Marcin Stefanowski, Wojciech Frelichowski,
YnonaHusaim-Sobecka. Prezes Makroregionu Piotr Grabowski.
Dyrektor biura reklamy oddziału Ewa 2elazko.
Dyrektor marketingu Robert Gromowski.
Redakcja SŁUPSK, ul. Henryka Pobożnego 19, teL598488100, redakqigp24@polskapress.pl. KOSZALIN, ul. Mickiewicza 24, tri <MM7«P.iwtal«ja gUM@nnkkann*<i pi. SZCZECIN,
Al. Niepodległosci26/Ul, teL914813i00.redakcja.gs24@polskapres5.pl.
Drak Polska Press Oddział Poligrafia, 85-438 Bydgoszcz, ul. Grunwaldzka 229.
POLSKA PRESS GRUPA
Wydawca Polska Press Sp.zo.o.
ul. Domaniewska45,02-672 Warszawa, tel. 22 20144 00, fax: 22 2014410
www.gp24.pl www.gk24.pl wwwgs24.pl
©® - umieszczenie takich dwóch znaków przy Artykule, w szczególności przy Aktualnym Artykule, oznacza możliwość jego dalszego rozpowszechniania tylko i wyłącznie po uiszczeniu opłaty zgodnie z cennikiem zamieszczonym na stronie www.gp24.pl/tresci i w zgodzie z postanowieniami niniejszego regulaminu.
Prezes Zarządu Polska Press Grupy Zenon Nowak DyrektorartystycznyTomasz Bocheński Biuro Prasowe: biuroprasowe@polskapress.pl
Dyrektor kolportażu Karol Wlazło, Agencja AIP kontakt@aip24.pl
Biuro Konsumenta PPG, e-mail: biurokonsumenta@polskapress.pl, tel. 12 688 8510
PBLC
mm mm\mw